15 września - Polski Serwis Naukowy

15 września jest 258. (w latach przestępnych 259.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 107 dni.

II bitwa pod Małogoszczem – bitwa powstania styczniowego, miała miejsce 16 września 1863 roku. Władysław Sokołowski ps. „Iskra” zaatakował Małogoszcz, prowadząc 400-osobowy oddział wojsk powstańczych (250 strzelców, 100 kosynierów i 50 kawalerzystów). Atak został jednak rozbity przez przeważające siły rosyjskie, które otrzymały przed bitwą znaczne wzmocnienie. Polacy zostali wyparci, grupa kosynierów dostała się do niewoli.

Literacka Nagroda Nobla uważana jest za najbardziej prestiżową międzynarodową nagrodą literacką na świecie. Ustanowiona razem z czterema innymi nagrodami przez Alfreda Nobla w testamencie z 1895, jest przyznawana od 1901.

Święta

imieniny obchodzą: Albin, Dolores, Ekhard, Eutropia, Filotea, Filoteusz, Jakert, Jeremi, Jeremiasz, Kamil, Katarzyna, Lolita, Maria, Nicetas, Nikodem, Nikomedes, Roland, Teodor i Walerian.

Gwatemala, Honduras, Kostaryka, Nikaragua, Salwador – Dzień Niepodległości

Japonia – do 2003 Dzień Szacunku dla Starszych (keiro-no hi); od 2003 Dzień Szacunku dla Starszych przypada na trzeci poniedziałek września

międzynarodowe

Europejski Dzień Prostaty (z inicjatywy pacjentów ustanowiony przez Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU) w 2006 roku)

Międzynarodowy Dzień Demokracji (ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2007)

Polska

Dzień Solidarności z Osobami Chorymi na Schizofrenię (w ramach programu Światowego Towarzystwa Psychiatrycznego (WPA) „Schizofrenia – Otwórzcie Drzwi” z 1996, w Polsce od 2002 roku; program objęty jest patronatem Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Pracy i Pomocy Społecznej)

Dzień Opakowań (ustanowiony przez Polską Izbę Opakowań)

Słowacja – święto Matki Boskiej Bolesnej, patronki Słowacji

Wielka Brytania – dzień upamiętniający bitwę o Anglię

wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

bł. Antoni Maria Schwartz (pijar)

Matka Boża Bolesna

św. Katarzyna Genueńska (tercjarka)

bł. Paweł Manna (przełożony generalny PIME)

bł. Roland Medyceusz (eremita)

Wydarzenia w Polsce

Bitwa pod Łomazami – Kazimierz Pułaski na miedziorycie Johanna Martina Willa, ok. 1769

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
15 września

1339 – Zakończył się polsko-krzyżacki proces warszawski.

1463 – Flota gdańsko-elbląska (25 okrętów) rozbiła flotę krzyżacką (44) w bitwie na Zalewie Wiślanym.

1454 – Król Kazimierz IV Jagiellończyk wydał wymuszony przez szlachtę wielkopolską przywilej cerekwicki.

1697 – Koronacja Augusta II Mocnego.

1769 – Konfederacja barska: bitwa pod Łomazami.

1793 – Rozwiązano konfederację targowicką.

1820 – W Krakowie rozpoczęto usypywanie Kopca Kościuszki.

1863 – Powstanie styczniowe: II bitwa pod Małogoszczem.

1883 – Ukazało się pierwsze wydanie czasopisma Proletariat.

1887 – Otwarto Wielką Synagogę w Gdańsku.

1926 – Uruchomiono rozgłośnię radiową w Wolnym Mieście Gdańsku.

1935:

Odbyły się wybory do Senatu.

Polska po raz trzeci z rzędu wygrała Puchar Gordona Bennetta i zdobyła puchar na stałe.

Transatlantyk MS Piłsudski wypłynął w swój dziewiczy rejs.

1938 – Premiera filmu Paweł i Gaweł.

1939 – Kampania wrześniowa: wojska niemieckie zajęły Białystok.

1944 – 46. dzień powstania warszawskiego: po ciężkich walkach zdobycie Sielec (na Mokotowie) przez Niemców. Polacy najsilniej bronili Śródmieścia Warszawy, Żoliborza i częściowo Mokotowa.

1949 – Rozpoczął się IV Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina.

1967 – Premiera filmu Sami swoi.

1968 – Jan Kudra wygrał 25. Tour de Pologne.

1972 – Premiera filmu Ocalenie.

1973 – Wszedł do służby duży kuter torpedowy ORP Odważny.

1978 – Otwarto Muzeum Karykatury w Warszawie.

1981 – Rozpoczął się ostatni rejs Daru Pomorza.

1988 – Stanisław Skalski, najlepszy polski as myśliwski z okresu II wojny światowej, został awansowany do stopnia generała brygady.

1990:

Mieczysław Karłowicz wygrał 47. Tour de Pologne.

Na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie odbył się pogrzeb zmarłego w 1942 roku w Nowym Jorku gen. Bolesława Wieniawy-Długoszewskiego.

1993 – Ostatnie jednostki Północnej Grupy Wojsk Armii Rosyjskiej opuściły Legnicę.

1996 – Rosjanin Wiaczesław Dżawanian wygrał 53. Tour de Pologne.

2000 – Sejm przyjął ustawę Kodeks spółek handlowych.

2002 – Francuz Laurent Brochard wygrał 59. Tour de Pologne.

2006 – Premiera filmu S@motność w sieci.

2007 – Belg Johan Vansummeren wygrał 64. Tour de Pologne.

Wydarzenia na świecie

533 – Wojna Cesarstwa Bizantyńskiego z Wandalami: wódz bizantyjski Belizariusz zdobył Kartaginę.

608 – Bonifacy IV został papieżem.

668 – Cesarz bizantyjski Konstans II został zamordowany w Syrakuzach podczas kąpieli przez swego dwirzanina. Nowym cesarzem został jego najstarszy syn Konstantyn IV.

921 – Księżna Ludmiła Czeska została uduszona na polecenie swej synowej, Drahomiry.

1324 – W rejonie francuskiego miasta Metz wybuchła tzw. wojna czterech władców.

1440 – Francuski arystokrata Gilles de Rais został aresztowany wraz ze wspólnikami pod zarzutem dokonania porwań, tortur, gwałtów i morderstw na co najmniej 30 dzieciach.

1590 – Urban VII został papieżem.

1682 – Pojawiła się Kometa Halleya. Edmund Halley odkrył jej periodyczność i przewidział powrót w 1758.

1762 – Odbyła się intronizacja Go-Sakuramachi, ostatniej kobiety-cesarza Japonii.

1771 – Wybuchło powstanie moskiewskie wywołane radykalnymi działaniami władz w celu zwalczenia epidemii dżumy.

1776 – Rewolucja amerykańska: zwycięstwo Brytyjczyków w bitwie pod Kip’s Bay.

1821 – Kostaryka, Gwatemala, Honduras, Nikaragua i Salwador proklamowały niepodległość.

1830 – Podczas otwarcia linii kolejowej Liverpool-Manchester zginął polityk William Huskisson, pierwsza znana ofiara wypadku na kolei.

1835 – Charles Darwin na pokładzie HMS Beagle dopłynął na Galapagos.

1857 – Robert Luther odkrył planetoidę 47 Aglaja.

1861 – Wojna secesyjna: zwycięstwo Unii w bitwie pod Cheat Mountain.

1864 – Podpisano francusko-włoską konwencję wrześniową.

1894 – Wojna chińsko-japońska: wygrana przez Japończyków bitwa pod Pjongjangiem.

1903 – Założono brazylijski klub piłkarski Grêmio Porto Alegre.

1916 – I wojna światowa: Brytyjczycy nad Sommą po raz pierwszy użyli w walce czołgów.

1935 – Parlament niemiecki Reichstag uchwalił tzw. ustawy norymberskie, ustanawiające rasizm w III Rzeszy. Sztandar NSDAP został ustanowiony flagą państwową.

1938 – W Bad Godesberg odbyły się rozmowy premiera Wielkiej Brytanii Neville’a Chamberlaina z Adolfem Hitlerem nt. roszczeń Rzeszy wobec Czechosłowacji.

1940 – Kulminacyjny dzień bitwy o Anglię. Rekord zestrzeleń polskich pilotów: 26 niemieckich samolotów w ciągu jednego dnia.

1941 – Rozpoczęto seryjną produkcję radzieckiego czołgu T-60.

1943:

Prezydentem Realu Madryt obwołano Santiago Bernabéu, który przez ponad trzy dekady pracy na tym stanowisku stworzył najpotężniejszy klub w historii.

W północnej części Włoch powstała faszystowska Włoska Republika Socjalna.

1944:

Front wschodni: klęska wojsk niemieckich podczas próby desantu na fińskiej wyspie Suursaari (operacja Tanne Ost).

Wojna na Pacyfiku: rozpoczęła się bitwa o Peleliu.

1946 – Powstała Bułgarska Republika Ludowa.

1947 – Utworzono Wolne Terytorium Triestu.

1949 – Konrad Adenauer pierwszym kanclerzem Republiki Federalnej Niemiec.

1950 – Wojna koreańska: wojska amerykańskie wylądowały na Półwyspie Koreańskim.

1953 – W Chorwacji utworzono Park Narodowy Risnjak.

1959 – Nikita Chruszczow jako pierwszy przywódca ZSRR odwiedził Stany Zjednoczone.

1966 – Zakończyła się załogowa misja kosmiczna Gemini 11.

1967 – Otwarto Brücke-Museum w Berlinie.

1969 – Premiera filmu Bitwa o Anglię.

1973 – Karol XVI Gustaw został królem Szwecji.

1974:

75 osób zginęło w katastrofie Boeinga 727 w południowowietnamskim mieście Phan Rang.

Na przedmieściach Moskwy odbyła się wystawa obrazów niezależnych malarzy, brutalnie rozpędzona przez władze (tzw. wystawa spychaczowa).

1975:

Korsyka została podzielona na dwa departamenty: Górną Korsykę ze stolicą w Bastii i Korsykę Południową ze stolicą w Ajaccio.

Otwarto pierwszy odcinek metra w Santiago de Chile.

Zespół Pink Floyd wydał album Wish You Were Here.

1976 – Rozpoczęła się załogowa misja kosmiczna Sojuz 22.

1977 – Na Seszelach założono linie lotnicze Air Seychelles.

1980 – Premiera 1. odcinka serialu Szogun.

1981 – Vanuatu zostało członkiem ONZ.

1982 – Jan Paweł II przyjął na audiencji szefa OWP Jasera Arafata.

1983 – Menachem Begin zrezygnował z funkcji premiera Izraela.

1984 – Klub piłkarski New York Cosmos rozegrał swój ostatni mecz.

1988 – Beatyfikacja Sługi Bożego Józefa Gerarda przez Jana Pawła II.

1991:

Dokonano oblotu wojskowego samolotu transportowego Boeing C-17 Globemaster III.

Inguszetia odłączyła się od Czeczenii.

1996:

Jules Wijdenbosch został prezydentem Surinamu.

Włoska Liga Północna proklamowała powstanie Federalnej Republiki Padanii.

1998 – Nad Atlantykiem uformował się huragan Georges, który spowodował w następnych dniach śmierć ponad 600 osób na Karaibach i w USA.

2000 – Rozpoczęły się XXVII Letnie Igrzyska Olimpijskie w Sydney.

2004 – Halldór Ásgrímsson został premierem Islandii.

2005 – Uchwalono konstytucję Iraku.

2007:

Birma: wybuchła tzw. szafranowa rewolucja, skierowana przeciwko rządzącej krajem juncie wojskowej.

Upadek meteorytu w peruwianskiej wiosce Carancas spowodował dolegliwości zdrowotne wśród mieszkańców.

2008:

8 osób zginęło, a ponad 100 zostało rannych po wrzuceniu dwóch granatów w tłum podczas obchodów Dnia Niepodległości w meksykańskim mieście Morelia.

Krach na giełdzie papierów wartościowych Wall Street w Nowym Jorku rozpoczął światowy kryzys finansowy.

Prezydent Robert Mugabe i lider opozycji Morgan Tsvangirai podpisali porozumienie o podziale władzy i utworzeniu rządu jedności narodowej z Tsvangiraiem jako premierem.

2010 – Eksperymentalny amerykański śmigłowiec Sikorsky X2 ustanowił nieoficjalny rekord prędkości w locie poziomym (460 km/h).