1939 - Polski Serwis Naukowy

Pozostałe wydarzenia w Polsce

początek wizyty ministra spraw zagranicznych Józefa Becka w Niemczech.

w kościele Kapucynów w Krakowie odprawiono mszę w intencji zmarłego 2 stycznia Romana Dmowskiego. W mszy uczestniczył bp Adam Sapieha. Na krakowskich budynkach Stronnictwa Narodowego wywieszono czarne flagi. Studenckie organizacje narodowe opublikowały odezwę, wzywającą do wzięcia udziału w pogrzebie Dmowskiego.

6 stycznia – po kurtuazyjnym spotkaniu z Hitlerem minister Józef Beck odbył spotkanie z szefem niemieckiej dyplomacji Joachimem von Ribbentropem. Ten wysunął konkretne żądania: włączenie Gdańska do Rzeszy, wydzielenie eksterytorialnej autostrady i linii kolejowej. W zamian za to Niemcy obiecali ostatecznie uznać polskie granice.

7 stycznia – w Warszawie odbyła się ostatnia część uroczystości pogrzebowych Romana Dmowskiego. Trumnę złożono na cmentarzu bródnowskim, do grobu włożono urnę z ziemią nadmorską i wodą z Bałtyku.

8 stycznia

na naradzie u prezydenta Mościckiego z udziałem Józefa Becka i Edwarda Rydza-Śmigłego zadecydowano nie ustępować wobec niemieckich żądań terytorialnych wobec Polski.

Polska Agencja Telegraficzna podała komunikat, że Międzynarodowy Związek Lotniczy przyznał medal im. Lilienthala 20-letniemu Polakowi Tadeuszowi Górze za jego rekordowy przelot szybowcem z Bezmiechowej do Solecznik Małych koło Wilna.

9 stycznia – opracowany przez rząd 3-letni plan inwestycyjny został ujęty w projekcie specjalnej ustawy. Na realizację planu przewidziano 3,5 mld złotych.

13 stycznia – „Ilustrowany Kurier Codzienny” pisał: „We Lwowie buduje się jednocześnie 7 pomników: Józefa Piłsudskiego, Juliusza Słowackiego, Tadeusza Kościuszki, biskupa Władysława Bandurskiego, Marii Konopnickiej, gen. Tadeusza Rozwadowskiego i płk. Czesława Mączyńskiego”.

19 stycznia

prasa podała, że od pierwszego marca Polskie Linie Lotnicze uruchomią nową linię Warszawa – Rzym. Za lot pasażerowie mieli zapłacić 300 złotych.

„Kurier Poranny” pisał: „Z bibliotek oświatowych korzysta w Polsce 3 proc. ludności. W mieście jedna książka przypada na 2 mieszkańców, na wsi na 22. Nic zatem dziwnego, że mamy w Polsce ponad 6 mln analfabetów”.

10 lutego – okręt podwodny ORP Orzeł rozpoczął służbę.

marzec – Stanisław Cat-Mackiewicz zesłany do Berezy Kartuskiej.

4 marca – w sztabie głównym zaczęto pracę nad planem wojny z Niemcami (Plan Zachód).

7 marca – odbyło się posiedzenie prezydium Reprezentacji Zjednoczonego Żydostwa Miasta Krakowa. Udział wzięli przedstawiciele rabinatu i cechu rzeźników żydowskich. Dyskutowano o ustawie o uboju rytualnym.

18 marca – po zajęciu przez armię węgierską Karpato-Ukrainy została utworzona granica polsko-węgierska.

21 marca – „Kurier Poranny” przytoczył wypowiedź Joachima von Ribbentropa, który w Berlinie spotkał się z Józefem Lipskim: „Tylko Hitler może zagwarantować granicę polsko-niemiecką i uznać przynależność Pomorza Gdańskiego do Polski. Warunkiem jest jednak powrót czysto niemieckiego Gdańska do Rzeszy oraz utworzenie eksterytorialnego połączenia kolejowego i szosowego między Polską a Niemcami”.

30 marca

Sejm RP przyjął "Ustawę o komunikacjach w służbie obrony Państwa" (weszła w życie już 1 kwietnia 1939).

uruchomiono produkcję w firmie oponiarskiej "Dębica".

31 marca – Wielka Brytania złożyła oświadczenie o gwarancjach dla niepodległości Polski.

15 kwietnia – założenie partii Stronnictwo Demokratyczne.

16 kwietnia – wszedł do służby okręt podwodny ORP Sęp.

28 kwietnia – Niemcy wypowiedziały deklarację polsko-niemiecką o niestosowaniu przemocy z 26 stycznia 1934.

3 maja – została uruchomiona Elektrownia Stalowa Wola.

5 maja – minister Józef Beck wygłosił w Sejmie przemówienie, w którym odrzucił żądania Niemiec włączenia Gdańska do III Rzeszy i wyznaczenia eksterytorialnych linii komunikacyjnych.

16 maja – szef Sztabu Generalnego WP, gen. Wacław Stachiewicz, polecił, by opracować plan fortyfikacji na polskiej granicy zachodniej.

17 maja – Wincenty Witos stanął na czele Stronnictwa Ludowego.

18 maja – otwarto Stadion Miejski w Kielcach.

21 maja – Ernest Wilimowski ustanowił niepobity do dziś rekord polskiej ligi piłkarskiej, zdobywając 10 goli w meczu Ruch Chorzów-Union Touring Łódź (12:1).

23-30 maja – polsko-brytyjska konferencja sztabowa w Warszawie.

30 maja – na lotnisku w Międzyrzecu Podlaskim doszło do katastrofy samolotu, w której zginęły dwie osoby.

2 czerwca – Związek Kynologiczny w Polsce został przyjęty do Międzynarodowej Federacji Kynologicznej.

3 czerwca – otwarcie nowego, nowoczesnego toru wyścigów konnych na Służewcu w Warszawie.

6 czerwca – wybuchł pożar niedokończonego Dworca Głównego w Warszawie.

8 czerwca – uroczyste procesje Bożego Ciała. W wielkich Warszawie, Krakowie i Lwowie, przeszły głównymi ulicami. W procesji w Spale wziął udział prezydent Mościcki, przebywający tam na wypoczynku.

11 czerwca – w Lublinie odbyły się pierwsze Dni Lublina.

26 czerwca – minister rolnictwa i reform rolnych Juliusz Poniatowski wydał zarządzenie „O uznaniu nadleśnictwa Jaworzyna i Zakopane w krakowsko-śląskim okręgu lasów państwowych za lasy ochronne i o utworzeniu jednostki organizacyjnej szczególnej pod nazwą Park Przyrody w Tatrach”.

29 czerwca – przysięga pierwszych żołnierzy żywych torped.

lipiec

pierwsza polska wyprawa himalaistyczna.

pokaz próbnej transmisji telewizyjnej 26 sierpnia 1939 w Warszawie z udziałem Mieczysława Fogga.

25 lipca – polscy kryptolodzy przekazali aliantom klucz do rozszyfrowania sekretów Enigmy – niemieckiej kryptograficznej maszyny cyfrowej.

26 lipca – marsz. Edward Rydz-Śmigły wydał rozkaz ws. obrony polskiego wybrzeża.

27 lipca – w Gdyni uroczyście poświęcono pasażerski motorowiec MS Chrobry.

29 lipca – transatlantyk MS Chrobry wypłynął z Gdyni w dziewiczy rejs do Ameryki Południowej. Wśród pasażerów był Witold Gombrowicz, który na zawsze opuszczał Polskę.

17 sierpnia – rząd polski zablokował graniczną wymianę handlową pomiędzy Niemcami a Polską.

22/23 sierpnia – naczelne władze wojskowe podjęły decyzję o mobilizacji alarmowej 2/3 stanu sił zbrojnych.

23 sierpnia – w Moskwie podpisanie paktu o nieagresji między ZSRR i III Rzeszą (Pakt Ribbentrop – Mołotow).

24 sierpnia – częściowa mobilizacja.

25 sierpnia

podpisanie angielsko-polskiego układu o wzajemnej pomocy militarnej w razie ataku niemieckiego.

do Gdańska pod pretekstem kurtuazyjnej wizyty wszedł niemiecki szkolny okręt liniowy Schleswig-Holstein.

26 sierpnia – incydent jabłonkowski: niepoinformowani o zmianie daty ataku na Polskę niemieccy dywersanci napadli na stację kolejową w Mostach koło Jabłonkowa i próbowali przejąć tunel kolejowy pod Przełęczą Jabłonkowską na Śląsku Cieszyńskim.

27 sierpnia – w towarzyskim meczu piłkarskim rozegranym w Warszawie Polska pokonała Węgry 4:2.

28 sierpnia – Antoni Guzy, Polak zwerbowany przez Niemców, dokonał zamachu na dworcu kolejowym w Tarnowie. Zginęło 20 osób.

30 sierpnia

dekretem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego zarządzono powszechną mobilizację.

niszczyciele "ORP Błyskawica", "ORP Grom" i "ORP Burza", ok. godz.14 otrzymały rozkaz "Peking" natychmiastowego przejścia z Gdyni do Anglii, dla ocalenia ich przed wpadnięciem w ręce niemieckie.

31 sierpnia

ultimatum niemieckie wobec Polski.

prowokacja gliwicka: Niemcy sfingowali napad na radiostację gliwicką dając sobie pretekst do wojny.

31 sierpnia/1 września – w rejonie Chorzowa i Michałkowic na Śląsku oddziały Wojska Polskiego, wspomagane przez ochotników rekrutujących się spośród byłych powstańców śląskich oraz harcerzy, rozbiły ponad 200-osobową grupę dywersantów niemieckich.

1 września

hitlerowskie Niemcy napadły na Polskę; rozpoczęła się kampania wrześniowa.

godz. 4:00 atak bombowców na Wieluń.

godz. 4:30 atak bombowców Ju 87 na linię kolejową koło Tczewa.

godz. 4:45 atak bombowców He-111 na Morski Dywizjon Lotniczy w Pucku.

godz. 4:48 szkolny pancernik Schleswig-Holstein ostrzelał Wojskową Składnicę Tranzytową Westerplatte (ostrzał trwał ok. 7 minut).

godz. 5:55 niemieckie samoloty dokonały przelotu rozpoznawczego nad portem wojennym w Gdyni.

godz. 6:55 drugi tego ranka atak oddziałów niemieckich na Westerplatte.

godz. 7:00-7:40 pierwsza bitwa powietrzna podczas II WŚ (54 samoloty Brygady Pościgowej przeciwko 80 bombowcom i 20 myśliwcom niemieckim).

godz. 13:50 pierwsze silne uderzenie lotnictwa niemieckiego (60 bombowców nurkujących i 60 ciężkich myśliwców) na Gdynię (okręty i baterię Canet).

godz. 16:30 drugi nalot na Warszawę (40 bombowce przeciwko samolotom Brygady Pościgowej i 152. eskadry myśliwskiej).

godz. 17:45 pierwsza podczas II WŚ bitwa powietrzno-morska koło Helu. ORP Wicher, ORP Gryf, 6 trałowców i 2 kanonierki zaatakowane zostały przez 33 bombowce nurkujące (18-minutowa walka była nierozstrzygnięta).

wieczorem niszczyciele "ORP Błyskawica", "ORP Grom" i "ORP Burza" w towarzystwie okrętów Royal Navy weszły do szkockiego portu Leith koło Edynburga.

prezydent Ignacy Mościcki wprowadził na obszarze całego państwa stan wojenny.

2 września

ok. 50 bombowców nurkujących atakowało Westerplatte (zrzucono co najmniej 200 bomb, zniszczono wartownię nr 5 i wszystkie 4 moździerze).

Luftwaffe ponownie zaatakowało następujące bazy lotnicze: Warszawa, Dęblin, Rakowice, Ławica, Bydgoszcz, Toruń, Małaszewicze, Lwów, Radom i Grudziądz.

Kriegsmarine i Luftwaffe 7-krotnie bombardowały okręt podwodny "ORP Ryś" (zrzucono 26 bomb).

godz. 12:38 "ORP Sęp" z odległości 4.000 m nieskutecznie atakował jedną torpedą niemiecki niszczyciel "Friedrich Ihn" (pierwszy atak torpedowy okrętu podwodnego podczas II WŚ).

samolot typu PZL.23 Karaś zbombardował fabrykę w Oławie (pierwsze bombardowanie Niemiec w czasie II wojny światowej).

ostatnie posiedzenie Sejmu i Senatu II RP.

3 września

godz. 6:50 pierwsza podczas II WŚ bitwa artyleryjska okrętów nawodnych. Dwa niemieckie niszczyciele: "Leberecht Maass" i "Wolfgang Zenker" przeciwko "ORP Wicher", "ORP Gryf" i baterii cyplowej 152,4 mm.

po godz. 9:30 w Bydgoszczy padają pierwsze strzały do wycofujących się oddziałów polskich (początek bydgoskiej 'krwawej niedzieli').

godz. 16:30 "ORP Wilk" postawił pierwszą zagrodę minową (środkowa część Zatoki Gdańskiej, 20 min).

4 ataki lotnicze (ostatni o godz.17:25) spowodowały zniszczenie okrętów: "ORP Wicher", "ORP Gryf", trałowca "Mewa" i kanonierki "Generał Haller".

godz. 20:25 niemiecki "U-14" próbował z odległości 1000 m zatopić "ORP Sęp" przy użyciu torpedy (pierwszy atak torpedą z zapalnikiem magnetycznym podczas II WŚ).

utworzono Legion Czesko-Słowacki.

powołano dowództwo obrony Warszawy, na czele którego stanął gen. bryg. Walerian Czuma.

4 września

w Warszawie rozpoczęła się ewakuacja centralnych instytucji państwowych.

godz. 5:45 niemieckie wodnosamoloty 3-krotnie atakowały bombami "ORP Ryś" (zrzucono 19 bomb).

bateria "Canet" ostrzelała niemiecki torpedowiec "T 196", 3 flotyllę kutrów trałowych i 5 flotyllę przybrzeżną, uniemożliwiając próbę trałowania akwenu pod Gdynią.

ORP Orzeł usiłował usunąć uszkodzenia w rejonie Gotlandii, początek choroby dowódcy okrętu (kmdr ppor. Henryk Kłoczkowski).

samotny samolot Karaś z 51 eskadry rozpoznawczej ostrzelał i obrzucił bombami niemiecki pociąg przewożący uzbrojenie i sprzęt wojskowy na dworcu w Białej Piskiej na terenie Prus Wschodnich.

wtargnięcie Niemców do Katowic i ostrzelanie ich z rejonu wieży spadochronowej.

5 września – ORP Sęp operował u wybrzeża Gotlandii.

6 września

rząd opuścił Warszawę.

Niemcy wkroczyli do Krakowa.

7 września

zakończyła się obrona Westerplatte (straty Polaków: 16 zabitych, 13 ciężko rannych, 40 lekko rannych i kontuzjowanych).

Naczelny Wódz opuścił Warszawę, zabierając większość środków obronnych stolicy.

720 żołnierzy pod komendą kpt. Władysława Raginisa stawiło czoło 42 200 żołnierzom XIX. Armeekorps gen. Heinza Guderiana zmierzającym w stronę Brześcia – początek heroicznej obrony Wizny.

bateria "Canet" uniemożliwiła trałowanie niemieckiej 5 flotylli przybrzeżnej (pod Gdynią).

popołudnie, "ORP Ryś" postawił drugą zagrodę minową (10 Mm na pn-wsch. od Helu, 10 min).

godz. 23:10 niemiecki "U-22" próbował z odległości 400 m zatopić "ORP Żbik" przy użyciu torpedy z zapalnikiem magnetycznym.

8 września

początek ataku niemieckiego na Warszawę.

rano "ORP Żbik" postawił trzecią zagrodę minową (10 Mm na pn. od Helu, 20 min).

9 września

rozpoczęcie bitwy nad Bzurą.

podpisano umowę polsko-francuską o tworzeniu polskich oddziałów wojskowych we Francji.

10 września

4 dzień heroicznej obrony odcinka "Wizna". Załoga kpt. Władysława Raginisa (licząca początkowo 720 ludzi) zadała dotkliwe straty atakującym 42 200 żołnierzy XIX. Armeekorps pod komendą gen. gen. Heinza Guderiana.

egzekucje ludności polskiej w Bydgoszczy.

wieczorem pierwszy atak niemiecki na polskie pozycje u nasady Półwyspu Helskiego.

11 września

rano oddziały niemieckie opanowały Władysławowo, odcinając polskie oddziały od reszty wybrzeża.

w pobliżu wyspy Fehmarn ORP Wilk próbował ataku torpedowego na ciężki krążownik Admiral Hipper.

12 września

konferencja w Jełowej.

3 trałowce: "Jaskółka", "Czajka" i "Rybitwa" skutecznie ostrzelały oddziały niemieckie atakujące Kępę Oksywską z pozycji położonej 4 km na wsch. od Cypla Rewskiego (każdy trałowiec posiadał tylko 1 działo 75 mm). Akcję tę powtórzono 2 dni później podczas walk o wioskę Mechelinki.

helska bateria 105 mm uszkodziła jednym pociskiem niemiecki trałowiec "Otto Braun".

wieczorem polskie oddziały opuściły Gdynię, wycofując się w sposób zorganizowany na Kępę Oksywską.

wieczorem ORP Ryś u pd. brzegów Olandii naprawiał uszkodzenia.

13 września

godz. 1:15 polskie trałowce: "Jaskółka", "Czajka" i "Rybitwa" postawiły zagrodę minową (4 Mm na południe od Helu, 60 min).

Schleswig-Holstein ostrzeliwał Gdynię.

bitwa pod Mińskiem Mazowieckim.

bombardowanie Frampola.

zajęcie Stryja przez Ukraińców.

14 września

wojska niemieckie wkroczyły do Gdyni.

Kępa Oksywska (obszar 49 km²) została całkowicie okrążona od strony lądu i zablokowana od strony morza. Broniło jej 8000 żołnierzy polskich, 4 działa 105 mm, 1 działo 100 mm baterii "Canet", 15 dział 75 mm, 9 działek ppanc. 37 mm i kilkanaście moździerzy.

poranny atak 11 niemieckich bombowców na 5 polskich trałowców w Jastarni (250 kg bomby zatopiły trałowce "Jaskółka" i "Czapla").

przed południem działo 100 mm baterii "Canet" prowadziło 10-minutowy pojedynek ogniowy z niemieckim torpedowcem "T 196" i 1 flotyllą kutrów trałowych, uniemożliwiając im wytrałowanie ostatniego odcinka toru wodnego Gdańsk-Gdynia o długości 1 Mm. Dwa dni później bateria "Canet" powtórzyła swą akcję, zmuszając do ucieczki niemieckie trałowce pod Kępą Oksywską.

wieczorem ORP Orzeł wszedł na redę estońskiego Tallinna (podejrzenie choroby zakaźnej u dowódcy okrętu).

przed północą wynurzony ORP Wilk przeszedł cieśninę Sund, mijając idące kontrkursem 2 niemieckie niszczyciele (w odległości zaledwie 70 m!).

władze Rumunii wyraziły zgodę na przewiezienie przez swoje terytorium złota z rezerw Banku Polskiego.

15 września – chory dowódca ORP Orzeł odwieziony do szpitala w Tallinnie.

16 września – władze estońskie próbowały bezprawnie internować ORP Orzeł (usunięto 10 torped, amunicję i zamki do dział oraz wszystkie mapy).

17 września

Związek Radziecki przyłączył się do niemieckiej napaści na Polskę.

rząd polski przekroczył granicę polsko-rumuńską.

pożar Zamku Królewskiego w Warszawie w wyniku bombardowania.

18 września

zakończyła się bitwa nad Bzurą.

Niemcy wkroczyli do Lublina.

ucieczka ORP Orzeł z Tallinna.

uszkodzony ORP Sęp internowany na wodach szwedzkich w pobliżu Nynäshamn.

internowanie władz polskich w Rumunii.

godz. 8:00 trzygodzinny pojedynek artyleryjski pomiędzy: szkolnym pancernikiem Schleswig-Holstein, torpedowcem "T 196", okrętem artyleryjskim "Fuchs" i 2 trałowcami a baterią "Canet" (1 działo 100 mm) i oksywską 1. baterią plot. (2 działa 75 mm).

w popołudnie Schleswig-Holstein ostrzeliwał baterię cyplową 152,4 mm (wystrzelił 20 salw z dział 280 mm).

19 września

rano Kępy Oksywskiej, a właściwie jej wąskiego pd-wsch. skrawka o dł. 5 km i szer. 1-2 km, broniło już tylko 2.000 polskich żołnierzy.

ok. godz. 6 okręty niemieckie: trałowce "M 3" i "Nautilius", okręty artyleryjskie "Drache" i "Fuchs" ostrzeliwały z dział 105 mm, polskie pozycje i baterie na Kępie Oksywskiej. Walkę podjęły bateria "Canet" oraz nieliczne działa polowe i plot., uszkadzając 1 trałowiec.

godz. 10:30 ostrzał Kępy Oksywskiej i baterii cyplowej na Helu (odległość 27 km) przez szkolny pancernik Schleswig-Holstein (co najmniej 35 salw dział 280 mm).

wojska sowieckie zajmują Wilno

pozbawiony paliwa, uszkodzony ORP Ryś internowany na wodach szwedzkich w rejonie Sandhamn.

20 września

rozpoczęła się obrona Grodna przed nacierającą Armią Czerwoną.

ORP Żbik operował na pn. od Gotlandii.

ORP Wilk wszedł do szkockiej bazy morskiej Rosyth.

rozpoczęła się obrona Helu zakończona 2 października kapitulacją polskiej załogi.

Hitler zlustrował tereny walk w rejonie Gdyni i Kępy Oksywskiej.

21 września

ORP Orzeł u wybrzeża Gotlandii wysadził na ląd 2 estońskich wartowników.

ostrzał baterii cyplowej na Helu przez szkolne pancerniki Schleswig-Holstein i Schlesien (30 salw dział 280 mm).

22 września

bitwa pod Łomiankami.

początek bitwy pod Tomaszowem Lubelskim.

skapitulował Lwów.

w Brześciu nad Bugiem odbyła się wspólna sowiecko-niemiecka defilada.

w czasie walk w Puszczy Augustowskiej wycofujący się spod Grodna 101. rezerwowy pułk ułanów zniszczył ok. dwudziestu czołgów sowieckich.

23 września

Bitwa pod Krasnobrodem.

major Henryk Dobrzański i pulkownik Dambrowski sformowali w Puszczy Augustowskiej oddział kawalerii (na lewy brzeg Wisly przeszedł Dobrzanski dopiero switem 03 pazdziernika 1939 roku).

wieczorem w rejonie Chałup 5 okrętów niemieckich: torpedowiec "T 196", 2 okręty artyleryjskie i 2 strażnicze ostrzeliwały pozycje polskie.

24 września – bitwa pod Husynnem.

25 września

przekazanie władzy przez prezydenta Ignacego Mościckiego Polskiemu Rządowi na Uchodźstwie.

godz.10:00 początek pierwszej bitwy 2 szkolnych pancerników Schleswig-Holstein i Schlesien (łącznie: 8 × 280 mm i 20 × 150 mm) z baterią cyplową 152,4 mm. Wynik: lekkie uszkodzenia 1 pancernika, bateria cyplowa miała kilkunastu rannych i uszkodzenia 2 dział.

nalot dywanowy na Warszawę; ok. 10 tys. zabitych i 35 tys. rannych.

okręt podwodny ORP Żbik zawinął do szwedzkiego portu, gdzie został internowany.

26 września

Morańce; ostatnia szarża kampanii wrześniowej.

o 17.30 w lesie pod Góreckiem Kościelnym generałowie Emil Krukowicz-Przedrzymirski i Jan Kruszewski podpisali akt kapitulacji połączonych wojsk Armii gen. Przedrzymirskiego i Grupy Operacyjnej gen. Kruszewskiego.

27 września

zakończyła się bitwa pod Tomaszowem Lubelskim.

godz. 12:00 początek drugiej bitwy 2 szkolnych pancerników Schleswig-Holstein i Schlesien z baterią cyplową 152,4 mm (odległość: 14 000 m). Wynik: lekkie uszkodzenia 1 pancernika i wyczerpane zapasy amunicji, bateria doznała uszkodzeń centrali artyleryjskiej i wieży kierowania ogniem.

powstała Służba Zwycięstwu Polski.

utworzono Szare Szeregi.

28 września

Kapitulacja Warszawy.

rozpoczęła się bitwa pod Szackiem.

III Rzesza i ZSRR dokonały wbrew prawu międzynarodowemu wytyczenia granicy niemiecko-sowieckiej na okupowanym wojskowo terytorium Polski.

29 września – kapitulacja Twierdzy Modlin.

30 września

Ignacy Mościcki przekazał urząd prezydenta Władysławowi Raczkiewiczowi.

Prezydent Władysław Raczkiewicz mianował Władysława Sikorskiego premierem rządu RP na emigracji.

utworzenie emigracyjnego rządu gen. Władysława Sikorskiego.

1 października

doszło do bitwy pod Wytycznem pomiędzy jednostkami KOP a Armią Czerwoną.

rząd emigracyjny w Paryżu nadał Warszawie order Virtuti Militari.

na minie postawionej 3 tyg. wcześniej przez "ORP Żbik" zatonął niemiecki trałowiec "M-85", tracąc 24 marynarzy.

2 października – Niemcy zajęli Półwysep Helski.

5 października

Adolf Hitler odebrał w Warszawie defiladę Wehrmachtu.

pod Kockiem Samodzielna Grupa Operacyjna Polesie pod dowództwem gen. bryg. Franciszka Kleeberga stoczyła ostatnią bitwę z Niemcami, a następnie złożyła broń.

rozstrzelano 38 obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku.

8 października

Adolf Hitler podpisał w Berlinie dekret o włączeniu do III Rzeszy polskich ziem zachodnich i północnych.

hitlerowcy utworzyli getto w Piotrkowie Trybunalskim.

9 października – wieczorem ORP Orzeł sforsował Sund (przeszedł wąską cieśniną pomiędzy Helsingør a Hälsingborg.

10 października

ZSRR przekazał Litwie Wileńszczyznę.

przeprowadzono pierwszą egzekucję w bydgoskiej "Dolinie Śmierci".

11 października – ukazało się pierwsze wydanie gadzinówki Nowy Kurier Warszawski.

12 października

Adolf Hitler podpisał dekret o utworzeniu Generalnego Gubernatorstwa.

ORP Orzeł wpłynął na Morze Północne.

13 października – powołano Narodową Organizację Wojskową.

14 października – ORP Orzeł wszedł do szkockiej bazy Rosyth w zatoce Firth of Forth.

15 października – rząd niemiecki podjął uchwałę o utworzeniu Wielkiego Miasta Szczecin.

20 października – w Kostrzynie w ramach Operacji Tannenberg, Niemcy zamordowali tu 27 wytypowanych wcześniej mieszkańców.

21 października – hitlerowcy dokonali egzekucji zakładników w Lesznie, Śremie, Osiecznej, Włoszakowicach, Gostyniu, Krobi i Poniecu.

22 października

na okupowanych terenach wschodniej Polski władze radzieckie zorganizowały sfałszowane wybory do zgromadzeń ludowych Zachodniej Białorusi i Zachodniej Ukrainy.

pierwszy podczas okupacji mecz piłkarski: w Bronowicach Wisła Kraków pokonała drużynę Krowodrza 3:1(2:0). Bramki zdobyli: Fr.Hausner, W.Cholewa, Wł.Giergiel – dla pokonanych Wrona.

26 października

na podstawie dekretu Adolfa Hitlera z 12 października powstało Generalne Gubernatorstwo.

ZSRR przekazuje Litwie Wilno które staje się stolicą Republiki Litewskiej.

27 października – Stefan Starzyński, przedwojenny Prezydent Warszawy, aresztowany przez Niemców.

28 października – Wilno zostaje zajęte przez wojska litewskie.

30 października – III Rzesza i Związek Radziecki dokonały ostatecznego podziału Polski.

5 listopada – wydanie pierwszego numeru Biuletynu Informacyjnego (organ prasowy Służby Zwycięstwu Polski).

6 listopada – rozpoczęła się Sonderaktion Krakau, skierowana przeciwko inteligencji krakowskiej.

7 listopada – Sikorski został mianowany Naczelnym Wodzem Wojska Polskiego i Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych.

9 listopada

druga akcja pacyfikacyjna elity intelektualnej Krakowa, aresztowano około 120 osób (Zweite Sonderaktion Krakau).

rozpoczęła się Sonderaktion Lublin.

w Warszawie została założona Tajna Armia Polska.

11 listopada – aresztowanie profesorów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

13 listopada – Służbę Zwycięstwu Polski przemianowano na Związek Walki Zbrojnej, późniejszą Armię Krajową.

18 listopada – podpisanie polsko-brytyjskiego układu morskiego.

21 listopada – Niemcy przekazali Słowacji 700 km² polskich terenów nadgranicznych.

22 listopada – siedziba polskich władz emigracyjnych przeniesiona z Paryża do Angers.

26 listopada – zatonął MS Piłsudski – polski statek pasażerski, transatlantyk.

1 grudnia – weszło w życie zarządzenie władz okupacyjnych z 30 listopada 1939, nakazujące nosić wszystkim Żydom powyżej 10 roku życia przebywającym w Generalnym Gubernatorstwie, opaskę szerokości co najmniej 10 cm, z gwiazdą Dawida na prawym rękawie ubrania.

9 grudnia – w Paryżu powstała emigracyjna Rada Narodowa.

18 grudnia – deklaracja polskich władz emigracyjnych, prezentująca cele wojny.

26/27 grudnia – zbrodnia w Wawrze: w nocy pierwsza masowa egzekucja Polaków (Wawer pod Warszawą, zginęło 107 osób).

Pozostałe wydarzenia na świecie

1 stycznia – założono firmę Hewlett-Packard.

5 stycznia

wizyta ministra Józefa Becka w alpejskiej siedzibie Hitlera w Berchtesgaden. Hitler powtórzył żądania wobec Polski.

Amelia Earhart została oficjalnie uznana za martwą po jej zniknięciu.

6 stycznia – niemiecki chemik Otto Hahn podał do publicznej wiadomości odkrycie rozpadu jądrowego.

13 stycznia

Węgry przystąpiły do paktu antykominternowskiego.

Czarny Piątek: w australijskim stanie Victoria, 71 osób straciło życie w wyniku najgorszego w historii pożaru buszu.

24 stycznia – w wyniku trzęsienia ziemi w Chile zginęło 28 tysięcy ludzi.

9 lutego – wojska Generała Franco zajęły Majorkę.

15 lutego

w Watykanie odbył się pogrzeb papieża Piusa XI. Spoczął on w podziemiach Bazyliki św. Piotra. Polskę reprezentował na uroczystościach pogrzebowych wiceminister spraw zagranicznych Jan Szembek.

premiera filmu Dyliżans.

2 marca – kardynał Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli został obrany papieżem i przyjął imię Piusa XII.

14 marca – Słowacja proklamowała niepodległość i odłączyła się od Czech (rozpad Czechosłowacji).

15 marca

Węgrzy wkroczyli na Ruś Zakarpacką.

wojska niemieckie wkroczyły do stolicy Czechosłowacji Pragi; aneksja Czech i Moraw.

16 marca – utworzono Protektorat Czech i Moraw.

22 marca – rząd Niemiec wymusił na Litwie odstąpienie Rzeszy obszaru Kłajpedy.

23 marca – atakiem na Słowację Węgry rozpoczęły wojnę węgiersko-słowacką.

26 marca – ambasador RP w Berlinie Józef Lipski poinformował Joachima von Ribbentropa o odrzuceniu przez Polskę niemieckich żądań.

28 marca – wojska generała Franco zajęły Madryt, wojna domowa w Hiszpanii dobiegała końca.

1 kwietnia

zakończyła się wojna domowa w Hiszpanii.

został zwodowany niemiecki pancernik Tirpitz.

3 kwietnia – niemieckie OKW przygotowało ostateczną wersję "Fall Weiss".

4 kwietnia

w Budapeszcie zawarto układ kończący wojnę węgiersko-słowacką.

w wypadku samochodowym zginął król Iraku Ghazi I. Na tronie zastąpił go 4-letni syn Fajsal II.

6 kwietnia – podczas wizyty Józefa Becka w Londynie wydano polsko-brytyjski komunikat o przekształceniu jednostronnych gwarancji brytyjskich dla Polski w gwarancje wzajemne.

7 kwietnia

Włochy dokonały inwazji na Albanię.

Earle Page został premierem Australii.

11 kwietnia

Adolf Hitler zatwierdził plan ataku na Polskę, określony mianem "Fall Weiss" ("Wariant Biały").

Węgry wystąpiły z Ligi Narodów.

12 kwietnia – parlament albański pod naciskiem Włoch uznał unię personalną Albanii z Włochami.

13 kwietnia – premiera filmu Wichrowe Wzgórza.

16 kwietnia – utworzono Królestwo Albanii pod włoskim protektoratem.

26 kwietnia – Wielka Brytania: uchwalono powszechną służbę wojskową.

28 kwietnia – Niemcy wypowiedziały traktat morski Wielkiej Brytanii.

30 kwietnia – w Nowym Jorku otwarto Wystawę Światową.

3 maja – otwarcie pawilonu polskiego w czasie Wystawy Światowej w Nowym Jorku.

4 maja – we francuskim dzienniku J’Oevre ukazał się niechętny Polsce artykuł pt. Umrzeć za Gdańsk (Mourir pour Danzig) autorstwa Marcela Deata, filozofa i zwolennika faszyzmu.

11 maja – japońsko-radzieckie walki graniczne: rozpoczęła się bitwa nad Chałchin-Goł.

14 maja – Lina Medina w wieku 5 lat, 7 miesięcy i 21 dni została najmłodszą matką w historii medycyny.

19 maja – w Paryżu podpisano protokół o natychmiastowej pomocy francuskich sił zbrojnych w wypadku agresji Niemiec na Polskę.

22 maja – Niemcy i Włochy podpisały tzw. pakt stalowy.

23 maja – Adolf Hitler wygłosił tego dnia poufne przemówienie do wyższych dowódców: „Nie chodzi o Gdańsk. Chodzi o rozszerzenie przestrzeni życiowej i wyżywienie. Stanowisko Polski wobec bolszewizmu jest wątpliwe. Dlatego Polska jest wątpliwą barierą od strony Rosji. Odpada zatem pogląd, by Polskę oszczędzić, i pozostaje decyzja: zaatakować Polskę przy pierwszej lepszej sposobności”.

24 maja – dokonano oblotu włoskiego myśliwca Reggiane Re.2000.

1 czerwca – dokonano oblotu myśliwca Focke-Wulf Fw 190.

16 czerwca – w Helsinkach, Fin Taisto Maeki ustanowił rekord świata w biegu na 5000 m wynikiem 14.08,8 s.

15 lipca – w Mediolanie, Niemiec Rudolf Harbig ustanowił rekord świata w biegu na 800 m wynikiem 1.46,6 s.

23 lipca – w Garmisch-Partenkirchen, Włoszka Claudia Testoni ustanowiła rekord świata w biegu płotkarskim na 80 m wynikiem 11,3 s.

24 lipca – premier Węgier Pál Teleki wystosował list do rządu polskiego z zapewnieniem, że w razie wojny polsko-niemieckiej Węgry nie wystąpią przeciw Polsce.

11 sierpnia – Laurence Steinhardt został ambasadorem USA w ZSRR.

12 sierpnia – we Frankfurcie nad Menem, Niemiec Rudolf Harbig ustanowił rekord świata w biegu na 400 m wynikiem 46,0 s.

13 sierpnia – dokonano oblotu brytyjskiego samolotu wielozadaniowego Vickers Warwick.

23 sierpnia – ZSRR i III Rzesza podpisały pakt o nieagresji, tzw. Pakt Ribbentrop-Mołotow.

24 sierpnia – oficjalna prezentacja niemieckiego samolotu Heinkel He-178, pierwszego samolotu z silnikiem turboodrzutowym.

25 sierpnia

do Gdańska pod pretekstem kurtuazyjnej wizyty wszedł niemiecki szkolny okręt liniowy "Schleswig-Holstein".

w Londynie został podpisany polsko-brytyjski układ sojuszniczy.

27 sierpnia – dokonano oblotu pierwszego samolotu z napędem turboodrzutowym, niemieckiego He-178.

31 sierpnia – ok. 20:00 rozpoczęła się prowokacja gliwicka.

1 września – początek II wojny światowej.

1 września

wojska niemieckie i słowackie napadły bez wypowiedzenia wojny na terytoria polskie, rozpoczynając II wojnę światową – kampanię wrześniową; prezydent Ignacy Mościcki wprowadził na terytorium całego państwa stan wojenny.

wojska niemieckie zajęły obszar Wolnego Miasta Gdańska.

komisarz Ligi Narodów, Carl Jacob Burckhard, opuścił ze swoją komisją Gdańsk.

Adolf Hitler powołał Alberta Forstera na szefa zarządu cywilnego dla obszaru Wolnego Miasta Gdańska.

w Olsztynie uruchomiono komunikację trolejbusową.

2 września – założenie przez Niemców obozu koncentracyjnego w Stutthofie.

3 września – Francja, Wielka Brytania, Nowa Zelandia i Australia wypowiedziały wojnę III Rzeszy; rozpoczęła się dziwna wojna.

4 września – Japonia ogłosiła neutralność.

5 września – Stany Zjednoczone ogłosiły neutralność w wojnie.

6 września – RPA wypowiedziała wojnę Niemcom.

7 września – radio BBC nadało pierwszą audycję w języku polskim.

10 września – Kanada wypowiedziała wojnę Niemcom.

12 września – na konferencji aliantów w Abbeville we Francji zdecydowano o nieudzielaniu Polsce pomocy w walce z Niemcami.

16 września – japońsko-radzieckie walki graniczne: zwycięstwem wojsk radzieckich zakończyła się trwająca od 11 maja bitwa nad Chałchin-Goł.

17 września – fiński długodystansowiec Taisto Mäki, jako pierwszy lekkoatleta w historii, pokonał dystans 10 000 m w czasie poniżej 1/2 godz. (wynik: 29.52,6 s.).

21 września – w Bukareszcie rumuński premier Armand Călinescu został zastrzelony przez zamachowca z Żelaznej Gwardii.

23 września

do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück przybył pierwszy transport Polek.

Wystawa Światowa w Nowym Jorku: zapięczetowano kapsułę czasu zawierającą min. 1100 mikrofilmów. Kapsuła ma zostać otwarta w 6939 roku.

28 września – w Moskwie podpisano niemiecko-radziecki układ graniczny, zmieniający przebieg granicy po zajęciu Polski. Do układu załączono trzy protokoły: jeden poufny i dwa tajne. Granica biegła wzdłuż rzek Pisa, Narew, Bug, Wisłoka i San.

15 października – otwarto Port lotniczy Nowy Jork-LaGuardia.

18 października – na podstawie wymuszonych paktów o wzajemnej pomocy Armia Czerwona wkroczyła do Estonii.

20 października – premiera filmu Flip i Flap w Legii Cudzoziemskiej.

23 października – dokonano oblotu samolotu bombowo-torpedowego Mitsubishi G4M.

25 października – konferencja przedstawicieli lotnictwa Francji, Wielkiej Brytanii i Polski, podpisano memorandum wg którego Wielka Brytania miała przyjąć 300 polskich członków personelu latającego i 2000 osób personelu technicznego i pomocniczego (do końca grudnia 1939 do Francji przedostało się >8.000 polskich lotników).

26 października – Jozef Tiso został prezydentem Republiki Słowackiej.

28 października - Zgromadzenie Narodowe Białorusi Zachodniej w Białymstoku postanowiło wystąpić z wnioskiem do Rady Najwyższej ZSRR o przyłączenie części ziem polskich II Rzeczypospolitej do Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

4 listopada – prezydent USA Franklin Delano Roosevelt podpisał ustawę Cash and carry, pozwalającą państwom prowadzącym wojnę na zakup amerykańskiej broni za gotówkę i przewóz jej na własnych statkach.

8 listopada

w Monachium miał miejsce nieudany zamach bombowy na Adolfa Hitlera.

z holenderskiego miasteczka Venlo nad granicą z Niemcami, po zwabieniu podstępem, zostali uprowadzeni przez funkcjonariuszy niemieckiej służby bezpieczeństwa Sicherheitsdienst dwaj wysocy oficerowie brytyjskiego wywiadu MI6: kpt. S. Payne Best oraz mjr H. R. Stevens.

17 listopada – Paryż: powstał czechosłowacki rząd emigracyjny.

19 listopada – dokonano oblotu ciężkiego bombowca Heinkel He 177.

20 listopada – rząd niemiecki wycofał zgodę na ochronę przez Szwecję polskich interesów na terenie III Rzeszy.

24 listopada – założono linie lotnicze British Overseas Airways Corporation.

26 listopada

ZSRR wypowiedział Finlandii pakt o nieagresji, co doprowadziło do wybuchu tzw. wojny zimowej.

w okolicach Newcastle zatonął transatlantyk MS Piłsudski.

29 listopada – Rada Najwyższa ZSRR wydała dekret o przymusowym nadaniu obywatelstwa radzieckiego "byłym obywatelom polskim".

30 listopada – Armia Czerwona dokonała inwazji na Finlandię, co rozpoczęło wojnę zimową.

1 grudnia

Heinrich Himmler, Reichsführer SS, zarządził deportacje wszystkich Żydów do obozów koncentracyjnych w Polsce.

utworzono Biuro Uzupełnień Waffen-SS.

2 grudnia – otwarto Port lotniczy Nowy Jork-LaGuardia.

14 grudnia – ZSRR zostało wykluczone z Ligi Narodów.

15 grudnia – odbyła się premiera Przeminęło z wiatrem.

22 grudnia – na dworcu kolejowym w Genthin zderzyły się dwa pociągi, zginęło 196 osób. Tego samego dnia na linii Bodenseegürtelbahn, między Markdorf a Kluftern pociąg towarowy zderzył się z pasażerskim, w wyniku czego zginęło 101 osób. Był to najgorszy dzień w historii niemieckiego kolejnictwa.

27 grudnia – trzęsienie ziemi w Turcji spowodowało śmierć około 10 tys. osób.

Edward Adelbert Doisy wyodrębnił (niezależnie od C.P.H. Dama i P. Karrera) witaminy K1 i K2.