15 Wielkopolski Pułk Artylerii Lekkiej

Ten artykuł dotyczy 15 Wielkopolskiego pal. Zapoznaj się również z: 15 Pułk Artylerii Lekkiej – stronę ujednoznaczniającą.

Pułk walczył w składzie 15 DP

Armata 75 mm wz. 1897

15 Wielkopolski Pułk Artylerii Lekkiej (15 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Jednostka mobilizująca - w nomenklaturze używanej w Wojsku Polskim jest to jednostka wojskowa istniejąca w czasie pokoju, która w czasie mobilizacji uzupełnia się lub przeformowuje według etatu czasu wojennego (uzupełnia się żołnierzami rezerwy, pojazdami z gospodarki narodowej) oraz taka, której powierzono zadania związane z mobilizacyjnym rozwinięciem innych jednostek wojskowych. Jednostka mobilizująca odpowiada za zmobilizowanie (sformowanie od nowa) jednostek wojskowych (jednostka mobilizowana) nakazanych przez Szefa Sztabu Generalnego WP.

Anatol Kędzierski (ur. 22(23) lipca 1880 w Żytomierzu, zm. 11 lipca 1964 w Poznaniu) – generał brygady Wojska Polskiego, podpułkownik rosyjskiej artylerii.

Pierwsze pododdziały przyszłego pułku tworzyły się 30 grudnia 1918 w Białych Koszarach przy ul. Magazynowej w Poznaniu. Stąd wyruszyły na front, gdzie łączono je w baterie i dywizjony. 19 stycznia 1919 roku Dowództwo Główne Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim poleciło podpułkownikowi Anatolowi Kędzierskiemu przystąpić do organizacji 1 Pułku Artylerii Lekkiej Wielkopolskiej. 6 marca 1919 właśnie te pododdziały artylerii utworzyły pułk. 21 września 1919 jednostka została przemianowana na 1 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej. W czasie przejmowania Pomorza pułk przemianowany został na 15 Wielkopolski Pułk Artylerii Polowej.

Powiat stoliński – powiat województwa poleskiego II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Stolin. Został utworzony 1 stycznia 1923 z części gmin powiatów: łuninieckiego, sarneńskiego i pińskiego .

Poleszucy (ukr. Поліщуки Poliszuki, Poleszuki) - to nazwa grupy etnicznej, która zamieszkiwała bagna Polesia, dzisiaj zamieszkujący odległe tereny Polski, Białorusi, i Ukrainy.

2 grudnia 1920 roku pułk przybył do garnizonu Bydgoszcz, w którym stacjonował do 1939 roku.

1 stycznia 1932 jednostka przemianowana została na 15 Wielkopolski Pułk Artylerii Lekkiej.

W niedzielę 26 sierpnia 1938 roku, w Bydgoszczy, odbyły się dwie uroczystości. Na Starym Rynku miała miejsce ceremonia powitania sztandarów 15 pal i 11 dak. Ceremonię rozpoczęto o godz. 9.30 odegraniem marsza generalskiego na powitanie gen. bryg. Stanisława Grzmot-Skotnickiego. Następnie na dziedzińcu koszar im. Bartosza Głowackiego odprawiona została msza polowa. Po mszy dowódcy obu jednostek zaprzysiężyli swoich żołnierzy na sztandary. Później płk Wojciech Stachowicz dokonał aktu nadania odznaki pamiątkowej pułku dla miasta Bydgoszczy. Odznakę odebrał prezydent Leon Barciszewski, który z kolei przekazał pułkowi herb miasta. Po dekoracji przemawiał mały Poleszuk, Tomasz Hryciuk, który na zaproszenie pułku przybył wraz z Marią Hryciuk z Zamroczyna, w powiecie stolińskim. Pułk opiekuje się szkołą w tej miejscowości. Mały Hryciuk podziękował w serdecznych słowach żołnierzom i oficerom za tę opiekę. Uroczystości zakończyła defilada .

Stanisław Grzmot-Skotnicki herbu Bogoria, ps. Grzmot - (ur. 13 stycznia 1894 we wsi Skotniki, zm. 19 września 1939 w Tułowicach) – żołnierz Pierwszej Kompanii Kadrowej Józefa Piłsudskiego, generał brygady Wojska Polskiego.

Armia Wielkopolska, Wojsko Wielkopolskie (właściwie: Siły Zbrojne Polskie w byłym zaborze pruskim) – polska formacja wojskowa okresu powstania wielkopolskiego 1918-1919, podporządkowana Komisariatowi Naczelnej Rady Ludowej.

Pułk był jednostką mobilizującą. W sierpniu 1939 roku, zgodnie z planem mobilizacyjnym "W" sformował cztery pododdziały dla macierzystej dywizji i jeden pododdział dla dowódcy OK VIII:

kolumna taborowa parokonna nr 812

warsztat taborowy parokonny nr 809

pluton parkowy uzbrojenia nr 802

samodzielny patrol meteorologiczny nr 15

oraz bateria marszowa 15 pal Po zakończeniu mobilizacji zorganizowany został Oddział Zbierania Nadwyżek 15 pal pod dowództwem mjr. Zygmunta Wituńskiego (?)

Adiutant (łac. adiutare - "pomagać"), adiutant ordynansowy - żołnierz pomocniczy asystujący najwyższym oficerom (zazwyczaj generałom oraz dowódcom jednostek wojskowych). Jest w osobistej dyspozycji swego przełożonego. Wykonuje ogólne prace kancelaryjno-biurowe i organizacyjne zapewniające rytmiczność działalności służbowej dowódcy, a także zlecenia osobistego przełożonego, oraz kieruje pracą innych pracowników adiutantury (kancelarii dowódcy).

Oficer - żołnierz zawodowy lub żołnierz rezerwy należący do korpusu oficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej podporucznika, pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy plutonu, instruktora, członka sztabu, a także na stanowisku szczególnym (np. sędzia sądu wojskowego, prokurator wojskowy, lekarz, pilot) lub na innym stanowisku.

Kadra pułku

Dowódcy:

ppłk art. Anatol Kędzierski (od 19 I 1919)

mjr Józef Szczaniecki (od 6 III 1919)

ppłk/płk Rudolf Niemira (od 8 X 1919)

wz. ppłk SG Leon Zubrzycki (od 8 IV 1927)

płk Stefan Maleszewski (od 18 VI 1927)

płk Brunon Romiszewski (od 9 I 1931)

ppłk/płk Wojciech Stachowicz (od 31 I 1935)

ppłk Jerzy Leonhard (od 24 VIII 1939)

Oficerowie:

Edward Śmigły-Rydz, też: Edward Rydz, Edward Rydz-Śmigły, ps. Śmigły, Tarłowski, Adam Zawisza (ur. 11 marca 1886 w Brzeżanach, zm. 2 grudnia 1941 w Warszawie) – polski wojskowy i polityk, Marszałek Polski, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Naczelny Wódz w wojnie obronnej 1939 roku, formalnie przez 17 dni następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju.

Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).

ppłk art. Fryderyk Douglas

mjr art. Tadeusz Stanisław Jełowicki

Obsada personalna pułku dnia 31 sierpnia 1939

Dowództwo

dowódca pułku – ppłk Jerzy Leonhard

adiutant – kpt. Stanisław Taczanowski

oficer zwiadowczy – por. Ksawery Dokurno

oficer łączności – por. Mieczysław Silikowski

oficer łącznikowy – por. rez. Wacław Suligowski

oficer broni – ppor. Józef Siwek

dowódca PTO – ppor. Stefan Luśniak

szef kancelarii – ogn. Jan Jankowiak

I dywizjon

Leon Barciszewski (ur. 10 maja 1883 we wsi Tulce w Wielkopolsce, zm. 11 listopada 1939 w Bydgoszczy), polski działacz samorządowy, prezydent Gniezna (1925-1932) i Bydgoszczy (1932-1939), dyplomata.

Artyleria lekka - dawniej, artyleria wyposażona w armaty o kalibrze do 90 mm i haubice kalibru do 130 mm. Służyła do bezpośredniego wspierania wojsk na polu walki (artyleria bezpośredniego wsparcia) i w związku z tym była przystosowana zarówno do prowadzenia ognia na wprost jak i pośredniego. Działa artylerii lekkiej miały dużą szybkostrzelność, ale niewielką donośność i siłę wybuchu pocisków. Działa artylerii lekkiej miały początkowo ciąg konny, później głównie mechaniczny, a w czasie II wojny światowej powstały także samobieżne działa artylerii lekkiej.

dowódca dywizjonu – mjr Wiktor Wątorski

adiutant – por. rez. Jan Karwicki

dowódca 1 baterii – por. Zygmunt Zublewicz

dowódca 2 baterii – kpt. Stefan Dębski

dowódca 3 baterii – kpt. Czesław Berezowski

II dywizjon

dowódca dywizjonu – mjr Stanisław Ejsymont

adiutant – ppor. rez. czesław Jankowski

dowódca 4 baterii – kpt. Stefan Świerczyński

dowódca 5 baterii – kpt. Aleksander Kostrowicki

dowódca 6 baterii – kpt. Zdzisław Dmowski

III dywizjon

dowódca dywizjonu – mjr Mieczysław Para

adiutant – por. rez. Kazimierz Stojewski

dowódca 7 baterii – kpt. Andrzej Szwejkowski

dowódca 8 baterii – por. Apoloniusz Zawilski

dowódca 9 baterii – kpt. Stanisław Sidorenko

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Polskie sztandary wojskowe - znaki polskich jednostek wojskowych, symbole sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierza polskiego.

Apoloniusz Zawilski (ur. 21 października 1912 w Kołodeżach, w powiecie łuckim, zm. 20 czerwca 2004 w Warszawie) - polski pisarz, pułkownik Wojska Polskiego.

Symbole pułkowe

Sztandar

19 czerwca 1938, w Toruniu, Marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył jednostce sztandar ufundowany przez społeczeństwo Bydgoszczy. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w w Dodatku Tajnym nr 6 do Dziennika Rozkazów M.S.Wojsk. z 17 lutego 1938, nr 3, poz. 26.

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone na historycznych Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego.

Daniel Konarzewski (ur. 21 sierpnia 1871 w Petersburgu, zm. 3 kwietnia 1935 w Warszawie) – pułkownik armii rosyjskiej i generał dywizji WP, uczestnik wojen: rosyjsko-japońskiej, I światowej, polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej oraz uczestnik powstania wielkopolskiego.

Odznaka pamiątkowa

28 maja 1926 roku gen. dyw. Daniel Konarzewski, w imieniu Ministra Spraw Wojskowych, zatwierdził wzór i statut odznaki pamiątkowej 15 Pułku Artylerii Polowej

Odznaka o wymiarach 57x38 mm ma kształt rombu pokrytego ciemnozieloną emalią na tle skrzyżowanych luf armatnich barwy srebrzystej. Pośrodku, na ozdobnym kartuszu barwy patynowanego srebra ujętym w gałązki laurowe wpisano numer i inicjały 15 PAP. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym i emaliowana. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa.

Przypisy

Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. s. 43.
Rozkaz ministra spraw wojskowych z 31 grudnia 1931 (Dz. Rozk. M.S.Wojsk. Nr 36 poz. 473).
Zaprzysiężenie pułków pomorskich, Kurier Bydgoski Nr 145 z 28 czerwca 1938 r.
Bateria marszowa 15 pal była formacją krajową podporządkowaną dowódcy OK VIII, której zadaniem było uzupełnianie strat poniesionych przez pułk w czasie walk.
Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 288.
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 14 z 28 maja 1926 r., poz. 142.
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 249.

Bibliografia

Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939. Organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.

Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X

Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1

Piotr Zarzycki, 15 Wielkopolski Pułk Artylerii Lekkiej, Pruszków 2000.

Ładysław Panufnik, Zarys historii wojennej 15-go Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej, Warszawa 1929

Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.