1919 - Polski Serwis Naukowy

Wydarzenia w Polsce

styczeń

4–5 stycznia – zamach stanu zorganizowany przez środowiska endeckie, w tym pułkownika Mariana Żegoty-Januszajtisa z zamiarem obalenia rządu Jędrzeja Moraczewskiego.

5–6 stycznia – w nocy powstańcy wielkopolscy zdobyli lotnisko Ławica.

8 stycznia – Naczelna Rada Ludowa objęła władzę na terenach odbitych Niemcom podczas powstania wielkopolskiego.

9 stycznia – powstańcy wielkopolscy dokonali nalotu bombowego na lotnisko we Frankfurcie nad Odrą.

11 stycznia – Tymczasowy Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał dekret o obowiązkowym ubezpieczeniu pracowników na wypadek choroby. Był to pierwszy polski akt prawny dotyczący ubezpieczenia na wypadek choroby.

12 stycznia – zajęcie przez Ukraińców Żółkwi, Dublan i Kulikowa i odcięcie przez nich Lwowa od polskiej Grupy Operacyjnej "Bug" gen. Jana Romera w rejonie Rawy Ruskiej.

13 stycznia – pod naciskiem mocarstw zachodnich polskie oddziały zostały wycofane ze Spisza i Orawy. Czechosłowacja zgodziła się w zamian przepuścić przez swoje terytorium tranzyt broni dla Polski.

15 stycznia – Polska została zaproszona przez zwycięskie państwa Ententy do udziału w konferencji pokojowej.

16 stycznia – powstał rząd Ignacego Jana Paderewskiego. Ignacy Jan Paderewski pełnił funkcję prezesa Rady Ministrów i równocześnie był ministrem spraw zagranicznych.

23 stycznia – na rozkaz premiera K. Kramářa i prezydenta T. Masaryka 16 tys. żołnierzy czeskich najechało na Śląsk Cieszyński.

26 stycznia

odbyły się wybory do Sejmu Ustawodawczego.

wojska czeskie, korzystając z zaangażowania Polski w walki na wschodzie, zajęły ziemie Śląska Cieszyńskiego aż za Wisłę.

28 stycznia

bitwa pod Skoczowem z wojskami czeskimi. Zakończyła się 30 stycznia powodzeniem strony polskiej, ponieważ została zatrzymana ofensywa wojsk czeskich (polsko-czechosłowackie konflikty graniczne).

29 stycznia

Roman Dmowski – przewodniczący Polskiego Komitetu Narodowego – przedstawił na konferencji w Paryżu polskie postulaty odnośnie granicy polskiej po I wojnie światowej.

luty

1 lutego – w związku z konfliktem polsko-czeskim w krakowskiej elektrowni odbył się wiec pracowników. Domagano się na nim usunięcia z pracy wszystkich Czechów zatrudnionych w mieście, a zwłaszcza w krakowskich tramwajach.

3 lutego – podpisanie polsko-czeskiego układu o tymczasowej granicy na Śląsku Cieszyńskim.

4 lutego – Wołomin otrzymał prawa miejskie na mocy dekretu Naczelnika RP Marszałka Józefa Piłsudskiego.

7 lutego

podpisano dekret o powszechnym obowiązku służby wojskowej i o obowiązku szkolnym, powołano do życia Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej.

powołano Najwyższą Izbę Kontroli.

10 lutego – w Warszawie został otwarty Sejm Ustawodawczy. Kadencja trwała do 27 listopada 1922 r.

14 lutego

starcie polskiego oddziału kapitana Mienickiego z oddziałem bolszewickim należącym do Frontu Zachodniego w Berezie Kartuskiej. Przeprowadzony o 7 rano polski atak na Berezę Kartuską Norman Davies w książce Biały Orzeł, Czerwona Gwiazda uznaje za początek wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920.

marszałkiem Sejmu wybrano Wojciecha Trąmpczyńskiego, działacza endeckiego z Wielkopolski

16 lutego – przerwanie działań zbrojnych w Wielkopolsce (powstanie wielkopolskie) – rozejm w Trewirze.

19 lutego – wyzwolenie Białegostoku

20 lutego

uchwalenie tzw. Małej Konstytucji.

Józef Piłsudski został zatwierdzony przez Sejm Ustawodawczy jako Głowa państwa z tytułem Naczelnika Państwa. Piłsudski złożył swą władzę 14 grudnia 1922 roku na ręce wybranego przez Zgromadzenie Narodowe, na mocy konstytucji marcowej, Prezydenta RP, Gabriela Narutowicza.

21 lutego – założono klub sportowy Szombierki Bytom.

25 lutego

polsko-czechosłowacki konflikt graniczny: wojsko polskie wkroczyło do Cieszyna.

Wielka Brytania uznała niepodległość Polski.

marzec

3 marca – utworzono Kurię Biskupią Wojsk Polskich.

9 marca – ochotnicza kompania powstańców wielkopolskich wyruszyła do Małopolski, aby wziąć udział w walkach z Ukraińcami.

14 marca – utworzono Instytut Wojskowo-Techniczny.

19 marca – ogłoszenie Gdańska Wolnym Miastem.

20 marca – stanowisko szefa Sekcji Marynarki przy Ministerstwie Spraw Wojskowych objął gen. ppor. mar. Kazimierz Porębski.

27 marca – Aleksy Rżewski został rządowym komisarzem miasta Łodzi.

30 marca – wojna polsko-ukraińska: Wódz Naczelny Józef Piłsudski wydał rozkaz o utworzeniu Frontu Wołyńskiego.

kwiecień

1 kwietnia

powołano Główny Urząd Miar.

założono I Liceum Ogólnokształcące im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

w poznańskim Ogrodzie Botanicznym (dziś Park Wilsona) otwarto Palmiarnię.

2 kwietnia – założono Polskie Towarzystwo Matematyczne.

4 kwietnia

został założony Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

w Warszawie otwarto kabaret Qui Pro Quo.

5 kwietnia – wojna polsko-bolszewicka: wojsko polskie dokonało w zdobytym Pińsku masakry 35 Żydów, oskarżanych o popieranie bolszewików.

8 kwietnia – założono Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie.

12 kwietnia – w Łucku rozpoczęto zjazd ziemian, podczas którego powstał Związek Ziemian Wołynia. Zajęto się sprawą polskiego stanu posiadania na Rusi.

16 kwietnia

wojna polsko-bolszewicka: rozpoczęła się ofensywa wojsk polskich.

początek operacji sprowadzania do Polski armii generała Józefa Hallera.

w Warszawie odbył się zjazd Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej; jego przewodniczącym wybrano Stanisława Dubois.

17 kwietnia

wojna polsko-bolszewicka: polskie wojska zdobyły Lidę.

Jarogniew Drwęski objął stanowisko pierwszego po zaborach prezydenta Poznania.

18 kwietnia

wojna polsko-bolszewicka: wojska polskie zdobyły Nowogródek.

założono Muzeum Narodowe w Poznaniu.

19 kwietnia – zajęcie Wilna przez oddziały polskie.

22 kwietnia – Józef Piłsudski skierował odezwę do mieszkańców byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

23 kwietnia - 26 kwietnia - nadzwyczajny XVI Zjazd Polskiej Partii Socjalistycznej zaboru pruskiego.

23 kwietnia - 26 kwietnia - XV Kongres Polskiej Patii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego.

23 kwietnia - 26 kwietnia - XVI Zjazd Polskiej Partii Socjalistycznej w Krakowie.

26 kwietnia – na mocy dekretów Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego utworzono Straż Więzienną w Polsce.

27 kwietnia - 28 kwietnia - Kongres zjednoczeniowy Polskiej Partii Socjalistycznej, Polskiej Partii Socjal-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego oraz Polskiej Partii Socjalistycznej zaboru pruskiego. Nowa partia przyjęła nazwę Polska Partia Socjalistyczna. Kongres został uznany jako XVI Zjazd Polskiej Partii Socjalistycznej.

29 kwietnia – uchwałą Sejmu dzień 3 maja zostaje ogłoszony świętem narodowym.

maj

2 maja – Sekcja Marynarki przy Ministerstwie Spraw Wojskowych została przekształcona w Departament dla Spraw Morskich.

3 maja – odbyły się pierwsze uroczyste obchody święta narodowego (rocznica uchwalenia w dniu 3 maja 1791 r. konstytucji).

7 maja – w Poznaniu otwarto Wszechnicę Piastowską, obecny Uniwersytet im. Adama Mickiewicza.

10 maja – do Białegostoku przyłączono 13 okolicznych wsi.

11 maja – zjazd spółdzielni robotniczych w Warszawie powołał Związek Robotniczych Stowarzyszeń Spółdzielczych.

29 maja – w Poznaniu zbudowano pociąg pancerny Danuta.

czerwiec

15 czerwca – utworzenie Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego w Warszawie.

lipiec

10 lipca – uchwała Sejmu w sprawie zasad reformy rolnej. Ustalono limity wielkości gospodarstw prywatnych, dla Polski centralnej 180 ha, dla Kresów 400 ha.

13 lipca

w bitwie pod Jazłowcem 14. Pułk Ułanów 4. Dywizji Strzelców Polskich odniósł zwycięstwo nad wojskami Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej.

założono klub sportowy Wawel Kraków.

14 lipca – na Rynku Głównym w Krakowie odbył się przegląd wojsk z okazji święta narodowego Francji (zburzenie Bastylii – 14 lipca 1789). Obecni byli biskup Adam Sapieha, gen. Józef Haller i francuscy oficerowie służący w jego armii.

17 lipca – wojsko polskie wyparło ze Zbrucza armię ukraińską, kończąc w ten sposób wojnę polsko-ukraińską.

20 lipca

pierwszy w odrodzonej Polsce nuncjusz apostolski Achilles Ratti przedstawił Naczelnikowi Państwa w Belwederze listy uwierzytelniające.

zawarto rozejm pomiędzy dowództwem Wojska Polskiego i oddziałami Semena Petlury.

24 lipca – Sejm uchwalił ustawę o organizacji Policji Państwowej i o bezpieczeństwie państwa. W rocznicę tego wydarzenia obchodzone jest Święto Policji (Dzień Policjanta).

27 lipca – po drobnych potyczkach z oddziałami litewskimi wojska polskie wkroczyły do Augustowa. Miasto zajęła grupa gen. Falewicza.

31 lipca – Sejm RP ratyfikował traktat wersalski.

sierpień

1 sierpnia – Sejm RP uchwalił ustawę o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej oraz o orderze Virtuti Militari.

8 sierpnia – wojska polskie zajęły Mińsk.

14 sierpnia

wybuchł strajk 140 tys. robotników na terytorium dzisiejszego GOP na Górnym Śląsku, poprzedzający wybuch zbrojnego powstania.

założono klub piłkarski Ruch Radzionków.

15 sierpnia – w Mysłowicach w Myslowitzgrube strażnicy graniczni Rzeszy Niemieckiej spacyfikowali (Masakra w Mysłowicach) bunt pracowniczy górników, ich żon i dzieci, co zostało wykorzystane jako pretekst do wybuchu I powstania śląskiego.

16-17 sierpnia – wybuchło I powstanie śląskie.

18 sierpnia

I powstanie śląskie: zwycięska dla Polaków bitwa pod Godowem.

wybuch strajku powszechnego w Zagłębiu Dąbrowskim.

23 sierpnia – wybuchło powstanie sejneńskie, zorganizowane przez Polską Organizację Wojskową przeciwko administracji litewskiej.

24 sierpnia – zakończenie I powstania śląskiego.

28 sierpnia – zakończyło się powstanie sejneńskie; wojska litewskie zostały wyparte z Suwalszczyzny.

29 sierpnia – wojna polsko-bolszewicka: wojska polskie zdobyły Bobrujsk.

wrzesień

1 września

Polska podpisała zawieszenie broni z Ukrainą.

naczelnik państwa Józef Piłsudski ratyfikował Traktat wersalski.

9 września - Departament do Spraw Morskich zatwierdził pierwszy program rozwoju polskiej floty wojennej. W jej skład miały wejść: krążownik o pojemności 3000 BRT, 4 kontrtorpedowce po 800 BRT, 2 okręty podwodne (500 i 200 BRT), 6 trawlerów po 100 BRT i kilkanaście mniejszych jednostek.

październik

9 października – w Mikaszewiczach rozpoczęły się rokowania polsko-bolszewickie.

11 października

dokonano uroczystego otwarcia Uniwersytetu Wileńskiego.

w Krakowie założono pierwszy związek sportowy w niepodległej Polsce - Polski Związek Lekkiej Atletyki.

12 października – w Krakowie powstał Polski Komitet Olimpijski.

28 października – w warszawskiej katedrze św. Jana odbyła się uroczystość przyjęcia sakry biskupiej przez nuncjusza Achille Ratti, późniejszego papieża Piusa XI.

30 października – powstał Aeroklub Polski w Poznaniu.

listopad

2 listopada – polski statek uzbrojony Różycki poddaje się niemieckiej Weichselschutzflotille.

5 listopada – powstał AZS Poznań.

9 listopada – założono Towarzystwo Żeglugowe "Sarmacja".

19 listopada – Józef Piłsudski został honorowym obywatelem miasta Białegostoku.

21 listopada – Rada Najwyższa na konferencji pokojowej przyznała Polsce Galicję Wschodnią.

22 listopada – uchwałą Rządu RP Uniwersytetowi Lwowskiemu nadano imię jego założyciela – króla Jana Kazimierza.

24 listopada – otwarcie teatru Reduta w Warszawie.

30 listopada – gen. Józef Haller wydał odezwę do żołnierzy Frontu Pomorskiego.

Powstanie Polskiej Akademii Umiejętności.

grudzień

8 grudnia

deklaracja Rady Najwyższej państw Ententy ws. przebiegu wsch. granicy Polski na tzw. linii Curzona.

potyczka polsko-czechosłowacka pod Kieżmarkiem.

9 grudnia – decyzja mocarstw zachodnich o podziale byłych flot państw zaborczych (Polsce przyznano 6 małych, rozbrojonych poniemieckich torpedowców o łącznej wyporności 2300 t)

13 grudnia – utworzenie rządu Leopolda Skulskiego.

17 grudnia – decyzją ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego, Ksawerego Praussa, powołano Tymczasową Państwową Komisję Ochrony Przyrody.

20 grudnia – powstanie Polskiego Związku Piłki Nożnej.

Wydarzenia na świecie

Koniec epidemii grypy hiszpanki, rozpoczętej w roku 1918; zmarło 20-25 mln osób.

styczeń

1 stycznia

u szkockich wybrzeży, jacht brytyjskiej admiralicji „HMS Iolaire” z 280 osobami na pokładzie zatonął, co najmniej 205 osób zginęło.

Edsel Ford zastępuje swego ojca – Henry Forda, na stanowisku prezydenta Ford Motor Company.

5 stycznia

w Niemczech w Monachium Anton Drexler założył DAP (niem. Deutsche Arbeiterpartei, czyli Niemiecka Partia Robotnicza), później przemianowaną na NSDAP.

Związek Spartakusa, w Berlinie, inicjuje próbę rozpętania rewolucji komunistycznej w Niemczech. Powstanie komunistyczne trwało do 13 stycznia.

6 stycznia – w Niemczech rozpoczęto formowanie Freikorpsów.

7 stycznia – Wojna estońsko-bolszewicka: Doszło do walk pomiędzy Armią Czerwoną a siłami estońskimi.

9 stycznia – Friedrich Ebert wprowadza do akcji oddziały „Freikorps”.

10-12 stycznia – oddziały „Freikorps” atakują sympatyków „Związku Spartakusa” w Berlinie.

11 stycznia

Rumunia anektuje Siedmiogród.

w niemieckim porcie Cuxhaven Rada Robotnicza i Żołnierska ogłosiły powstanie Socjalistycznej Republiki Cuxhaven.

13 stycznia – Rada Robotnicza w Berlinie podejmuje decyzje o zakończeniu strajku generalnego. Próba rozpętania rewolucji przez członków Komunistycznej Partii Niemiec kończy się niepowodzeniem.

15 stycznia

Róża Luksemburg i Karl Liebknecht zostali zamordowani.

w Bostonie, doszło do katastrofy przemysłowej w destylarni alkoholu, wyciek melasy pozbawił życia 21 osób i zranił 150 osób.

16 stycznia

początek walk polsko-rosyjskich.

18 poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych pozwala na wprowadzenie prohibicji.

18 stycznia

w Paryżu rozpoczęła się konferencja pokojowa po I wojnie światowej. Przewodniczył jej premier Francji Georges Clemenceau. Konferencja zakończyła się 21 stycznia 1920 roku.

powstaje przedsiębiorstwo produkujące luksusowe oraz duże sportowe samochody Bentley Motors Limited.

19 stycznia – wybory do Zgromadzenia Narodowego w Niemczech.

21 stycznia – odbyło się pierwsze posiedzenie parlamentu Irlandii w Dublinie. Od tego wydarzenia datuje się powstanie niepodległej Republiki Irlandii.

23 stycznia-1 lutego – powstanie ludności pochodzenia ukraińskiego w Chocimiu, stłumione przez władze Rumuńskie.

29 stycznia – Stany Zjednoczone nawiązały stosunki dyplomatyczne z Polską.

31 stycznia – szkocka policja i brytyjska armia pacyfikują próbę powstania robotniczego w Glasgow.

Wojna estońsko-bolszewicka: W styczniu wojska estońskie pod wodzą Johana Laidonera, wspierane przez ochotników z Finlandii, Szwecji i Danii, przeszły do kontrofensywy, wyrzucając Armię Czerwoną z terytorium Estonii.

luty

3 lutego – Armia Czerwona okupuje Ukrainę.

11 lutego – Friedrich Ebert (SPD), zostaje wybrany prezydentem Niemiec.

14 lutego – prezydent USA Woodrow Wilson przedstawił projekt Ligi Narodów.

25 lutego – Oregon jako pierwszy stan w USA wprowadza podatek, 1 cent na galon paliwa (.26 ¢/L), stosowanego do napędu samochodów.

26 lutego – Kongres Stanów Zjednoczonych wydaje akt prawny powołujący do życia na terenie części Wielkiego Kanionu Kolorado – Park Narodowy Wielkiego Kanionu.

27 lutego – została utworzona Litewsko-Białoruska Socjalistyczna Republika Rad.

marzec

1 marca

w Korei, policja i wojsko japońskie pacyfikuje masowe demonstracje przeciw okupacji japońskiej – w zamieszkach ginie około 7 tys. osób.

gen. Hans von Seeckt (Szef Niemieckiego Sztabu Generalnego) opracował i przedstawił Zgromadzeniu Narodowemu memoriał ws. sił zbrojnych.

2 marca – rozpoczął się kongres założycielski III Międzynarodówki (Kominternu).

4 marca – w Rosji gen. Kołczak rozpoczął ofensywę przeciwko Armii Czerwonej.

6 marca

utworzono Komintern.

niemieckie Zgromadzenie Narodowe uchwaliło ustawę o tzw. Reichswerze prowizorycznej.

9 marca – w Egipcie wybuchło powstanie przeciw okupacji brytyjskiej, zdławione przez siły brytyjskie następnego miesiąca – zginęło około 800 osób.

15 marca – w Paryżu zostaje założona organizacja weteranów armii amerykańskiej walczących w pierwszej wojnie światowej (ang. American Legion).

16 marca – Walter Gropius reaktywował i zjednoczył w Weimarze szkołę budownictwa Bauhaus.

21 marca – Béla Kun założył Węgierską Republikę Rad – krótkotrwały twór polityczny, który istniał na Węgrzech do początku sierpnia 1919 (133 dni).

23 marca – Benito Mussolini formuje (wł. Fasci Italiani di Combattimento) paramilitarną organizację, która później (1921) przekształciła się w Narodową Partię Faszystowską.

24 marca – Karol I Habsburg, ostatni władca Cesarsko-Królewskich Austro-Węgier udaje się na wygnanie do Szwajcarii, a później na portugalską wyspę Maderę.

28 marca – w „The New York Times” ukazał się wywiad z Józefem Piłsudskim.

29 marca – pierwszy samochód marki Tatra został wyprodukowany w Czechosłowacji.

31 marca – rozpoczął się generalny strajk w miastach dorzecza Ruhry w Nadrenii Północnej-Westfalii.

kwiecień

7 kwietnia – powstał Francuski Związek Piłki Nożnej (FFF).

13 kwietnia

powstała Bawarska Republika Rad, istniała do 3 maja 1919 roku.

w Indiach w mieście Amritsar w stanie Pendżab armia brytyjska i oddziały Gurków dokonały masakry ludności cywilnej, wyznawców sikhizmu – zginęło 379 osób.

23 kwietnia – po raz pierwszy obraduje w Estonii konstytuanta.

25 kwietnia

w Niemczech powstała uczelnia artystyczna w Weimarze – Bauhaus.

w Australii po raz pierwszy obchodzono uroczyście „Dzień ANZAC”.

w Meksyku, generał Pancho Villa zdobywa miasto Hidalgo del Parral, w którym powiesił majora miasta i dwóch jego synów.

27 kwietnia – Finlandia została ogłoszona republiką.

30 kwietnia – kilka bomb zostało przechwyconych w pierwszej fali anarchistycznych ataków bombowych w USA.

maj

1 maja

lewicowe demonstracje we Francji przeradzają się w rozruchy.

w Cleveland w stanie Ohio, podczas socjalistycznych demonstracji doszło do rozruchów, dwie osoby zginęły, 40 zostało rannych i 116 osób zostało aresztowanych.

3 maja

armia Republiki Weimarskiej i oddziały Freikorps wkroczyły do Monachium – koniec Bawarskiej Republiki Rad.

założono klub sportowy Slovan Bratysława.

4 maja – Ruch Czwartego Maja rozpoczął swą działalność przeciw obcym kolonizatorom w Chinach.

5 maja – w Paryżu powstaje liga Socjalistycznego Czerwonego Krzyża.

8 maja – w Holandii wprowadzono prawo wyborcze dla kobiet.

9 maja – w Belgii wchodzi w życie nowe uniwersalne prawo wyborcze pozwalające głosować wszystkim mężczyzną niezależnie od statusu majątkowego jak i również niektórym kobietom.

11 maja – utworzono Besarabską Socjalistyczną Republikę Radziecką.

15 maja

wojna grecko-turecka: dwadzieścia tysięcy żołnierzy greckich zajęło Smyrnę z pomocą floty angielskiej i francuskiej.

robotnicy kanadyjscy z miasta Winnipeg rozpoczęli strajk generalny domagając się wyższych płac oraz lepszych warunków pracy.

16 maja – samolot Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych typu NC-4 pilotowany przez Alberta Cushing Reada wystartował z Nowej Fundlandii do pierwszego lotu transatlantyckiego przez Azory do Lizbony.

19 maja

Wojna grecko-turecka: Oddziały tureckie pod dowództwem Mustafy Kemala Atatürka lądują w miejscowości Samsun na wybrzeżu Anatolii nad Morzem Czarnym rozpoczynając walki, które później zostaną nazwane „Turecką Wojną o Niezależność”. Rocznica tego wydarzenia jest obchodzona przez Greków oraz Cypryjczyków greckiego pochodzenia jako dzień pamięci o „Ludobójstwie na Grekach pontyjskich”.

nowojorski hotelarz Raymond Orteig ufundował nagrodę w wysokości 25 tys. dolarów dla osoby, która jako pierwsza przeleci samolotem non stop z Nowego Jorku do Paryża lub odwrotnie.

23 maja – Uniwersytet Kalifornijski otworzył drugie miasteczko uniwersyteckie w Los Angeles. Początkowo nazywane Południowym Oddziałem Uniwersytetu Kalifornijskiego (ang. Southern Branch of the University of California – SBUC), później przemianowane na Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles (ang. University of California, Los Angeles – UCLA).

25 maja – doszło do erupcji wulkanu Gunung Kelud (Kelut) we wschodniej części Jawy w Indonezji, zginęło ponad 5 tys. osób.

29 maja – Ogólna teoria względności opublikowana przez Alberta Einsteina w 1916 roku zostaje potwierdzona przez pomiary przeprowadzone przez astrofizyka brytyjskiego Arthura Eddingtona, podczas całkowitego zaćmienia słońca na Wyspie Książęcej i przez brytyjskiego astronoma Andrew Crommelina dokonującego pomiarów w Sobral w Brazylii.

30 maja – doszło do porozumienia pomiędzy Wielką Brytanią i Belgią, później potwierdzone przez Ligę Narodów, w którym Niemiecka Afryka Wschodnia (Rwanda i Burundi) przechodzi pod kontrolę Belgii.

czerwiec

2 czerwca – kilka bomb zostało przesłanych pocztą do znaczących polityków w USA w kampanii terroru anarchistycznego.

4 czerwca – Kongres Stanów Zjednoczonych zaaprobował dziewiętnastą poprawkę do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, która gwarantuje prawa wyborcze dla kobiet.

7 czerwca – wojska angielskie stłumiły demonstrację w La Valetcie na Malcie, zginęły 4 osoby.

9 czerwca – Armia Czerwona zajęła Ufę.

14 na 15 czerwca – pilot John Alcock wraz z nawigatorem Arthurem Whittenem Brownem, dokonali pierwszego nieprzerwanego przelotu ponad Oceanem Atlantyckim samolotem Vickers Vimy.

15 czerwca – oddziały generała Pancho Villa zaatakowały miasto Ciudad Juárez. W obawie przed przeniesieniem się walk na terytorium USA, kawaleria amerykańska przekracza granicę z Meksykiem i odpycha oddziały Pancho Villi od granicy.

19 czerwca – założenie klubu Salernitana Sport we włoskim mieście Salerno.

21 czerwca

Gustav Bauer został kanclerzem Niemiec.

admirał Ludwig von Reuter wydał rozkaz zatopienia w zatoce Scapa Flow na Orkadach internowanej floty niemieckiej – 9 marynarzy niemieckich zginęło.

Kanadyjska Królewska Policja Konna oddała salwę do tłumu bezrobotnych weteranów pierwszej wojny światowej podczas strajku generalnego w Winnipeg – zabijając dwie osoby.

23 czerwca

Zgromadzenie Narodowe Niemiec ratyfikowało traktat wersalski.

Łotewska wojna o niepodległość: W miejscowości Kieś, siły Estonii i Łotwy pokonały Niemców. Rocznica bitwy świętowana jest w Estonii jako Dzień Zwycięstwa.

25 czerwca – inauguracyjny lot odbył Junkers F 13, pierwszy całkowicie metalowy samolot.

28 czerwca

podpisanie przez Niemcy i państwa zwycięskiej koalicji traktatu wersalskiego, ustanawiającego nowy porządek polityczny po pierwszej wojnie światowej.

została utworzona Międzynarodowa Organizacja Pracy.

30 czerwca – wojska gen. Antona Denikina zajęły Carycyn.

lipiec

2 lipca – brytyjski sterowiec R-34 dokonał przelotu przez północny Atlantyk, pokonując tę trasę w obu kierunkach.

3 lipca – w Niemczech Zgromadzenie Narodowe zatwierdziło barwy flagi niemieckiej. Zdecydowano się na trzy kolory związane z rewolucją 1848 r. – czerwony, czarny i żółty.

13 lipca – brytyjski sterowiec R-34 zakończył przelot nad Atlantykiem w obu kierunkach.

22 lipca – w Londynie odbyła się premiera baletu Trójkątny kapelusz z muzyką Manuela de Falli.

31 lipca

parlament niemiecki uchwalił konstytucję republikańską – w Niemczech powstała Republika Weimarska.

policjanci z Londynu i Liverpoolu strajkują żądając ustanowienia Krajowych Związków Zawodowych Policji i Pracowników Więziennictwa. Ponad 2 tys. strajkujących zostaje zwolnionych z pracy.

sierpień

4 sierpnia – wojska rumuńskie i czechosłowackie wraz oddziałami posłusznymi admirałowi Miklósowi Horthyemu zajmują Budapeszt.

11 sierpnia

przyjęto konstytucję Republiki Weimarskiej.

powstał pierwszy zespół występujący w NFL z Wisconsin – Green Bay Packers.

14 sierpnia – weszła w życie konstytucja Republiki Weimarskiej.

18 sierpnia – bolszewicka flota z Kronsztadu zostaje zniszczona przez brytyjskie lotnictwo i okręty torpedowe.

19 sierpnia – Afganistan uzyskuje niezależność od Wielkiej Brytanii.

31 sierpnia – powstaje Komunistyczna Partia Stanów Zjednoczonych.

wrzesień

1 września – w Cedar Point w stanie Ohio w USA, rozpoczyna się ośmiodniowy kongres Badaczy Pisma Świętego (obecnie Świadkowie Jehowy), obecnych:7000 uczestników.

9 września – u wybrzeży Kuby zatonął hiszpański statek pasażerski SS Valbanera z 488 osobami na pokładzie.

10 września – w Saint-Germain-en-Laye podpisano traktatu pokojowy między państwami Ententy a Austrią.

10-15 września – huragan "Florida Keys" spowodował śmierć 600 osób nad Zatoką Meksykańską na Florydzie i w Teksasie.

11 września – wojska amerykańskie dokonały inwazji na Honduras.

12 września – Gabriele d'Annunzio na czele oddziałów ochotniczych dokonał zajęcia Fiume (obecnie Rijeka), co spowodowało wycofanie sprzymierzonych oddziałów francusko-brytyjsko-amerykańskich i proklamowanie Regencji Carnaro.

18 września – Holandia przyznała kobietom prawa wyborcze.

22 września – w USA rozpoczął się strajk robotników przemysłu stalowego.

23 września – został założony portugalski klub sportowy z siedzibą w lizbońskiej dzielnicy Belém – CF Os Belenenses.

27 września – ostatnie brytyjskie oddziały opuszczają Archangielsk w Rosji.

28 września – doszło do rozruchów na tle rasowym w mieście Omaha w stanie Nebraska, tłum zlinczował murzyna podejrzanego o gwałt.

29 września – w Szwecji wprowadzono 8-godzinny dzień pracy. W Hiszpanii 1 października, w Jugosławii – 3 października, a w Austrii 17 grudnia.

październik

1 października – w miasteczku Elaine w stanie Arkansas doszło do rozruchów na tle rasowym, około 800 murzynów straciło życie.

2 października – prezydent Woodrow Wilson doznał wylewu krwi do mózgu, został częściowo sparaliżowany.

3 października – opublikowano tzw. Raport Morgenthaua z pobytu w Polsce amerykańskiej misji rządowej, mającej zbadać doniesienia o pogromach Żydów.

7 października – powstały holenderskie linie lotnicze KLM.

9 października – w Mikaszewiczach rozpoczęły się polsko-bolszewickie rokowania.

13 października – w Paryżu podpisano umowę międzynarodową dotycząca bezpieczeństwa i nawigacji lotów powietrznych.

17 października – otwarto metro w Madrycie.

21 października – austriacki parlament ratyfikował traktat pokojowy z Saint Germain; powstała I Republika Austriacka.

28 października – rozpoczyna się prohibicja w Stanach Zjednoczonych.

31 października – oddano do użytku publicznego pierwszą linię metra w Madrycie, łączącą Puerta del Sol z Cuatro Caminos.

listopad

17 listopada – Armia Czerwona zdobyła Kursk.

19 listopada – oficjalnie ogłoszono że pomiary przeprowadzone 29 maja przez Arthura Eddingtona i Andrew Crommelin potwierdzają „Ogólną teorię względności”.

20 listopada – wybory do francuskiego Zgromadzenia Ustawodawczego.

27 listopada

w Neuilly-sur-Seine podpisano traktat pokojowy z Bułgarią.

władze czechosłowackie zmieniły nazwę miasta Ostrawa Polska na Ostrawa Śląska.

28 listopada – Nancy Astor jako pierwsza kobieta została wybrana do brytyjskiej Izby Gmin.

30 listopada – założono Łotewski Teatr Narodowy.

grudzień

5 grudnia – turecki minister wojny zwalnia Greków, Ormian i Żydów ze służby w armii.

30 grudnia – stowarzyszenie prawnicze w Londynie „Lincoln's Inn”, po raz pierwszy przyjmuje w swe szeregi kobietę.

Urodzili się

1 stycznia

Rocky Graziano, amerykański bokser, mistrz świata (zm. 1990)

Jerome David Salinger, amerykański pisarz (zm. 2010)

7 stycznia – Elena Ceauşescu, żona komunistycznego przywódcy Rumunii Nicolae Ceausescu (zm. 1989)

7 stycznia – Jerzy Giżycki, polski krytyk filmowy (zm. 2009)

12 stycznia – Jan Józef Szczepański, polski pisarz i scenarzysta (zm. 2003)

14 stycznia – Giulio Andreotti, polityk włoski, pisarz i publicysta

15 stycznia

Maurice Herzog, francuski himalaista

George Cadle Price, polityk belizeński (zm. 2011)

19 stycznia – Joan Brossa, katalański poeta (zm. 1998)

21 stycznia – Stanisława Fleszarowa-Muskat, polska pisarka (zm. 1989)

26 stycznia – Valentino Mazzola, włoski piłkarz (zm. 1949)

2 lutego - Lisa Della Casa, szwajcarska śpiewaczka operowa

4 lutego – Krystyna Berwińska, polska pisarka

5 lutego

Red Buttons, aktor amerykański, laureat Oscara (zm. 2006)

Andreas Papandreu, grecki polityk, dwukrotny premier Grecji (zm. 1996)

8 lutego

Peter Berglar, niemiecki lekarz i historyk (zm. 1989)

Mimi Malenšek, słoweńska pisarka

16 lutego – Natalia Rolleczek, polska pisarka

18 lutego – Jack Palance, amerykański aktor pochodzenia ukraińskiego (zm. 2006)

2 marca – Jennifer Jones, aktorka amerykańska, laureatka Oscara (zm. 2009)

3 marca

Peter Henry Abrahams, południowoafrykański pisarz

Józef Kamiński, polski dowódca wojskowy

17 marca

Nat King Cole, amerykański aktor (zm.1965)

Lech Sternal, polski architekt (zm.2009)

24 marca – Lawrence Ferlinghetti, amerykański poeta

1 kwietnia – Joseph Murray, amerykański chirurg, laureat Nagrody Nobla

3 kwietnia – Ervin Drake, amerykański autor tekstów piosenek

7 kwietnia - Edoardo Mangiarotti, włoski szermierz

8 kwietnia – Ian Smith, polityk rodezyjski (zm. 2007)

9 kwietnia – John Presper Eckert, amerykański inżynier elektryk; konstruktor i twórca ENIAC-a, pierwszego komputera (zm. 1995)

13 kwietnia – Manuel Romero Arvizu, meksykański biskup, franciszkanin (zm. 2009)

16 kwietnia – Włodzimierz Krzemiński, polski pisarz, poeta (zm. 2011)

17 kwietnia - Chavela Vargas, meksykańska piosenkarka

22 kwietnia – Donald James Cram, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 2001)

24 kwietnia

Glafkos Kliridis, polityk cypryjski, prezydent Cypru

Jakub Sądej, leśnik, pierwszy opiekun i przewodnik po Jaskini Niedźwiedziej (zm. 1987)

29 kwietnia – Celeste Holm, amerykańska aktorka filmowa i telewizyjna

3 maja – Pete Seeger, amerykański piosenkarz i działacz polityczny

7 maja – Evita Peron, argentyńska działaczka związkowa, żona prezydenta Juana Domingo Perona (zm. 1952).

16 maja

Wladziu Valentino Liberace, amerykański artysta estradowy pochodzenia polsko-włoskiego (zm. 1987)

Zbigniew Kurtycz, polski piosenkarz, gitarzysta i kompozytor

19 maja - Mitja Ribičič, polityk słoweński

20 maja – Gustaw Herling-Grudziński, polski pisarz, publicysta, prozaik (zm. 2000)

25 maja

Adolf Ciborowski, architekt i urbanista (zm. 1987)

Raymond Smullyan, amerykański matematyk

6 czerwca - Peter Carington, 6. baron Carrington, konserwatywny polityk brytyjski

11 czerwca – Richard Todd, brytyjski aktor (zm. 2009)

19 czerwca – Louis Jourdan, francuski aktor

29 czerwca – Anna Czapska, architekt, Honorowy Członek TOnZ, twórca ekslibrisów (zm. 2007)

2 lipca – Andrzej Pytlakowski, polski szachista i dziennikarz (zm. 2010)

5 lipca – Jarosław Furgała, polski rzeźbiarz ludowy

8 lipca – Walter Scheel, niemiecki polityk

10 lipca – Stanisław Myśliborski-Wołowski, polski historyk i pedagog (zm. 1983)

12 lipca – Bogusław Szczepańczyk, nauczyciel, twórca ekslibrisów "ekologicznych" (zm. 1994)

15 lipca – Iris Murdoch, anglo-irlandzka pisarka i filozofka (zm. 1999)

18 lipca – Lech Paszkowski, polski pisarz, publicysta, historyk, mieszkający w Australii

20 lipca – Edmund Hillary, nowozelandzki himalaista i polarnik, z zawodu pszczelarz (zm. 2008)

24 lipca - Ferdi Kübler, szwajcarski kolarz szosowy

26 lipca

James Lovelock, brytyjski naukowiec

Jehuda Widawski, polski przedsiębiorca

11 sierpnia – Ginette Neveu, francuska skrzypaczka (zm. 1949)

25 sierpnia

Matt Urban, amerykański wojskowy polskiego pochodzenia, uczestnik II wojny światowej (zm. 1995)

George Wallace, amerykański polityk, czterokrotny gubernator stanu Alabama (zm. 1998)

27 sierpnia – Krystyna Wyhowska, polska dziennikarka i publicystka (zm. 2008)

28 sierpnia – Godfrey N. Hounsfield, brytyjski inżynier elektronik, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (zm. 2004)

18 września – Mieczysław Wojnicki, polski piosenkarz (zm. 2007)

23 września – Bogdan Paprocki, śpiewak operowy, tenor (zm. 2010)

25 września – Stanisław Hadyna, polski kompozytor i dyrygent (zm. 1999)

27 września – James H. Wilkinson, matematyk angielski, specjalista w dziedzinie analizy numerycznej, laureat Nagrody Turinga (zm. 1986)

3 października – James Buchanan, ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla

5 października

Donald Pleasence, amerykański aktor (zm. 1995)

Vojtech Zamarovský, słowacki prozaik, tłumacz, doktor prawa (zm. 2006)

7 października – Zelman Cowen, australijski prawnik (zm. 2011)

11 października – Art Blakey, amerykański perkusista i kompozytor jazzowy (zm. 1990)

17 października – Zhao Ziyang, polityk chiński, premier ChRL i sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chin (zm. 2005)

18 października

Anita O'Day, amerykańska wokalistka jazzowa (zm. 2006)

Pierre Trudeau, dwukrotny premier Kanady z ramienia Partii Liberalnej (zm. 2000)

22 października – Doris Lessing, pisarka brytyjska, laureatka Nagrody Nobla

25 października – Barbara Skarga, polska filozof, profesor (zm. 2009)

26 października – Mohammad Reza Pahlawi, ostatni szachinszach Iranu, z dynastii Pahlawi (zm. 1980)

27 października - Michael Schwalbé, polski skrzypek i pedagog

3 listopada - Květa Legátová, pisarka czeska

4 listopada - Eric Thompson, brytyjski kierowca wyścigowy

9 listopada – Marian Pankowski, polski poeta, prozaik, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz (zm. 2011)

10 listopada – Michaił Kałasznikow, radziecki konstruktor broni strzeleckiej

19 listopada – Alan Young, brytyjski aktor

26 listopada

Ryszard Kaczorowski, prezydent Polski na uchodźstwie (zm. 2010)

Frederik Pohl, amerykański pisarz

4 grudnia – Inder Kumar Gujral, indyjski polityk

7 grudnia – Stanisław Wyganowski, polski urbanista, działacz samorządowy

8 grudnia

Mieczysław Weinberg, kompozytor rosyjski pochodzenia żydowsko-polskiego (zm. 1996)

Kazimierz Żygulski, socjolog kultury, działacz polityczny, minister kultury i sztuki

9 grudnia – William Lipscomb, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 2011)

14 grudnia – Mieczysław Klimowicz, polonista, historyk literatury (zm. 2008)

21 grudnia – Ove Sprogøe, duński aktor, znany z roli Egona Olsena z serii 14 duńskich filmów Gang Olsena (zm. 2004)

24 grudnia - Pierre Soulages, francuski malarz i grafik

Zmarli

4 stycznia – Georg von Hertling, niemiecki polityk, profesor filozofii, premier Bawarii, kanclerz Cesarstwa Niemieckiego i premier Prus (ur. 1843)

6 stycznia – Theodore Roosevelt, dwudziesty szósty prezydent USA, laureat Nagrody Nobla (ur. 1858)

15 stycznia

Andrzej Małkowski, jeden z twórców polskiego skautingu, wybitny instruktor i teoretyk harcerstwa, działacz polskich organizacji młodzieżowych i niepodległościowych (ur. 1888)

Karl Liebknecht, niemiecki polityk komunistyczny pochodzenia żydowskiego (ur. 1871)

Róża Luksemburg, działaczka i ideolog polskiego i niemieckiego ruchu robotniczego (ur. 1871)

18 stycznia – Jan Windsor, książę Wielkiej Brytanii (ur. 1905)

27 stycznia – Endre Ady, poeta węgierski (ur. 1877)

14 lutego – Wiktor Gomulicki, pisarz i publicysta (ur. 1848)

16 lutego – Rudolf Dittrich, austriacki muzyk (ur. 1861)

17 lutego – Wilfrid Laurier, pierwszy frankofon na stanowisku premiera Kanady (ur. 1841)

25 marca – bł. Michalina Jozafata Hordaszewska (ur. 1869)

4 kwietnia – William Crookes, fizyk i chemik angielski (ur. 1832)

10 kwietnia – Emiliano Zapata, meksykański anarchista i rewolucjonista (ur. 1879)

26 kwietnia – Napoleon Cybulski, polski fizjolog, odkrywca adrenaliny (ur. 1854)

4 maja – Milan Rastislav Štefánik, polityk słowacki, z wykształcenia inżynier i astronom (ur. 1880)

6 maja – L. Frank Baum, amerykański pisarz (ur. 1856)

14 maja – Henry John Heinz, amerykański twórca znanej marki keczupu (ur. 1844)

10 czerwca – Adolf Zeligson, polski architekt, wybitny twórca łódzkiej architektury (ur. 1867)

30 czerwca – John William Strutt, brytyjski fizyk, profesor uniwersytetu w Cambridge, laureat Nagrody Nobla (ur. 1842)

15 lipca – Hermann Emil Fischer, niemiecki chemik, laureat Nagrody Nobla (ur. 1852)

26 lipca – Edward Poynter, brytyjski malarz (ur. 1836)

9 sierpnia – Ruggiero Leoncavallo, włoski kompozytor operowy (ur. 1857)

11 sierpnia – Andrew Carnegie, amerykański przemysłowiec szkockiego pochodzenia, jeden z najbogatszych ludzi swego czasu na świecie (ur. 1835)

7 października – Alfred Deakin, australijski polityk i prawnik, drugi premier Australii (ur. 1856)

13 października – Karl Gjellerup, duński poeta, dramaturg i powieściopisarz, piszący zarówno w języku duńskim jak i niemieckim, laureat Nagrody Nobla (ur. 1857)

15 listopada – Alfred Werner, chemik szwajcarski, laureat Nagrody Nobla (ur. 1866)

3 grudnia – Auguste Renoir, malarz francuski (ur. 1841)

28 grudnia – Johannes Rydberg, fizyk szwedzki (ur. 1854)