14 stycznia - Polski Serwis Naukowy

14 stycznia jest 14. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 351 (w latach przestępnych 352) dni.

Komunistyczna Partia Polski – partia komunistyczna założona 16 grudnia 1918 na zjeździe połączeniowym SDKPiL i PPS-Lewicy, rozwiązana przez Komintern 16 sierpnia 1938 w ramach wielkiej czystki w ZSRR.

Chińska Republika Ludowa (skr. ChRL; chiń. trad. 中華人民共和國, uproszcz. 中华人民共和国; pinyin: Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó; posłuchaj po chińsku ?/i; pop. Chiny, trad. 中國,uproszcz. 中国, pinyin: Zhōngguó) – państwo w Azji wschodniej, obejmujące historyczne Chiny (bez Tajwanu) oraz Tybet i inne ziemie w Azji Środkowej zamieszkane w sumie przez 56 grup etnicznych. Chiny to najludniejsze państwo świata o populacji przekraczającej 1,3 mld osób. Pod względem powierzchni jest 4. na świecie, a pod względem wielkości gospodarki (PKB nominalny) – 3. (w 2007 r., po USA, i Japonii lub też 2. (PKB realny) po USA. Prawdopodobnie w 2010 roku Chiny staną się największą gospodarką na świecie po USA.

Święta

Imieniny obchodzą: Amadea, Dacjusz, Feliks, Helga, Hilary, Krystiana, Makryna, Malachiasz, Mściwuj, Nina, Odoryk, Piotr, Radogost, Rajner i Saba.

Kościół prawosławny – "stary" Nowy Rok

Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:

św. Dacjusz z Mediolanu (biskup)

św. Feliks z Noli (prezbiter)

św. Fulgencjusz z Éciji

św. Malachiasz, prorok (zob. Księga Malachiasza)

św. Nino (Christiana, apostołka i patronka Gruzji)

bł. Odoryk z Pordenone (prezbiter)

bł. Piotr Donders (prezbiter)

Wydarzenia w Polsce

1392 – Władysław Jagiełło nadał prawa miejskie Chełmowi.

1807 – Napoleon Bonaparte wydał dekret ustanawiający na zajętych przez wojska francuskie ziemiach polskich rząd tymczasowy pod nazwą Komisji Rządzącej.

1863 – W nocy z 14 na 15 stycznia miała miejsce w Warszawie branka, która przyspieszyła wybuch powstania styczniowego.

1875 – Bolesław Prus ożenił się z Oktawią Trembińską.

1897 – W Krakowie utworzono Związek Młodzieży Polskiej "Zet".

1898 – Podjęto decyzję o budowie Twierdzy Malbork.

1917 – Rozpoczęła działalność Tymczasowa Rada Stanu.

1925 – Rozpoczął się trzeci zjazd Komunistycznej Partii Robotniczej Polski. Zjazd uchwalił zmianę nazwy na Komunistyczną Partię Polski.

1927 – Policja aresztowała kilkuset członków białoruskiej partii Hramada, wśród nich kilku posłów na Sejm.

1945 – Odbyła się inauguracja pierwszego roku akademickiego na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

1956 – Utworzono Ojcowski Park Narodowy.

1958 – Założono Robotniczą Spółdzielnię Mieszkaniową Ursus.

1962 – Późniejszy arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski Józef Kowalczyk otrzymał święcenia kapłańskie.

1980 – Premiera sztuki Igraszki z diabłem w Teatrze Telewizji.

1982 – Ukazało się pierwsze wydanie dziennika rządowego Rzeczpospolita.

1993 – Na Bałtyku u wybrzeży Rugii zatonął podczas sztormu polski prom kolejowo-samochodowy Jan Heweliusz; zginęło 55 osób, uratowano 9.

1997 – Ukazało się pierwsze wydanie dziennika Puls Biznesu.

2000 – Premiera filmu Prawo ojca.

2003 – Rząd Leszka Millera przyjął Narodowy Plan Rozwoju.

2007 – Odbył się XV Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

Wydarzenia na świecie

Franklin D. Roosevelt i Winston Churchill na konferencji w Casablance – 1943

1129 – Synod w Troyes pod przewodnictwem kardynała legata Mateusza d’Albano i Bernarda opata Clairvaux uprawomocnił powstanie Zakonu Templariuszy.

1236 – Król Anglii Henryk III ożenił się z Eleonorą Prowansalską.

1301 – Wraz ze śmiercią króla Węgier Andrzeja III wygasła dynastia Arpadów.

1506 – W jednej z rzymskich winnic znaleziono starożytną rzeźbę Grupa Laokoona.

1526 – Król Francji Franciszek I, przebywający od czasu klęski w bitwie pod Pawią w niewoli hiszpańskiej, został zmuszony do podpisania pokoju madryckiego, w którym w zamian za uwolnienie zobowiązał się do licznych ustępstw terytorialnych i oddania dwóch synów jako zakładników.

1539 – Hiszpania zaanektowała Kubę.

1659 – Wojna hiszpańsko-portugalska: zwycięstwo wojsk portugalskich w bitwie pod Elvas.

1701 – Założono pierwszą szkołę morską w Rosji.

1724 – Król Hiszpanii Filip V Burbon abdykował na rzecz swego syna Ludwika I.

1761 – Armia afgańska pokonała Marathów w trzeciej bitwie pod Panipatem.

1784 – Amerykański Kongres Kontynentalny ratyfikował Traktat wersalski, kończący wojnę o niepodległość USA.

1797 – Wojny napoleońskie: zwyciestwo Francuzów nad Austriakami w bitwie pod Rivoli.

1814 – Podpisano Traktat kiloński, układ pokojowy między Szwecją a Królestwem Danii-Norwegii, kończący wojny napoleońskie w Skandynawii.

1858 – W Paryżu miał miejsce nieudany zamach bombowy na jadącego do teatru cesarza Napoleona III. Zginęło 12 osób, a 156 zostało rannych.

1866 – Wybuchła wojna Chile i Peru z Hiszpanią.

1890 – António de Serpa Pimentel został premierem Portugalii.

1895:

I wojna włosko-abisyńska: zwycięstwo wojsk włoskich w bitwie pod Coatit.

Dezső Bánffy został premierem Węgier.

1897 – Szwajcar Matthias Zurbriggen zdobył Aconcaguę w Andach, najwyższy szczyt półkuli południowej.

1900 – Premiera opery Tosca Giacoma Pucciniego.

1905 – Jens Christian Christensen został premierem Danii.

1907 – 1600 osób zginęło w wyniku trzęsienia ziemi w Kingston na Jamajce.

1916 – W wyniku potężnego sztormu nad zatoką Zuiderzee zatopione zostało wybrzeże Holandii, co następnie skłoniło parlament do podjęcia decyzji o budowie tamy Afsluitdijk i polderów w regionie ujścia rzeki IJssel.

1917 – Na stojącym w porcie Yokosuka japońskim krążowniku Tsukuba doszło do eksplozji komór amunicyjnych, co doprowadziło do jego pożaru i zatonięcia; zginęło 305 marynarzy.

1919 – Szarlotta została wielką księżną Luksemburga.

1930 – Komunista Albrecht Höhler postrzelił w drzwiach jego mieszkania w Berlinie autora tekstu do hymnu nazistów Horsta Wessela, który w wyniku doznanych obrażeń zmarł w szpitalu 23 lutego.

1933 – Alexandru Vaida-Voievod został po raz trzeci premierem Rumunii.

1938 – Norwegia wysunęła roszczenia terytorialne do Ziemi Królowej Maud na Antarktydzie.

1939 – W wyniku pożaru buszu spłonęła miejscowość Seaham (Nowa Południowa Walia).

1943:

II wojna światowa: rozpoczęła się aliancka konferencja w Casablance.

Front wschodni: do służby weszło radzieckie samobieżne działo pancerne SU-122.

1950 – Dokonano oblotu myśliwca MiG-17.

1952 – Na antenie amerykańskiej stacji NBC zadebiutował pierwszy na świecie magazyn telewizji śniadaniowej Today.

1953:

Josip Broz Tito został prezydentem Jugosławii.

Włoski transatlantyk SS Andrea Doria wypłynął w swój dziewiczy rejs z Genui do Nowego Jorku.

1954 – W ratuszu w San Francisco odbył się ślub Marilyn Monroe i baseballisty Joe DiMaggio.

1960:

Dokonano oblotu amerykańskiego lekkiego samolotu Piper PA-28 Cherokee.

Elvis Presley został promowany na sierżanta US Army.

Powstał Bank Rezerwy Australii.

1961 – Indie Portugalskie zostały włączone do Indii.

1962 – Rada Ministrów EWG przyjęła pierwsze zasady Wspólnej Polityki Rolnej.

1963 – Premiera filmu 8½.

1965 – Doszło do pierwszego od 44 lat spotkania szefów rządów Irlandii i Irlandii Północnej.

1967 – Narodziny ruchu hippisowskiego.

1969:

27 osób zginęło na pokładzie lotniskowca atomowego USS Enterprise w wyniku pożaru wywołanego eksplozją rakiety.

Wystrzelono radziecki statek kosmiczny Sojuz 4.

1970 – W Las Vegas Diana Ross wystąpiła po raz ostatni z grupą The Supremes.

1972 – Małgorzata II została królową Danii.

1973 – Elvis Presley wystąpił w Honolulu na transmitowanym przez satelitę na cały świat koncercie Aloha from Hawaii.

1976 – John Wrathall został prezydentem Rodezji (późniejsze Zimbabwe).

1978 – W San Francisco odbył się ostatni przed 18-letnim zawieszeniem działalności koncert grupy Sex Pistols.

1979 – Trzech palestyńskich terrorystów zaatakowało hotel w izraelskim Maalot, biorąc zakładników i doprowadzając do śmierci Izraelki, która wypadła przez okno w czasie próby ucieczki. Izraelscy komandosi przeprowadzili atak na hotel zabijając wszystkich napastników, rannych zostało 5 zakładników.

1980 – Partia Kongresowa Indiry Gandhi przejęła władzę w Indiach.

1986 – Marco Vinicio Cerezo Arévalo został prezydentem Gwatemali.

1990:

43 osoby zginęły w pożarze dyskoteki Flying w hiszpańskiej Saragossie.

Powstał Związek Polaków na Łotwie.

1991 – Jorge Serrano Elías został prezydentem Gwatemali.

1993 – 9 geologów zginęło w wyniku erupcji wulkanu Galeras w Kolumbii.

1994 – Rosja, Ukraina i USA zawarły w Moskwie porozumienie o likwidacji dawnej radzieckiej broni atomowej na Ukrainie.

1996:

Álvaro Arzú został prezydentem Gwatemali.

Socjalista Jorge Sampaio wygrał w I turze wybory prezydenckie w Portugalii.

1997 – Imata Kabua został prezydentem Wysp Marshalla.

2000 – Alfonso Antonio Portillo Cabrera został prezydentem Gwatemali.

2004:

Óscar José Rafael Berger Perdomo został prezydentem Gwatemali.

Prezydent USA George W. Bush ogłosił Wizję Eksploracji Kosmosu.

Przyjęto aktualnie obowiązujący wzór gruzińskiej flagi.

Terrorystka-samobójczyni z Hamasu wysadziła się na przejściu granicznym Erez ze Strefą Gazy. Zginęło 4 Izraelczyków (w tym 3 żołnierzy), a 12 osób zostało rannych.

W jakuckiej wiosce Tomtor odnotowano temperaturę -72,2 °C, najniższą w stale zamieszkałym miejscu.

2005:

Lądownik Huygens przekazał pierwsze w historii zdjęcia z Tytana, największego księżyca Saturna.

Piotr Morawski i Włoch Simone Moro dokonali pierwszego zimowego wejścia na himalajski ośmiotysięcznik Sziszapangma.

W pożarze szkoły we wsi Safian w Iranie zginęło 13 dzieci, a 18 zostało rannych.

2008:

Álvaro Colom został prezydentem Gwatemali.

Amerykańska sonda MESSENGER zbliżyła się do Merkurego na odległość 200 km. Był to pierwszy przelot sondy w pobliżu tej planety od 33 lat.

2009 – Boliwia i Wenezuela zerwały z powodu interwencji zbrojnej w Strefie Gazy stosunki dyplomatyczne z Izraelem.

2010:

Największy rosyjski przewoźnik Aerofłot wycofał z użytkowania samoloty Tu-154M.

Rząd w Jemenie wypowiedział wojnę rebeliantom z Al-Kaidy.