17 Pułk Artylerii Lekkiej - Polski Serwis Naukowy

Tablica w kościele garnizonowym w Londynie

Armata 75 mm wz. 1897

Haubica wz. 1914/1919 kal. 100 mm

17 Pułk Artylerii Lekkiej (17 pal) - oddział artylerii lekkiej Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Jego 6 bateria odznaczona została orderem VM za wojnę obronną 1939.

Formowanie

2 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej sformowany został w okresie od 20 lutego do 8 maja 1920 w fortach Rocha, Radziwiłła i Reformatorów oraz koszarach przy ul. Solnej w Poznaniu z ochotników - artylerzystów z byłej Armii Cesarstwa Niemieckiego i rekrutów powołanych dekretem Naczelnej Rady Ludowej. Od 18 stycznia uczestniczył w rewindykacji ziem przyznanych Polsce na mocy Traktatu Wersalskiego.

Twierdza Poznań (niem. Festung Posen) – zbiór fortyfikacji zbudowanych na terenie miasta Poznań w XIX i na początku XX w., trzeci co do wielkości system tego typu w Europie. W skład twierdzy wchodziły dwa rejony: twierdza poligonalna (rozciągająca się wzdłuż ścisłego centrum miasta) oraz twierdza fortowa – 18 fortów + szereg obiektów wspomagających umieszczonych w pierścieniu o średnicy 9,5 km oraz obwodzie 30 km. Fortyfikacje twierdzy poligonalnej zostały rozebrane w XIX w., natomiast twierdza fortowa jest w większości zachowana a obiekty są własnością miasta lub zajmowane są przez prywatne firmy.

Podoficer – żołnierz służby czynnej lub żołnierz rezerwy należący do korpusu podoficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej kaprala (mata w Marynarce Wojennej), pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy drużyny lub innym stanowisku w Wojsku Polskim. W okresie II RP podoficerowie byli zarówno żołnierzami zasadniczej służby wojskowej (w tym nadterminowej) - do stopnia kaprala, jak i żołnierzami zawodowymi (kapral, plutonowy, sierżant, starszy sierżant, chorąży). W LWP oraz w WP do 2004 r. podoficerowie dzielili się na podoficerów zasadniczej służby wojskowej (kapral i starszy kapral) i podoficerów zawodowych (pozostałe stopnie podoficerskie). Obecnie wszyscy podoficerowie służby czynnej są żołnierzami zawodowymi i tworzą korpus podoficerów. Stopnie podoficerskie występują również w innych formacjach takich jak policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna, ABW, BOR.

17 marca oddział, bez dział, w składzie 13 oficerów, 950 podoficerów i kanonierów oraz 90 koni, skierowany został do obozu ćwiczebnego w Biedrusku. 10 kwietnia jednostka została zaprzysiężona na wierność Naczelnej Radzie Ludowej. Cztery dni później rozpoczęto formowanie IV dywizjonu. W końcu maja ze składu oddziału wyłączony został II dywizjon, jako zalążek organizowanego 3 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej. W związku z powyższym IV dywizjon przemianowany został na II. W sierpniu sztab pułku i II dywizjon powrócił do Poznania. W tym samym czasie oddział przezbrojony został w 75 mm działa włoskie wz. 1906. 23 stycznia 1920 jednostka przemianowana została na 17 Pułk Artylerii Polowej.

Armia Wielkopolska, Wojsko Wielkopolskie (właściwie: Siły Zbrojne Polskie w byłym zaborze pruskim) – polska formacja wojskowa okresu powstania wielkopolskiego 1918-1919, podporządkowana Komisariatowi Naczelnej Rady Ludowej.

Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju. Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.

23 grudnia 1920 pułk powrócił do Wielkopolski. Początkowo stacjonował w Biedrusku, a następnie w Poznaniu i Mogilnie. Od listopada 1921 do 1939 stacjonował w garnizonie Gniezno.

W październiku 1921 ze składu pułku wyłączony został III dywizjon i podporządkowany dowódcy nowo powstałego 25 Pułkowi Artylerii Polowej.

1 stycznia 1932 oddział przemianowany został na 17 Pułk Artylerii Lekkiej .

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z Konstytucją, najwyższy przedstawiciel polskich władz, gwarant ciągłości władzy państwowej, najwyższy organ państwa w zakresie władzy wykonawczej, czuwa nad przestrzeganiem postanowień i przepisów Konstytucji, zwierzchnik Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Wielkopolscy artylerzyści

Dowódcy pułku:

ppor. / ppłk Eugeniusz Gałuszyński

płk art. Stanisław Henryk Józef Więckowski (do X 1929)

ppłk Wacław Młodzianowski - 1932

płk dypl. Stefan Springer - 1939 (do 31.VIII)

Oficerowie pułku:

mjr dypl. Tadeusz Kadyi de Kadyihaza

mjr dypl. Jerzy Orski

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939

dowódca - ppłk. Stanisław Piwakowski

adiutant - kpt. Arnold Nowak

oficer zwiadowczy - kpt. Eugeniusz Komorski

oficer obserwacyjny - ppor.rez. Florian Sujak

oficer łączności - kpt. Marian Wiktor Jurkowski

oficer broni - ppor.rez. Juliusz Mikułowski - Pomorski

pluton topograficzno - ogniowy - por. Karol Kowalczuk

I dywizjon (12 armat 75 mm) - mjr Witold Marian Łoziński

1 bateria - kpt. Ludomir Kiesewetter

2 bateria - por. Jan Szymborski

3 bateria - por.rez. - Władysław Antoni Walczak

II dywizjon (12 haubic 100 mm) - mjr Alojzy Kazimierz Krannerwetter

4 bateria - kpt.dypl. Bolesław Antoni Lewiński

5 bateria - por. Witold Rydlewicz

6 bateria - kpt. Ludwik Głowacki

III dywizjon (12 haubic 100 mm) - Kazimierz Julian Klimko

7 bateria - kpt. Tadeusz Poszumski

8 bateria - por. Tadeusz Fiutowski

9 bateria - por.rez. Antoni Alfred Terlecki - Prokopowicz

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Oficer - żołnierz zawodowy lub żołnierz rezerwy należący do korpusu oficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej podporucznika, pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy plutonu, instruktora, członka sztabu, a także na stanowisku szczególnym (np. sędzia sądu wojskowego, prokurator wojskowy, lekarz, pilot) lub na innym stanowisku.

Artyleria lekka - dawniej, artyleria wyposażona w armaty o kalibrze do 90 mm i haubice kalibru do 130 mm. Służyła do bezpośredniego wspierania wojsk na polu walki (artyleria bezpośredniego wsparcia) i w związku z tym była przystosowana zarówno do prowadzenia ognia na wprost jak i pośredniego. Działa artylerii lekkiej miały dużą szybkostrzelność, ale niewielką donośność i siłę wybuchu pocisków. Działa artylerii lekkiej miały początkowo ciąg konny, później głównie mechaniczny, a w czasie II wojny światowej powstały także samobieżne działa artylerii lekkiej.

Symbole pułkowe

Sztandar

27 listopada 1937 Prezydent RP zatwierdził wzór sztandaru 17 pal .
29 czerwca 1938, podczas ceremonii wręczenia sztandarów oddziałom artylerii poznańskiego OK, na dziedzińcu koszar na Sołaczu w Poznaniu, gen. dyw. Juliusz Rómmel wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo miasta i powiatu gnieźnieńskiego.

Sołacz – jedna z części Poznania położona w zachodniej części miasta, położona w dolinie Bogdanki. Obecnie jest to dzielnica willowa, w której przeważa niska zabudowa domów jednorodzinnych.

Polskie sztandary wojskowe - znaki polskich jednostek wojskowych, symbole sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierza polskiego.

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 11, poz. 104 z 22 kwietnia 1926 roku. Posiada kształt krzyża maltańskiego o ramionach pokrytych emalią w barwach artylerii z czarną obwódką. Na środek krzyża na tle skrzyżowanych luf armatnich nałożone złote koło w formie poprzecznego przekroju lufy armatniej, na którym umieszczono herb Gniezna. Na kole wpisano rok powstania pułku 1919, numer i inicjały 17 P.A.P. oraz poprzednia nazwa 2 P.A.L. WLKP. Trzyczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym, złocona i emaliowana. Wymiary: 45x45 mm. Wykonanie: Kazimierz Gajewski - Warszawa.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Gniezno (łac. Gnesna, niem. Gnesen, czes. Hnězdno) – miasto w województwie wielkopolskim, siedziba władz powiatu gnieźnieńskiego. Leży na Pojezierzu Gnieźnieńskim wśród jezior Jelonek, Świętokrzyskie i Winiary, na terenie dawnego jeziora plioceńskiego[2]. Pierwsza stolica Polski [3][4][1], siedziba arcybiskupów gnieźnieńskich, siedziba pierwszej metropolii kościelnej, ośrodek akademicki; od 19 grudnia 2009 siedziba kurii prymasowskiej[5]. Miasto wznosi się na siedmiu pagórkach: Lechowym, św. Piotra, św. Wawrzyńca, św. Michała, Panieńskim, Krzyżackim i Żnińskim[6].

Przypisy

Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. s. 49.
Zakończenie formowania w 1919
Roman Łoś na s. 44 stwierdził, że "17 pap tradycjami nawiązywał do 1 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej, z którego wyłonił się 2 pal (...)". Podając tę i pozostałe informacje na temat 17 pap oparł się na pracy Bogumiła Stylo, co wynika z przypisu na s. 69. Problem w tym, że Bogumił Stylo w "Zarysie historii wojennej (...) tego typu sformułowania nie zawarł. Również Ładysław Panufnik, autor "Zarysu historii wojennej 15-go Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej" nie wspomina nic o formowaniu 2 pap na bazie 1 pap.
↑ Krzysztof. Handke: Kalendarium Garnizonu Leszczyńskiego .... s. 32.
Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych marszałka Józefa Piłsudskiego z 31 grudnia 1931 (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 36, poz. 473.
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. nr 16 z 14.12.1937, poz. 203.
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 253.

Bibliografia

Bogumił Stylo: Zarys historii wojennej 17-go Pułku Artylerii Polowej, Warszawa 1929.

Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X.

Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1.

Piotr Bauer,Bogusław Polak "Armia Poznań w wojnie obronnej 1939",Wydawnictwo Poznańskie 1983

Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.

Krzysztof. Handke: Kalendarium Garnizonu Leszczyńskiego 1920-2000. Leszno: Wydawnictwo Instytutu im. gen. Stefana "Grota" Roweckiego, 2003. ISBN 83-913624-5-0.