15 marca - Polski Serwis Naukowy

15 marca jest 74. (w latach przestępnych 75.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 291 dni.

Prezydent Stanów Zjednoczonych – głowa państwa, szef administracji federalnej, naczelny dowódca sił zbrojnych, szef rządu, a także lider swojej partii. Konstytucja nadała mu wiele prerogatyw, co sprawia, iż zajmuje on kluczowe miejsce w systemie politycznym Stanów Zjednoczonych.

Poniższe tabele przedstawiają wszystkie wypadki i katastrofy lotnicze, w których wzięły udział samoloty pasażerskie należące do linii lotniczych (wg lat).

Święta

imieniny obchodzą: Gościmir, Heloiza, Klemens, Krzysztof, Leokrycja, Longin, Longina, Ludwika, Luiza, Matrona, Nikander, Nikandra, Placyd, Probus, Zachariasz i Zachary.

Białoruś – Święto Konstytucji

Liberia – Urodziny J. J. Roberta

międzynarodowe – Światowy Dzień Konsumenta

Węgry – Rocznica Wiosny Ludów

wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą,:

bł. Artemide Zatti (salezjanin)

św. Klemens Maria Hofbauer

św. Ludwika de Marillac

Wydarzenia w Polsce

1000 – zakończył się zjazd gnieźnieński, spotkanie cesarza Ottona III z Bolesławem Chrobrym.

1412 – w Lubowli podpisano traktat przymierza polsko-węgierskiego.

1595 – w założonym przez siebie Zamościu kanclerz Jan Zamoyski otworzył akademię zwaną później Akademią Zamojską.

1656 – potop szwedzki: dywizja Stefana Czarnieckiego rozgromiła Szwedów w bitwie pod Jarosławiem.

1765 – król Stanisław August Poniatowski założył Szkołę Rycerską w Warszawie.

1776 – ukazała się powieść Ignacego Krasickiego Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki.

1919 – w Warszawie podpisany został układ o rozejmie polsko-niemieckim w sprawie Wielkopolski.

1921 – założono KS Raków Częstochowa (pod nazwą Racovia).

1923 – polska granica wschodnia została uznana przez Radę Ambasadorów Ententy.

1931 – w wyniku połączenia PSL Piast i PSL "Wyzwolenie" powstało Stronnictwo Ludowe.

1936 – uruchomiono kolej linową na Kasprowy Wierch.

1940 – Akcja T4: w dniach 13-15 marca zostało zamordowanych przez hitlerowców około 500 pacjentów obecnego szpitala psychiatrycznego im. J. Babińskiego w Łodzi.

1944 – Rada Jedności Narodowej opublikowała deklarację programową O co walczy naród polski.

1945 – uroczysta inauguracja roku akademickiego na Uniwersytecie Jagiellońskim.

1947 – Brańsk na Podlasiu został opanowany przez partyzantów 6. Brygady Wileńskiej AK.

1950 – Polska wystąpiła z Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

1961 – 12 górników zginęło w wyniku pożaru w KWK "Makoszowy" w Zabrzu.

1965 – otwarto Szpital Wojewódzki w Zgierzu.

1968 – Marzec 1968: w Gdańsku manifestacja, w której udział wzięło 20 tys. studentów, robotników i innych mieszkańców miasta.

1975 – minister komunikacji wydał zarządzenie wprowadzające nowy wzór tablic rejestracyjnych.

1984 – Międzyzdroje (od 1972 dzielnica Świnoujścia) i Sławków (od 1977 dzielnica Dąbrowy Górniczej) odzyskały prawa miejskie.

1987 – do służby weszła korweta ORP "Kaszub".

1989:

powstało Stowarzyszenie Łemków.

weszło w życie nowe prawo dewizowe, które zalegalizowało prywatny obrót walutami.

2000 – do służby weszła podarowana przez rząd amerykański fregata rakietowa ORP "Gen. K. Pułaski".

2002:

premiera filmu Kariera Nikosia Dyzmy w reżyserii Jacka Bromskiego.

uchwalono ustawę o ustroju miasta stołecznego Warszawy.

2003 – rozpoczął się IV zjazd gnieźnieński.

2007 – na targach biżuterii w Gdańsku skradziono diamenty warte 1,5 mln dolarów.

Wydarzenia na świecie

Bitwa pod Guilford Court House – 1781

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
15 marca

44 p.n.e. – Juliusz Cezar w dniu id marcowych został zamordowany przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa oraz Gajusza Kasjusza.

40 p.n.e. – wojna peruzyńska: w zdobytej przez wojska Oktawiana Perugii ponad 300 senatorów i członków możnych rodów skazano na śmierć i złożono w ofierze na ołtarzu Juliusza Cezara.

493 – Teodoryk Wielki, król Ostrogotów, zamordował Odoakra i tym samym zakończył podbój Italii.

933 – król Niemiec Henryk I pokonał Węgrów w bitwie nad Unstrutą.

1077 – opozycja wobec Henryka IV wybrała na króla Niemiec szwabskiego księcia Rudolfa.

1079 – sułtan seludżycki Malikszah I wprowadził kalendarz irański.

1311 – Kompania Katalońska rozgromiła nad rzeką Kefisos w Beocji wojska księcia Aten, Waltera V.

1400 – Zofia Bawarska, druga żona Wacława IV, została koronowana na królową Czech.

1493 – Krzysztof Kolumb wpłynął do portu Palos, kończąc pierwszą wyprawę do Nowego Świata.

1781 – wojna o niepodległość USA: bitwa pod Guilford Court House.

1799 – wyprawa Napoleona do Egiptu: zwycięstwo wojsk francuskich nad Turkami w bitwie pod Nablusem.

1804 – z rozkazu Napoleona Bonaparte został porwany z terenu neutralnej Badenii i po krótkim procesie rozstrzelany książę Enghien Ludwik de Burbon-Condé, ogłoszony przez część rojalistów następcą tronu jako Ludwik XVII.

1820 – Maine jako 23. stan dołączył do Unii.

1848 – Wiosna Ludów: na Węgrzech w Peszcie wybuchło powstanie węgierskie.

1849 – w Paryżu ukazało się pierwsze wydanie Trybuny Ludów, dziennika politycznego wydawanego w języku francuskim przez Adama Mickiewicza.

1874 – cesarz Annamu podpisał w Sajgonie traktat z Francją, w którym Wietnam, utrzymując suwerenność, zobowiązał się uzgadniać politykę zagraniczną z Francją i uznał jej panowanie w Kochinchinie.

1892:

Amerykanin Jesse Reno opatentował schody ruchome.

John Houlding założył klub piłkarski Liverpool F.C.

1906 – została założona firma Rolls-Royce.

1916 – rewolucja meksykańska: amerykańska ekspedycja karna generała Johna Pershinga wkroczyła do Meksyku z zadaniem schwytania rewolucjonistów Pancho Villi.

1917 – rewolucja lutowa: w Pskowie abdykował car Mikołaj II, utworzony został Rząd Tymczasowy.

1922 – Fuad I został królem Egiptu.

1926 – generał Theodoros Pangalos został prezydentem Grecji.

1931 – w wyniku eksplozji dynamitu na norweskim statku SS "Viking" u wybrzeży Nowej Fundlandii zginęło 27 spośród 147 osób na pokładzie.

1933 – w Poczdamie oficjalnie proklamowano III Rzeszę.

1935 – służba wojskowa w armii francuskiej została wydłużona do 24 miesięcy.

1937 – przy Cook County Hospital w Chicago utworzono pierwszy na świecie bank krwi.

1939:

Niemcy zajęły Czechy i Morawy.

Węgrzy wkroczyli na Ruś Zakarpacką.

1944:

II wojna światowa: rozpoczęła się trzecia bitwa o Monte Cassino.

ustanowiono hymn ZSRR, który zastąpił Międzynarodówkę.

1945 – odbyła się 17. ceremonia wręczenia Oscarów.

1952:

na francuskiej wyspie Reunion na Oceanie Indyjskim odnotowano rekordowy dobowy opad deszczu (1870 mm).

na torze w Sebring na Florydzie odbył się pierwszy wyścig samochodowy 12 Hours of Sebring.

1956 – premiera musicalu My Fair Lady na Broadwayu.

1961 – Republika Południowej Afryki opuściła Wspólnotę Narodów.

1962:

Bell Canada jako pierwsza firma telekomunikacyjna na świecie zaoferowała komercyjne połączenia faksowe.

w katastrofie amerykańskiego samolotu Lockheed Constellation nad Morzem Filipińskim zginęło 107 osób.

1964 – powstał Białoruski Państwowy Uniwersytet Informatyki i Radioelektroniki w Mińsku.

1967 – Artur da Costa e Silva został prezydentem Brazylii.

1969 – konflikt nad Ussuri: kilkuset żołnierzy chińskich i radzieckich zginęło w drugiej w ciągu 13 dni bitwie granicznej.

1972 – premiera filmu Ojciec chrzestny w reżyserii Francisa Forda Coppoli.

1973 – została ustanowiona flaga Arabii Saudyjskiej.

1974 – Ernesto Geisel został prezydentem Brazylii.

1979 – João Baptista de Oliveira Figueiredo został prezydentem Brazylii.

1985:

powstała pierwsza komercyjna strona internetowa (symbolics.com).

z powodu ciężkiej choroby prezydenta-elekta Tancredo Nevesa, wiceprezydent José Sarney został p.o. prezydenta Brazylii.

1986 – na stację orbitalną Mir przybyła jej pierwsza załoga.

1989 – Malimba Masheke został premierem Zambii.

1990:

Fernando Collor de Mello został prezydentem Brazylii.

Michaił Gorbaczow został zaprzysiężony na pierwszego i jedynego prezydenta ZSRR.

w Iraku został stracony brytyjski dziennikarz pochodzenia irańskiego Farzad Bazoft, oskarżony o szpiegostwo na rzecz Izraela.

ZSRR i Watykan nawiązały stosunki dyplomatyczne.

1991 – USA i Albania nawiązały stosunki dyplomatyczne.

1994 – Rada Najwyższa Białorusi uchwaliła nową konstytucję.

1996 – Ahmad Tejan Kabbah wygrał wybory prezydenckie w Sierra Leone.

1997 – w egipskim mieście Sanabu muzułmańscy bojówkarze zastrzelili 13 osób.

1999:

nowelizacja Konstytucji Chińskiej Republiki Ludowej wprowadziła możliwość różnych form własności.

w wyniku skandalu korupcyjnego Komisja Europejska, której przewodniczył Jacques Santer, podała się do dymisji.

2001 – Uprowadzenie rosyjskiego samolotu linii Vnukowo Airlines lecącego ze Stambułu do Moskwy. Trzej czeczeńscy porywacze, po starcie samolotu ze 162 pasażerami i 12 członkami załogi ze Stambułu, przejęli kontrolę nad samolotem i skierowali go do Medyny, gdzie następnego dnia został odbity przez saudyjskie siły bezpieczeństwa.

2002:

otwarto metro w Rennes we Francji.

premiera filmu Porozmawiaj z nią w reżyserii Pedro Almodóvara.

2003:

generał François Bozizé dokonał zamachu stanu w Republice Środkowoafrykańskiej, obalając prezydenta Ange-Félixa Patassé i zajmując jego miejsce.

Hu Jintao został przewodniczącym Chińskiej Republiki Ludowej.

2005:

Narodowe Zgromadzenie Ludowe Chińskiej Republiki Ludowej, uchwaliło tzw. prawo "anty-secesyjne", które w przypadku ogłoszenia niepodległości przez Tajwan umożliwia zbrojną interwencję na wyspie.

otwarto Nowe Muzeum Historyczne w instytucie Yad Vashem w Jerozolimie.

2008:

26 osób zginęło, a 296 zostało rannych w eksplozji składu amunicji w Gërdec w Albanii.

chińskie siły bezpieczeństwa stłumiły antyrządowe wystąpienia w Tybecie.

2009:

wahadłowiec Discovery wystartował w misję kosmiczną STS-119.

w wyborach prezydenckich w Salwadorze zwyciężył Mauricio Funes.

w wyniku samobójczego zamachu bombowego w Shibam w Jemenie zginęło 4 koreańskich turystów, a 3 zostało rannych.

Urodzili się

1614 – Franciscus Sylvius, niderlandzki lekarz, anatom (zm. 1672)

1638 – Shunzhi, cesarz Chin (zm. 1661)

1738 – Cesare Beccaria, włoski prawnik, ekonomista (zm. 1794)

1760 – Jan z Triory, włoski franciszkanin, misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1816)

1767 – Andrew Jackson, amerykański polityk, prezydent USA (zm. 1845)

1777 – Józef Longin Sowiński, polski generał (zm. 1831)

1807 – Józef Kossakowski, polski drukarz (zm. 1857)

1809 – Joseph Jenkins Roberts, liberyjski polityk, prezydent Liberii (zm. 1876)

1830 – Paul Heyse, niemiecki pisarz (zm. 1914)

1831 – Daniel Comboni, włoski biskup misjonarz, święty (zm. 1881)

1851 – Józef Surzyński, polski historyk muzyki, dyrygent, kompozytor ksiądz (zm. 1919)

1854 – Emil Adolf von Behring, niemiecki bakteriolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1917)

1869 – Stanisław Wojciechowski, polski polityk, prezydent Polski (zm. 1953)

1881 – Ferdinand Lammot Belin, ambasador Stanów Zjednoczonych w Polsce (zm. 1961)

1890 – Kazimierz Bagiński, polski działacz ruchu ludowego (zm. 1966)

1892 – Charles Nungesser, francuski lotnik (zm. 1927)

1899 – Stefan Napierski, polski pisarz, krytyk literacki, tłumacz (zm. 1940)

1903 – Józef Czechowicz, polski poeta (zm. 1939)

1909 – Jonas Žemaitis, litewski dowódca wojskowy, generał (zm. 1954)

1914 – Bazyli Doroszkiewicz, polski duchowny prawosławny, metropolita warszawski i całej Polski (zm. 1998)

1916 – Augustyn Chadam, polski duchowny katolicki, bernardyn (zm. 2007)

1919 – Hasan Eren, turecki językoznawca (zm. 2007)

1920 – Ber Haus, polski ekonomista (zm. 2011)

1925:

Kazimierz Kowalski, polski paleozoolog, prezes Polskiej Akademii Umiejętności (zm. 2007)

Irena Laskowska, polska aktorka

1929:

Zbigniew Jaskowski, polski piłkarz (zm. 2006)

Anna Piskorska-Chlebowska, polska chemik, podharcmistrzyni, działaczka opozycji demokratycznej w PRL (zm. 1983)

1930:

Żores Ałfiorow, rosyjski fizyk, laureat Nagrody Nobla

Jerzy Dobrowolski, polski aktor, reżyser teatralny (zm. 1987)

1931 – Ante Popowski, macedoński poeta

1932:

Alan Bean, amerykański astronauta

Jerzy Hoffman, polski reżyser filmowy

Jerzy Sobociński, polski rzeźbiarz (zm. 2008)

1933 – Philippe de Broca, francuski reżyser filmowy (zm. 2004)

1934 – Krikor Azarian, bułgarski aktor, reżyser filmowy (zm. 2009)

1937 – Andrzej Zawiślak, polski polityk, pracownik naukowy

1942 – Montserrat Figueras, hiszpańska piosenkarka (zm. 2011)

1943 – David Cronenberg, kanadyjski reżyser filmowy

1945 – Małgorzata Baranowska, polska pisarka, poetka (zm. 2012)

1948:

Stanisław Prutis, polski prawnik, profesor Uniwersytetu w Białymstoku, wojewoda białostocki

Tomek Tryzna, polski reżyser filmowy, pisarz

1950 – Romuald Czystaw, polski piosenkarz rockowy, wokalista zespołu Budka Suflera (zm. 2010)

1952 – Andrzej Grabowski, polski aktor

1953 – Danuta Błażejczyk, polska piosenkarka

1954:

Aleksandra Jakubowska, polska dziennikarka, polityk

Marek Tercz, polski pieśniarz, bard, poeta, kompozytor

1957 – Katarzyna Hall, polska nauczycielka, działaczka oświatowa i społeczna, urzędniczka samorządowa, minister edukacji narodowej

1959:

Fabio Lanzoni, włoski model, aktor

Ben Okri, nigeryjski piłkarz

1960 – Janusz Piechociński, polski polityk, poseł na Sejm RP

1961 – Max Julen, szwajcarski narciarz alpejski

1962 – Markus Merk, niemiecki sędzia piłkarski

1964:

Ireneusz Loth, polski piłkarz

Fernando De Napoli, włoski piłkarz

1965 – Swietłana Miedwiediewa, rosyjska Pierwsza Dama

1966:

Dorota Chotecka, polska aktorka

Grzegorz Kacała, polski rugbysta

Władysław Stasiak, polski polityk, minister spraw wewnętrznych i administracji, szef Kancelarii Prezydenta RP (zm. 2010)

1967 – Roman Kotliński, polski dziennikarz

1968 – Sabrina, włoska piosenkarka

1969 – Timo Kotipelto, fiński wokalista

1970 – Derek Parra, amerykański łyżwiarz szybki

1971 – Todd Agnew, amerykański wokalista, autor piosenek

1972:

Filip Dewulf, belgijski tenisista

Mark Hoppus, amerykański muzyk grupy Blink-182

1973:

Agustín Aranzábal, hiszpański piłkarz

Per Nielsen, duński piłkarz

1974 – Anders Andersson, szwedzki piłkarz

1975:

William Adams, amerykański muzyk zespołu The Black Eyed Peas

Jacek Jaguś, polski wokalista, gitarzysta

Eva Longoria, amerykańska aktorka

Weselin Topałow, bułgarski szachista

1976 – Abhay Deol, indyjski aktor

1977:

Édson, brazylijski piłkarz

Joseph Hahn, amerykańskiego muzyk zespołu Linkin Park

Karol Kisel, słowacki piłkarz

1978 – Kristian Sohlberg, fiński kierowca rajdowy

1980:

Ewa Bagłaj, polska pisarka

Stefán Gíslason, islandzki piłkarz

Josefin Lillhage, szwedzka pływaczka

1981:

Mikael Forssell, fiński piłkarz

Brice Guyart, francuski florecista

Jens Salumäe, estoński skoczek narciarski

Marija Szałajewa, rosyjska aktorka

1984 – Olivier Jean, kanadyjski łyżwiarz szybki

1985:

Antti Autti, fiński snowboardzista

Kellan Lutz, amerykański aktor

1987 – Karrar Jassim, irański piłkarz

1988 – Sebastián Blanco, argentyński piłkarz

1989 – Elsina Hidersha, albańska piosenkarka (zm. 2011)

Zmarli

44 p.n.e. – Juliusz Cezar, wódz i polityk rzymski (ur. 102 p.n.e. lub 100 p.n.e.)

1242 – Wisław z Kościelca, polski duchowny katolicki, biskup krakowski (ur. ?)

1522 – (lub 14 marca) Anna Radziwiłłówna, księżna mazowiecka (ur. 1476)

1805 – Stanisław Szczęsny Potocki, polski generał, polityk (ur. 1752)

1820 – św. Klemens Maria Hofbauer CSsR, czeski duchowny katolicki, Apostoł Warszawy i Wiednia (ur. 1751)

1822 – Fryderyk Albert Lessel, polski architekt (ur. 1767)

1898 – Henry Bessemer, angielski inżynier, wynalazca (ur. 1813)

1900 – Elwin Bruno Christoffel, niemiecki matematyk (ur. 1829)

1921 – Talât Paşa, turecki polityk (ur. 1874)

1933 – Paul Féval, francuski pisarz (ur. 1860)

1937:

Howard Phillips Lovecraft, amerykański pisarz (ur. 1890)

Scipione Riva-Rocci, włoski pediatra (ur. 1863)

1938:

Nikołaj Bucharin, rosyjski działacz komunistyczny (ur. 1888)

Aleksiej Rykow, rosyjski działacz komunistyczny (ur. 1881)

1941 – Aleksiej Jawlensky, rosyjski malarz tworzący w Niemczech (ur. 1864)

1943 – Wacław Kloss, nauczyciel, dyrektor łódzkich szkół średnich, krajoznawca, organizator krajoznawstwa łódzkiego, podczas okupacji prowadził tajne nauczanie,(ur. 1867),

1943 – Karl Schönherr, austriacki pisarz (ur. 1867)

1947 – Jan Tyranowski, polski mistyk chrześcijański, Sługa Boży, kierownik duchowy Karola Wojtyły (ur. 1901)

1948 – Jan Balicki, błogosławiony, polski duchowny katolicki, ksiądz (ur. 1869)

1961 – Akiba Rubinstein, polski szachista pochodzenia żydowskiego (ur. 1882)

1962 – Arthur Holly Compton, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla (ur. 1892)

1970:

Artur Adamov, rosyjski pisarz (ur. 1908)

Tarjei Vesaas, norweski pisarz (ur. 1897)

1975:

Michał Kaczorowski, polski ekonomista, polityk, minister (ur. 1897)

T-Bone Walker, amerykański bluesman, prekursor gitary elektrycznej (ur. 1910)

1978: