15 maja - Polski Serwis Naukowy

15 maja jest 135. (w latach przestępnych 136.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 230 dni.

Standard Oil (Esso) – jedna z największych firm na świecie która zdominowała[potrzebne źródło] amerykański rynek paliw w dziedzinie produkcji, wydobycia i przetwórstwa ropy naftowej. Założona w 1870 jako Standard Oil Company, a następnie podzielona w 1911.

Willis Eugene Lamb, Junior (ur. 12 lipca 1913 w Los Angeles, zm. 15 maja 2008), amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w 1955 za odkrycia związane ze strukturą subtelną widma wodoru, tzw. przesunięcie Lamba.

Święta

imieniny obchodzą: Andrzej, Atanazy, Cecyliusz, Czcibora, Dionizja, Florencjusz, Florenty, Izydor, Jan, Kasjusz, Maksym, Miłość, Nadzieja, Paweł, Piotr, Retycjusz, Retycja, Retyk, Stanibor, Strzeżysław, Symplicjusz, Symplicja, Wiktoryn, Zofia.

Meksyk, Korea Południowa – Dzień Nauczyciela

międzynarodowe – Międzynarodowy Dzień Rodzin (proklamowane przez Zgromadzenie Ogólne ONZ)

Paragwaj – Święto Niepodległości

Polska – Dzień Polskiej Niezapominajki

wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

św. Florencjusz z Populonii (biskup)

św. Izydor Oracz (patron diecezji kieleckiej)

św. Zofia (męczennica) ("patronka" zjawiska klimatycznego zw. zimną Zośką)

Wydarzenia w Polsce

1414 – Został wydany przez kapitułę włocławską (właściciela Łodzi) przywilej lokacyjny, uznający mieszkańców wsi za mieszczan. Jednocześnie zwrócono się do króla z prośbą o przywilej monarszy i uznanie Łodzi za miasto pod względem prawno-ustrojowym.

1809 – Wojna polsko-austriacka: nieudany austriacki atak na Toruń.

1834 – Rozwiązał się Komitet Narodowy Emigracji Polskiej (Komitet Dwernickiego, Komitet Narodowy Tułactwa Polskiego).

1836 – Ostatnie obrączkowe zaćmienie słońca widoczne w Polsce.

1909 – Utworzono Akademicki Związek Sportowy.

1926 – Przewrót majowy: prezydent Stanisław Wojciechowski i premier Wincenty Witos złożyli swoje urzędy. Nowym premierem został Kazimierz Bartel, a obowiązki prezydenta przejął marszałek Sejmu Maciej Rataj.

1932 – W Piotrkowie swe obrady rozpoczął III Zjazd Organizacji Młodzieży Towarzystwa Robotniczego.

1936 – Utworzono rząd Felicjana Sławoja Składkowskiego.

1951 – Z połączenia Golubia i Dobrzynia powstało miasto Golub-Dobrzyń.

1956 – Stanisław Królak jako pierwszy Polak wygrał Wyścig Pokoju.

1993 – Premiera filmu Kolejność uczuć.

1997 – Została utworzona Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna.

2002 – Odsłonięto Pomnik Jana Kiepury w Sosnowcu.

2006 – Selekcjoner Paweł Janas ogłosił skład kadry polskiej na piłkarskie mistrzostwa świata w Niemczech.

Wydarzenia na świecie

Replika Sputnika 1

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
15 maja

392 – Frankoński wódz Arbogast skłonił do samobójstwa lub kazał zamordować cesarza Walentyniana II i uczynił marionetkowym cesarzem Eugeniusza.

756 – Abd ar-Rahman I został emirem Kordoby

1004 – Król niemiecki Henryk II koronował się w Pawii na króla Włoch.

1239 – Król Szkocji Aleksander II ożenił się z Francuzką Marią de Coucy.

1252 – Papież Innocenty IV wydał bullę Ad extirpanda, w której zezwolił na stosowanie tortur wobec heretyków.

1403 – Wojna Appenzellu: bitwa pod Vögelinsegg.

1464 – Wojna Dwóch Róż: zwycięstwo Yorków w bitwie pod Hexham.

1525 – Wojna chłopska w Niemczech: klęską powstańców zakończyła się bitwa pod Frankenhausen.

1536 – Anna Boleyn, druga żona króla Anglii Henryka VIII, została skazana na śmierć przez ścięcie.

1548 – Cesarz niemiecki Karol V ogłosił Interim augsburskie.

1618 – Johannes Kepler sformułował swoje trzecie prawo.

1642 – Abbas II został koronowany na szacha Persji.

1702:

Początek wojny o sukcesję hiszpańską – Anglia, Holandia i Cesarstwo Niemieckie wypowiadają wojnę Francji i Hiszpanii.

Prawnik i wynalazca angielski James Puckle opatentował pierwszy karabin maszynowy.

1800 – W londyńskim teatrze doszło do nieudanej próby zamachu na króla Jerzego III Hanowerskiego.

1811 – Paragwaj ogłosił niepodległość od Hiszpanii.

1848 – Podczas rewolucji lutowej, w Paryżu odbyła się demonstracja na rzecz niepodległości Polski.

1860 – Włoska wojna wyzwoleńcza: wojska powstańcze Giuseppe Garibaldiego pokonały siły Burbonów w bitwie pod Calatafimi.

1862 – Wojna secesyjna: zwycięstwo Konfederatów w bitwie pod Drewry's Bluff.

1878 – Powstała Tokijska Giełda Papierów Wartościowych.

1891 – Papież Leon XIII ogłosił encyklikę Rerum novarum.

1896 – Opatentowano płatki kukurydziane.

1905 – Założono Las Vegas.

1910 – W Hamburgu powstał klub sportowy FC St. Pauli.

1911 – Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych, zgodnie z ustawą antymonopolową, nakazał podział międzynarodowej korporacji Standard Oil, kierowanej przez Johna D. Rockefellera.

1917 – I wojna światowa: rozpoczęła się bitwa w Cieśninie Otranto.

1918 – Porażką komunistów zakończyła się wojna domowa w Finlandii.

1919 – Wojna grecko-turecka: armia grecka rozpoczęła okupację wojenną Izmiru.

1922 – W Genewie Polska i Niemcy przyjęły konwencję dotyczącą spraw ludnościowych i własnościowych na Górnym Śląsku po plebiscycie z 1921.

1928 – Odbyła się premiera pierwszego filmu rysunkowego z Myszką Miki.

1930 – Ellen Church jako pierwsza w historii stewardesa obsługiwała pasażerów w samolocie United Airlines lecącym z Oakland do Chicago.

1931 – Papież Pius XI wydał encyklikę Quadragesimo anno.

1934 – Na Łotwie doszło do zamachu stanu, przeprowadzonego przez Karlisa Ulmanisa.

1935 – Otwarto pierwszą linię moskiewskiego metra.

1941 – II wojna światowa w Afryce: Brytyjczycy rozpoczęli operację "Brevity", której celem było wyzwolenie Tobruku.

1943:

Józef Stalin rozwiązał Komintern.

Muhammad VIII został bejem Tunisu.

1948 – Rozpoczęła się I wojna izraelsko-arabska 1948-1949.

1949 – Papież Pius XII kanonizował Joannę de Lestonnac.

1950 – Otwarto Ratusz w Oslo.

1951:

Czesław Miłosz, wówczas urzędnik w polskiej ambasadzie w Paryżu, poinformował na konferencji prasowej o zerwaniu współpracy z władzami komunistycznymi i pozostaniu na emigracji.

W Pradze otwarto pierwszą na świecie Izbę wytrzeźwień.

1955:

Fidel Castro został na mocy amnestii zwolniony z więzienia.

Francuska wyprawa dokonała pierwszego wejścia na himalajski ośmiotysięcznik Makalu.

Ministrowie spraw zagranicznych 4 mocarstw okupacyjnych i Austrii podpisali w Wiedniu traktat przywracający austriacką niepodległość oraz przewidujący jej neutralność i zakaz wchodzenia w związki gospodarcze i polityczne z Niemcami.

1956 – Wystartował pierwszy program chorwackiej telewizji publicznej HRT1 (jako TVZ1).

1957 – Wielka Brytania przeprowadziła pierwszy test bomby wodorowej na wyspie Malden na Pacyfiku.

1958 – ZSRR dokonał drugiego, tym razem udanego startu sztucznego satelity Sputnik 3.

1960 – W ZSRR wystrzelono sztucznego satelitę Sputnik 4.

1963 – Gordon Cooper odbył lot kosmiczny na pokładzie statku Mercury-Atlas 9, ostatni w ramach Programu Merkury.

1974 – Zamach w Maalot

1976 – 52 osoby zginęły w katastrofie samolotu An-24 na Ukrainie.

1987 – Została wystrzelona radziecka bojowa stacja kosmiczna Polus.

1988 – Rozpoczęła się ewakuacja wojsk radzieckich z Afganistanu.

1989 – Michaił Gorbaczow przybył z wizytą do Pekinu.

1990:

Portret doktora Gacheta Vincenta van Gogha został sprzedany za 82,5 mln dolarów.

W Bułgarii zakończyły się obrady Okrągłego Stołu.

1991:

Édith Cresson jako pierwsza kobieta stanęła na czele francuskiego rządu.

Premiera filmu Podwójne życie Weroniki.

1992 – Podpisano Traktat taszkiencki.

1993 – W irlandzkim Millstreet odbył się 38. Konkurs Piosenki Eurowizji.

1996 – Premiera filmu Kola.

1997:

22 lata po zakończeniu wojny w Laosie, Stany Zjednoczone przyznały się oficjalnie do brania w niej udziału, czemu dotąd zaprzeczały.

Rozpoczęła się misja STS-84 wahadłowca Atlantis.

1998 – Premiera filmu Zaklinacz koni.

2000 – Armia brytyjska rozpoczęła ewakuację swoich obywateli z ogarniętego wojną domową Sierra Leone (operacja "Palliser").

2001 – Został wystrzelony satelita telekomunikacyjny Intelsat 10.

2004:

Komitet Wykonawczy FIFA dokonał wyboru kandydatury RPA na gospodarza piłkarskich mistrzostw świata w 2010 roku.

W Stambule odbył się 49. Konkurs Piosenki Eurowizji.

2005 – W Etiopii odbyły się wybory parlamentarne.

2006 – Giorgio Napolitano został prezydentem Włoch.

2007 – 25 osób zginęło, a ponad 30 zostało rannych w samobójczym zamachu bombowym w pakistańskim Peszawarze.

2010 – Niespełna 17-letnia Australijka Jessica Watson zawinęła swym jachtem do portu w Sydney, kończąc samotny rejs dookoła świata, jako najmłodsza osoba w historii.

Urodzili się

1567 – Claudio Monteverdi, włoski kompozytor i śpiewak operowy, skrzypek (zm. 1643)

1633 – Sebastian Vauban, francuski inżynier, konstruktor fortyfikacji (zm. 1707)

1773 – Klemens Lothar von Metternich, austriacki polityk, dyplomata (zm. 1859)

1822 – Wanda Malczewska, polska mistyczka, błogosławiona

1849 – Zofia Urbanowska, polska pisarka (zm. 1939)

1850 – Jan Beyzym, polski misjonarz, błogosławiony (zm. 1912)

1856 – L. Frank Baum, amerykański pisarz (zm. 1919)

1859 – Piotr Curie, francuski fizyk, mąż Marii Skłodowskiej-Curie (zm. 1906)

1861 – Paul Blau, niemiecki duchowny, superintendent generalny Kościoła Ewangelicko-Unijnego w Wielkopolsce (zm. 1944)

1873 – Pawło Skoropadski, ukraiński polityk i wojskowy (zm. 1945)

1874 – Richard Schirrmann, niemiecki twórca schronisk młodzieżowych (zm. 1961)

1877 – Gabriel Faure, pisarz francuski (zm. 1962)

1885 – Marian Kukiel, polski dowódca wojskowy, generał, historyk, działacz społeczny i polityczny, minister (zm. 1973)

1889 – Tadeusz Zwisłocki, polski inżynier chemik (zm. 1929)

1890:

Ferdynand Goetel, polski dramaturg, prozaik, publicysta (zm. 1960)

Jan Stefan Haneman, polski ekonomista, polityk, członek PKWN (zm. 1957)

1891 – Michaił Bułhakow, rosyjski pisarz (zm. 1940)

1894 – Ture Ödlund, szwedzki curler (zm. 1942)

1895 – Astrid Zachrison, szwedzka rekordzistka długowieczności (zm. 2008)

1902 – Anny Ondra, czeska aktorka (zm. 1987)

1910 – Constance Cummings, amerykańska aktorka (zm. 2005)

1911 – Max Frisch, szwajcarski pisarz, dramaturg, architekt (zm. 1991)

1914:

Tenzing Norgay, nepalski himalaista (zm. 1986)

Jan Wosiński, polski duchowny katolicki, biskup płocki (zm. 1996)

1915:

Aniela Bem-Mączewska, polska księgowa, działaczka turystyki górskiej PTTK (zm. 1985)

Mario Monicelli, włoski reżyser filmowy (zm. 2010)

Paul Samuelson, amerykański ekonomista, laureat Nagrody Nobla (zm. 2009)

William Witney, amerykański reżyser filmowy (zm. 2002)

1917 – Jerzy Duszyński, polski aktor (zm. 1978)

1918:

Eddy Arnold, amerykański muzyk country (zm. 2008)

Joseph Wiseman, kanadyjski aktor (zm. 2009)

1919:

Eugenia Charles, dominikańska polityk, premier Dominikany (zm. 2005)

Zofia Jarema, polska reżyserka, scenografka, artystka teatru lalek (zm. 2008)

1920 – Nasrallah Piotr Sfeir, marokański duchowny katolicki, maronicki patriarcha Antiochii, kardynał

1921:

Leopold Tajner, polski skoczek narciarski (zm. 1993)

Čestmír Vycpálek, czeski piłkarz, trener piłkarski (zm. 2002)

1922:

Adil Çarçani, albański polityk (zm. 1997)

Franciszek Fenikowski, polski pisarz (zm. 1982)

Piotr Guzy, polski pisarz

1923 – Richard Avedon, amerykański fotograf (zm. 2004)

1925:

Tadeusz Bartosik, polski aktor (zm. 1985)

Ludmiła Kasatkina, rosyjska aktorka

Genowefa Rejman, polska profesor prawa, polityk (zm. 2011)

Viktor Stratobërdha, albański reżyser filmowy (zm. 2000)

1926:

Anthony Shaffer, brytyjski pisarz (zm. 2001)

Peter Shaffer, brytyjski pisarz

1929 – Andrew Bertie, angielski wielki mistrz zakonu joannitów (zm. 2008)

1930 – Jasper Johns, amerykański malarz

1931:

Pavlina Nikaj, albańska piosenkarka (zm. 2011)

Paweł Fuks, ekonomista, polski Żyd, przeżył Holocaust, obecnie żyje w Izraelu, autor książki Dziecko wojny, brydżysta

1937:

Madeleine Albright, amerykańska polityk

Trini Lopez, amerykański piosenkarz

1939 – Stanisław Dróżdż, polski poeta, artysta sztuk wizualnych (zm. 2009)

1946 – Henryk Sołkiewicz, polski wiceadmirał, doktor nauk wojskowych

1951:

Kaye Hall, amerykańska pływaczka

Dariusz Szpakowski, polski dziennikarz sportowy, komentator

Frank Wilczek, amerykański fizyk

1952 – Chazz Palminteri, amerykański aktor, scenarzysta, reżyser, producent filmowy

1953 – Mike Oldfield, brytyjski muzyk

1954:

Zofia Badura, polska poetka

Jan Frycz, polski aktor

Eric Gerets, belgijski piłkarz, trener piłkarski

Janusz Stokłosa, polski pianista, kompozytor

1955:

Liliana Bardijewska, polska tłumaczka, autorka słuchowisk, krytyk teatralny i literacki

Alexander Pusch, niemiecki szpadzista

Claudia Roth, niemiecka polityk, przewodnicząca Niemieckiej Partii Zielonych

1956:

Kjartan Poskitt, brytyjski pisarz

Mirek Topolánek, czeski polityk, premier Czech

1959:

Andrew Eldritch, brytyjski muzyk i wokalista The Sisters of Mercy

Luis Perez-Sala, hiszpański kierowca wyscigowy

1960:

Zofia Kiełpińska, polska biegaczka narciarska, biathlonistka

Rimas Kurtinaitis, litewski koszykarz

1961 – Katrin Cartlidge, brytyjska aktorka (zm. 2002)

1962 – Adam Wendt, polski saksofonista zespołu Walk Away

1963:

Grant Heslov, amerykański aktor, scenarzysta, reżyser filmowy

Kristen Vigard, amerykańska piosenkarka

1965 – Raí, brazylijski piłkarz

1966:

Jiří Němec, czeski piłkarz

Greg Wise, brytyjski aktor

1967:

Simen Agdestein, norweski piłkarz, szachista

Madhuri Dixit, indyjska aktorka

1968:

Cecilia Malmström, szwedzki piłkarz

Andrzej Szymańczak, polski perkusista grup: Closterkeller i Kult (zm. 1998)

1970:

Frank de Boer, holenderski piłkarz

Ronald de Boer, holenderski piłkarz

Robert Dymkowski, polski piłkarz, trener piłkarski

Milena Kindziuk, polska dziennikarka

1971:

Zoubeir Baya, tunezjski piłkarz

Sam Trammell, amerykański aktor

1972:

David Charvet, francuski aktor, piosenkarz

Agnieszka Warchulska, polska aktorka

1973:

Ivan Lunardi, włoski skoczek narciarski

Wolfgang Rottmann, austriacki biathlonista

1974:

Siergiej Antipow, kazachski hokeista

Piotr Przydział, polski kolarz szosowy

1976 – Jacek Krzynówek, polski piłkarz

1978:

Edu, brazylijski piłkarz

Krzysztof Ignaczak, polski siatkarz

1979:

Adolfo Bautista, meksykański piłkarz

Renato, brazylijski piłkarz

Dominic Scott, szkocki gitarzysta

1980 – O.S.T.R., polski raper

1981:

Patrice Evra, francuski piłkarz

Zara Phillips, brytyjska zawodniczka jeździectwa sportowego, członkini rodziny królewskiej

Carla Tiene, brazylijska tenisistka

1982:

Veronica Campbell-Brown, jamajska sprinterka

Anna Floris, włoska tenisistka

Jessica Sutta, amerykańska wokalistka grupy The Pussycat Dolls

1987 – Andy Murray, brytyjski tenisista

1989 – Kenneth Gangnes, norweski skoczek narciarski

1995 – Ksenia Sitnik, białoruska piosenkarka

Zmarli

884 – Maryn I, papież (ur. ? )

1036 – Go-Ichijō, cesarz Japonii (ur. 1008)

1157 – Jurij I Dołgoruki, wielki książę kijowski, (ur. ok. 1090)

1376 – Naong Hyegŭn, koreański mistrz sǒn, (ur. 1320)

1674 – Kazimierz Florian Czartoryski, polski duchowny katolicki, prymas Polski (ur. 1620)

1702 – Feliks Kazimierz Potocki, hetman wielki koronny (ur. 1630)

1765 – Walenty Żebrowski,bernardyn, polski malarz, polichromista, (ur. ?)

1847 – Daniel O'Connell, irlandzki polityk (ur. 1775)

1864 – Ignacy Humnicki, polski dramatopisarz (ur. 1798)

1877 – Kazimierz Woyda, polski polityk, prezydent Warszawy (ur. 1812)

1886 – Emily Dickinson, amerykańska poetka (ur. 1830)

1905 – Adrian Mikołaj Głębocki, polski malarz, rysownik, litograf, pedagog (ur. 1833)

1912 – Octave Garnier, francuski anarchista (ur. 1889)

1931 – Leon Petrażycki, polski prawnik, filozof, socjolog prawa, etyk i logik (ur. 1867)

1935 – Stanisław Dnistrianski, ukraiński działacz polityczny, prawnik, wykładowca uniwersytecki (ur. 1870)

1946 – Eberhard Schöngarth, niemiecki prawnik, zbrodniarz hitlerowski (ur. 1903)

1953 – Stefania Zieleńczyk, polska nauczycielka, autorka podręczników oświatowo-pedagogicznych dla dzieci, matka poety Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (ur. 1890)

1964 – Wanda Jarszewska, polska aktorka (ur. 1888)

1967 – Edward Hopper, amerykański malarz (ur. 1882)

1969 – Adam Bunsch, polski malarz, dramatopisarz (ur. 1896)

1990 – Jerzy Drzewiecki, polski konstruktor lotniczy, pilot doświadczalny (ur. 1902)

1993 – Andrzej Kuśniewicz, polski pisarz (ur. 1904)

1997 – Andrzej Drawicz, polski eseista, krytyk literacki, tłumacz (ur. 1932)

2001 – Jean-Philippe Lauer, francuski egiptolog, archeolog i architekt (ur. 1902)

2005 – Aulis Kallakorpi, fiński skoczek narciarski, skoczek do wody, gimnastyk (ur. 1929)

2006 – Eric Otero, amerykański kulturysta (ur. 1969)

2007:

Yolanda King, amerykańska aktorka (ur. 1955)

Antonio Rodríguez, amerykański pięcioboista nowoczesny (ur. 1926)