15 Bateria Artylerii Konnej - Polski Serwis Naukowy

15 Bateria Artylerii Konnej (15 bak) – pododdział artylerii konnej Wojska Polskiego II RP.

Bateria nie występowała w pokojowej organizacji wojska. Sformowana została w dniach 24-26 sierpnia 1939, w Dąbrówce koło Służewca, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym. Jednostką mobilizującą był 1 Dywizjon Artylerii Konnej. 27 sierpnia pododdział przetransportowany został koleją do Radziwia i wszedł w skład załogi Przedmościa "Płock", której trzon stanowił Batalion ON "Warszawski I" majora Franciszka Żebrowskiego. 5 września bateria podporządkowana została gen. bryg. Marianowi Przewłockiemu. W nocy z 6 na 7 września pododdział przegrupował się do Wyszogrodu, gdzie wszedł w skład załogi tamtejszego przedmościa. Kolejnej nocy bateria razem z 26 Pułkiem Ułanów Wielkopolskich pomaszerowała do Cybulic. W nocy z 9 na 10 września pododdział dotarł do rejonu Jabłonny, gdzie zawrócony został na zachód, do Puszczy Kampinoskiej. 10 września około godz. 10.00 bateria dotarła w okolice m. Kromnów. Kolejna zmiana rozkazów zmusiła pododdział do dalszego wysiłku marszowego. W nocy z 10 na 11 września bateria przegrupowała się do Tarchomina, a następnej nocy, razem z 9 Dywizjonem Artylerii Konnej, do lasów w rejonie Starej Miłosnej. 12 września 15 bak wcielona została do 2 Dywizjonu Artylerii Konnej. 13 września bateria pomaszerowała do rejonu Dębe Wielkie, gdzie zajęła stanowiska ogniowe na południe od szosy brzeskiej. Tego dnia pododdział przeszedł swój chrzest bojowy w kampanii wrześniowej, wspierając natarcie Wołyńskiej Brygady Kawalerii na Mińsk Mazowiecki. W nocy z 13 na 14 września, po załamaniu się natarcia, bateria wycofała się do rejonu Garwolina, a następnej nocy do rejonu Baranów-Łysobyki. W trakcie marszów nastąpiły straty marszowe. Zdezerterował dowódca drużyny cekaemów, Niemiec z pochodzenia. W nocy z 15 na 16 września rozpoczęty został marsz na Lubartów i dalej na Rejowiec, Uchanie (20 września) i m. Przewale, w rejonie której zatrzymano się 21 września. Następnego dnia bateria wzięła udział w drugiej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. Ze stanowisk ogniowych położonych na południe od m. Zubowice, pododdział prowadził ogień do celów wskazanych dowódcy 2 dak, na mapie, przez szefa sztabu Wołyńskiej BK, mjr dypl. Wilhelma Lewickiego. 23 września bateria maszerowała przez Majdan Krynicki-Suchowolę do rejonu m. Jacnia, w którym wspierała natarcie kawalerii na tę miejscowość i wzgórze 329. W czasie tej walki zniszczony został jeden jaszcz. Dowódca baterii został ranny i utracił łączność z pododdziałem. Wieczorem tego samego dnia, w rejonie kolonii Niemirówek, na rozkaz dowódcy 2 dak, ppłk. Jana Kamińskiego, żołnierze zniszczyli cztery 75 mm armaty wzór 1902/1926 i trzy jaszcze oraz zatopili posiadaną jeszcze amunicję. 24 września żołnierze baterii dotarli do m. Huta Różaniecka. Część z nich weszła w skład "oddziału kawalerii ppłk. Kamińskiego", a około dwudziestu, w tym por. Łukaszewicz, ranny ppor. rez. Barcz, ppor. rez. Jezierski, ogn. pchor. Wereszczyńskii i szef baterii, dołączyło do 3 baterii 1 dak. 27 września "oddział kawalerii ppłk. Kamińskiego" dostał się do niewoli niemieckiej, natomiast grupa por.Łukaszewicza podzieliła los oddziałów Grupy Operacyjnej Kawalerii gen. Andersa.

Jednostka mobilizująca - w nomenklaturze używanej w Wojsku Polskim jest to jednostka wojskowa istniejąca w czasie pokoju, która w czasie mobilizacji uzupełnia się lub przeformowuje według etatu czasu wojennego (uzupełnia się żołnierzami rezerwy, pojazdami z gospodarki narodowej) oraz taka, której powierzono zadania związane z mobilizacyjnym rozwinięciem innych jednostek wojskowych. Jednostka mobilizująca odpowiada za zmobilizowanie (sformowanie od nowa) jednostek wojskowych (jednostka mobilizowana) nakazanych przez Szefa Sztabu Generalnego WP.

Ciężki karabin maszynowy (ckm) – szybkostrzelna broń strzelecka zespołowa, karabin maszynowy strzelający amunicją karabinową. Dużą szybkostrzelność praktyczną uzyskano dzięki zastosowaniu luf chłodzonych wodą lub szybkowymiennych luf chłodzonych powietrzem. Działanie broni najczęściej oparte na zasadzie krótkiego odrzutu lufy (np. Maxim) lub odprowadzania gazów prochowych z lufy (np. Hotchkiss). Broń strzela z ciężkiej podstawy (trójnożnej, saneczkowej, kołowej) ogniem ciągłym (długimi lub krótkimi seriami). Podstawa często umożliwia prowadzenie ognia przeciwlotniczego.

Obsada personalna 15 bak we wrześniu 1939

dowódca – kpt. Walenty Rakowski (ranny 23 IX pod Jacnią)

oficer ogniowy – por. Józef Łukaszewicz

oficer zwiadowczy – ogn. pchor. Włodzimierz Wereszczyński

dowódca I plutonu – ppor. rez. Stanisław Gerard Jezierski

dowódca II plutonu – ppor. rez. Stanisław Barcz (ciężko ranny 23 IX 1939 pod Jacnią)

celowniczy – Goldberg

celowniczy – Kac

jaszczowy 3 działonu – bomb. Stojan

szef baterii – ogn. Józef Radzikowski

działonowy – kpr. Jan Bombała († 1 IX 1939 Płock)

trębacz – bomb. Augustynia († 13 IX 1939 Dębe Wielkie)

Zobacz też

Organizacja wojenna dywizjonu artylerii konnej

Przypisy

Grupa zielona – jednostki wzmacniane i formowane w okresie zagrożenia.
Jan Kamiński, Od konia i armaty do spadochronu..., s. 27; Piotr Zarzycki, 15 bateria artylerii konnej..., s. 77 podają, że dowódca baterii miał na imię Włodzimierz.

Bibliografia

Jan Kamiński, Od konia i armaty do spadochronu. Wspomnienia uczestnika II wojny światowej, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1980, ISBN 83-211-0127-5.
Piotr Zarzycki, 15 bateria artylerii konnej w kampanii wrześniowej 1939 roku, Przegląd Historyczno-Wojskowy Nr 3 (203) z 2004.
Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W". Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3.