1948 - Polski Serwis Naukowy

Rok 1948 ogłoszono

Wydarzenia w Polsce

24 stycznia – o wschodzie słońca (7:09) w krakowskim Więzieniu Montelupich rozpoczęto wykonywanie wyroków zapadłych w pierwszym procesie oświęcimskim. Powieszono 21 skazanych w tym Arthura Liebehenschel - komendanta obozu, Hansa Aumeiera, Maxa Grabnera, Karla Ernsta Möckel, Marię Mandl.

14 lutego – odbył się pierwszy mecz reprezentacji Polski w piłce siatkowej kobiet z Czechosłowacją.

20 lutego – uruchomiono pierwszą po wojnie linię promową na trasie Świnoujście-Trelleborg.

22 lutego – dokonano oblotu samolotu szkolno-treningowego LWD Junak.

25 lutego – powstała Powszechna Organizacja "Służba Polsce".

28 lutego – w swym pierwszym meczu reprezentacja Polski w piłce siatkowej mężczyzn przegrała w Warszawie z Czechoslowacją 2:3.

2 marca – wyrok w procesie kierownictwa Narodowych Sił Zbrojnych: ostatni dowódca, ppłk Stanisław Kasznica, oraz jego zastępca kpt. Lech Neyman skazani na śmierć i straceni (pozostali oskarżeni skazani na 7 do 15 lat więzienia).

3 marca – przed Rejonowym Sądem Wojskowym w Warszawie rozpoczął się proces Witolda Pileckiego.

8 marca – w Łodzi uruchomiono Wyższą Szkołę Filmową – „Filmówkę”.

10 marca – na spotkaniu przedstawiciele PPR i PPS podjęto decyzję o zjednoczeniu obu partii (z PPS w ciągu 1 roku wyrzucono ok. 250 tys., tj. około 1/3 członków sprzeciwiających się połączeniu z komunistami).

14 marca

w swoim debiucie w pierwszej lidze Widzew Łódź pokonał Lecha Poznań 4:3.

założono Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży.

20 marca

utworzono Akademię Lekarską w Szczecinie, przekształconą później w Pomorską Akademię Medyczną.

utworzono Akademię Lekarską w Bytomiu, obecnie Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.

3 kwietnia – decyzja KC PPR i CKW PPS o budowie Domu Zjednoczonej Partii Klasy Robotniczej i zbiórce funduszy na ten cel.

5 kwietnia – przed Najwyższem Trybunałem Narodowym w Gdańsku rozpoczął się proces gauleitera Alberta Forstera.

21 kwietnia – powstał klub piłkarski Pogoń Szczecin.

24 kwietnia – dokonano oblotu szybowca IS-2 Mucha.

1 maja – rozpoczął się pierwszy Wyścig Pokoju.

8 maja – w potyczce z NKWD zginął Mieczysław Niedziński ps. Men, ostatni przywódca zorganizowanego polskiego podziemia w okolicach Grodna.

14 maja – została utworzona Centralna Szkoła Prawnicza w Warszawie.

22 maja – Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie wydał wyrok na działaczy Stronnictwa Narodowego: Tadeusz Maciński - śmierć, Marian Podymniak - dożywocie, Leon Dziubecki - dożywocie (zmarł w mokotowskim więzieniu zaledwie kilkanaście dni po ogłoszeniu wyroku).

25 maja – Witold Pilecki ps. Witold, został rozstrzelany w więzieniu (w latach 1940-1943 dobrowolnie uwięziony w Auschwitz przygotowywał ucieczki i informował polskie podziemie o sytuacji w obozie).

26 czerwca – reprezentacja Polski w piłce nożnej poniosła najwyższą porażkę w swej historii, przegrywając 0:8 z Danią w Kopenhadzie. W meczu tym jedyny występ w reprezentacji zaliczył Kazimierz Górski.

Lipiec – ludność Polski wyniosła 24 mln osób.

12 lipca – emigracyjny przywódca PSL Stanisław Mikołajczyk przyjęty na audiencji przez Piusa XII.

18 lipca – na jeziorze Gardno utopiły się 22 dziewczynki, z 15 Łódzkiej Drużyny Harcerskiej, tzw. małej piętnastki i ich opiekunka.

21 lipca

otwarcie we Wrocławiu Wystawy Ziem Odzyskanych.

utworzenie Związku Młodzieży Polskiej (kongres we Wrocławiu).

22 lipca – w Siedlcach, Bogdan Lipski ustanowił rekord Polski w biegu na 200 m wynikiem 21,8 s.

24 lipca – utworzono Instytut Badań Literackich w Warszawie.

28 lipca – Karol Wojtyła przybył do swej pierwszej parafii w Niegowici.

30 lipca – minister finansów i handlu Hilary Minc przedstawił plan kolektywizacji polskiej wsi (m.in. rolników objęto obowiązkowymi dostawami: 85% zbóż, 50% ziemniaków i 50% żywca).

3 sierpnia – czworo żeglarzy zginęło w wyniku wypadku jachtu SY Poświst na Zatoce Gdańskiej.

25 sierpnia – we Wrocławiu rozpoczął sie Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju.

31 sierpnia – rozpoczęło się plenum KC PPR, w czasie którego z funkcji pierwszego sekretarza odwołano Władysława Gomułkę. Zastąpił go Bolesław Bierut.

3 września – stanowisko sekretarza generalnego PPR objął Bolesław Bierut (Władysław Gomułka odsunięty ze stanowiska przywódcy PPR).

4 września – władze komunistyczne zamknęły Tygodnik Warszawski, aresztowały jego dziennikarzy.

5 września

otwarto muzeum im. Mikołaja Kopernika we Fromborku.

odbyło się zgromadzenie Świadków Jehowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Wrzesień – w Kamieńsku tłum zaatakował studentów inwentaryzujących kościoły.

25 października – zainaugurowała działalność Państwowa Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie.

5 listopada – rozpoczął się proces działaczy PPS-Wolność, Równość, Niepodległość.

6 listopada

w Warszawie rozpoczął działalność Instytut Badań Literackich (propagował marksistowskie spojrzenie na problematykę historyczno-literacką całej literatury polskiej).

wodowanie SS Sołdek - pierwszego statku wybudowanego w Polsce po wojnie.

12 listopada – Pius XII mianował prymasem Polski biskupa lubelskiego Stefana Wyszyńskiego.

18 listopada – Warszawa: czworo polskich aktorów stanęło przed sądem za udział w propagującym narodowy socjalizm filmie Powrót do ojczyzny.

19 listopada – ogłoszono wyroki w procesie przywódców PPS-Wolność-Równość-Niepodległość oskarżonych o szpiegostwo (od 2 do 10 lat więzienia otrzymali m.in. Kazimierz Pużak i Tadeusz Szturm de Sztrem).

20 listopada – powstał Państwowy Instytut Matematyczny (od 1952 roku Instytut Matematyczny PAN).

27 listopada – powstał pierwszy w Krakowie klub jazzowy.

5 grudnia – w dodatkowym meczu o mistrzostwo Polski w piłce nożnej Cracovia pokonała Wisłę Kraków 3:1.

14 grudnia – założono klub sportowy Górnik Zabrze.

15 grudnia – utworzenie PZPR podczas kongresu zjednoczeniowego PPS i PPR.

16 grudnia – ukazał się pierwszy numer Trybuny Ludu.

18 grudnia – uruchomiona została odbudowana po zniszczeniach wojennych latarnia morska w Niechorzu.

21 grudnia – na I Zjeździe PZPR Bolesław Bierut wybrany I sekretarzem partii.

29 grudnia – decyzja Rady Ministrów o zniesieniu od 1 stycznia 1949 kartek na artykuły pierwszej potrzeby.

30 grudnia – w Pałacu Sztuki w Krakowie odbyła się I Wystawa Sztuki Nowoczesnej z udziałem Jerzego Nowosielskiego i Tadeusza Kantora.

Rozpoczęto budowę Elektrowni Jaworzno II.

Powstał klub piłkarski Unia - Piła Leżajsk.

Wydarzenia na świecie

4 stycznia – Birma uzyskała niepodległość (od Wielkiej Brytanii).

30 stycznia

Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Sankt Moritz (Szwajcaria).

Mahatma Gandhi, indyjski działacz niepodległościowy, został zamordowany przez fanatyka.

4 lutego – Cejlon (później pod nazwą Sri Lanka) uzyskał niepodległość, stając się członkiem Wspólnoty Brytyjskiej (król Jerzy VI stał się królem Cejlonu).

16 lutego – Gerard Kuiper odkrył Mirandę; najmniejszego z pięciu głównych księżyców Urana.

21 lutego – w USA została założona Narodowa Organizacja Wyścigów Samochodów Seryjnych (NASCAR).

22 lutego – Jerozolima: 58 osób zginęło, a 123 zostały ranne w zamachu bombowym na brytyjskie samochody wojskowe, przeprowadzonym przez żydowską organizację podziemną Irgun.

25 lutego – Komuniści objęli władzę w Czechosłowacji.

7 marca – archipelag Dodekanez wrócił pod zarząd Grecji.

17 marca

Wielka Brytania, Francja, Belgia, Holandia i Luksemburg podpisały pakt brukselski - powstała Unia Zachodnia (sojusz wojskowy i gospodarczy).

w Fontanie w stanie Kalifornia powstał Hells Angels Motorcycle Club.

20 marca – ZSRR opuścił Sojuszniczą Radę Kontroli Niemiec.

30 marca – w ZSRR założono Biuro Budowy Maszyn Morskich Malachit.

1 kwietnia – Dania przyznała szeroką autonomię Wyspom Owczym.

3 kwietnia – Kongres Stanów Zjednoczonych uchwalił Plan Marshalla.

6 kwietnia – podpisano fińsko-radziecki układ o przyjaźni i pomocy wojskowej.

7 kwietnia – powstała Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).

9 kwietnia

w dniach 9-11 kwietnia żydowskie oddziały paramilitarne Irgun i Lehi dokonały masakry w wiosce Deir Jassin. Zginęło ponad 100 Palestyńczyków.

została założona Chrześcijańsko-Demokratyczna Partia San Marino.

14 kwietnia – Amerykanie przeprowadzili pierwszy test bomby atomowej na atolu Eniwetok (Operacja Sandstone).

16 kwietnia

Harry Truman podpisał ustawę opartą na planie Marshalla.

powstała Organizacja Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEEC).

17 kwietnia – Amerykanin Harrison Dillard ustanowił rekord świata w biegu na 110 m ppł. wynikiem 13,6 s.

18 kwietnia – we Włoszech odbyły się pierwsze wybory parlamentarne po II wojnie światowej.

30 kwietnia – podczas konferencji w Bogocie (Kolumbia) utworzono Organizację Państw Amerykańskich.

5 maja – został założony klub piłkarski CSKA Sofia.

7 maja – rozpoczął się kongres haski.

14 maja – proklamacja państwa Izrael; wybuch pierwszej wojny izraelsko-arabskiej.

22 maja – rozpoczęła się Operacja Wiosna - akcja masowych deportacji na Litwie.

27 maja – urzędujący prezydent Libanu Biszara al-Churi został wybrany przez parlament na drugą kadencję.

28 maja – powstały Siły Obronne Izraela.

7 czerwca – Edvard Beneš podał się do dymisji, nie godząc się na podpisanie konstytucji ustanawiającej w Czechosłowacji ustrój komunistyczny.

14 czerwca – Klement Gottwald został prezydentem Czechosłowacji.

20 czerwca – w Amsterdamie, Holenderka Fanny Blankers-Koen ustanowiła rekord świata w biegu na 80 m ppł. wynikiem 11,0 s.

21 czerwca

na pierwszym komputerze opartym na architekturze von Neumanna, Manchester Small-Scale Experimental Machine, uruchomiono pierwszy zapisany w pamięci program komputerowy.

wprowadzono markę niemiecką w zachodnich strefach Niemiec.

24 czerwca – blokada Berlina: zawieszenie przez Związek Radziecki ruchu na szlaku kolejowym łączącym Berlin z amerykańską strefą okupacyjną w Niemczech rozpoczęło blokadę zachodnich sektorów miasta.

25 czerwca – Andrzej Bobkowski, pisarz emigracyjny związany z miesięcznikiem Kultura, wyjechał na stałe z Europy do Gwatemali.

28 czerwca – blokada Berlina: uruchomiono most powietrzny do Berlina Zachodniego.

29 czerwca – w RPA zakazano zawierania małżeństw pomiędzy białymi i czarnymi.

2 lipca – w Milwaukee, Jamajczyk Herb McKenley ustanowił rekord świata w biegu na 400 m wynikiem 45,9 s.

14 lipca – wojska izraelskie zbombardowały Kair.

15 lipca – nieudany zamach na przywódcę włoskich komunistów Palmiro Togliattiego.

29 lipca – w Londynie rozpoczęły się XV Igrzyska Olimpijskie.

31 lipca – otwarto port lotniczy Nowy Jork.

15 sierpnia – Korea Południowa proklamowała niepodległość.

23 sierpnia – w Amsterdamie założono Światową Radę Kościołów.

30 sierpnia – w Rumunii powstała komunistyczna tajna policja Securitate.

4 września – abdykacja holenderskiej królowej Wilhelminy.

5 września – założono rumuński klub piłkarski Universitatea Craiova.

9 września – proklamowano Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną.

11 września – Henri Queuille został premierem Francji.

17 września – żydowscy terroryści z Lehi zamordowali szwedzkiego dyplomatę, księcia Folke Bernadotte.

24 września – powstał japoński koncern motoryzacyjny Honda.

5 października – powstała IUCN; International Union for the Protection of Nature na Międzynarodowym Kongresie Ochrony Przyrody w Fontainebleau – późniejsza Międzynarodowa Organizacja Ochrony Przyrody i jej Zasobów.

6 października

trzęsienie ziemi w Turkmenistanie pochłonęło około 170 tys. ofiar.

na Międzynarodowym Salonie Samochodowym w Paryżu został zaprezentowany Citroën 2CV.

28 października – została ustanowiona flaga Izraela.

29 października – izraelscy żołnierze dokonali masakry arabskiej wioski Safsaf w Galilei – zginęło 50-70 osób.

2 listopada – urzędujący prezydent Harry Truman wygrał wybory prezydenckie w USA.

8 listopada – w katastrofie lotniczej nad Kanałem La Manche zginęło 8 osób, w tym sześciu zawodników reprezentacji Czechosłowacji w hokeju na lodzie.

12 listopada

Tokio: Międzynarodowy Trybunał Wojskowy dla Dalekiego Wschodu skazał wszystkich oskarżonych japońskich wojskowych za dokonane zbrodnie w czasie II wojny światowej.

ostatni kurs tramwaju w Igławie.

15 listopada – Louis St. Laurent został premierem Kanady.

17 listopada

został wycofany ze służby krążownik Aurora.

założono najstarszy w Nigerii Uniwersytet w Ibadanie.

19 listopada – chińska wojna domowa: zwycięstwo komunistów w bitwie pod Xuzhou.

1 grudnia – założono Ludowy Bank Chin.

2 grudnia – dokonano oblotu amerykańskiego samolotu szkolno-treningowego Beechcraft T-34 Mentor.

3 grudnia – wszedł w życie Traktat międzyamerykański o pomocy wzajemnej.

4 grudnia – utworzono Wolny Uniwersytet Berlina.

10 grudnia – Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych uroczyście uchwaliło Powszechną Deklarację Praw Człowieka.

26 grudnia – kardynał József Mindszenty został uwięziony przez węgierskie władze komunistyczne.

Urodzili się

5 stycznia - Longin Komołowski, polski polityk

6 stycznia - Jan Widacki, polski adwokat, profesor i dyplomata

7 stycznia

Koloman Gögh, czeski piłkarz, trener piłkarski, reprezentant Czechosłowacji, mistrz Europy (zm. 1995)

Kenny Loggins, amerykański piosenkarz, muzyk, kompozytor.

9 stycznia

Susana Dosamantes, meksykańska aktorka

Jan Tomaszewski, polski piłkarz, trener i publicysta sportowy

22 stycznia - Ewa Kania, polska aktorka i reżyser

25 stycznia - Wojciech Mann, polski dziennikarz muzyczny

27 stycznia - Michaił Barysznikow, rosyjski tancerz

4 lutego - Alice Cooper, amerykański muzyk rockowy.

5 lutego

Barbara Hershey, amerykańska aktorka

Sven Goran Eriksson, angielski trener piłkarski szwedzkiego pochodzenia

28 lutego - Mercedes Ruehl, amerykańska aktorka

23 lutego – Wanda Ciarkowska, polski psycholog

1 marca - Burning Spear, jamajski muzyk

2 marca - Krzysztof Majchrzak, polski aktor

9 marca - Daniela Chrapkiewicz, polska polityk

11 marca- Dominique Sanda, francuska aktorka

14 marca - Billy Crystal, amerykański aktor i pisarz

17 marca - William Gibson, amerykański pisarz science fiction

26 marca - Steven Tyler, amerykański wokalista, współzałożyciel zespołu Aerosmith

28 marca - Dianne Wiest, amerykańska aktorka

1 kwietnia - Wojciech Jasiński, polski polityk

6 kwietnia - Wojciech Bruślik, polski muzyk rockowy, jazzowy i bluesowy

9 kwietnia - Siergiej Lebiediew, rosyjski wojskowy i funkcjonariusz służb specjalnych

11 kwietnia - Władysław Lisewski, prezydent Szczecina

28 kwietnia - Terry Pratchett, angielski pisarz fantasy

1 maja - Bolesław Borysiuk, polski polityk

4 maja - Jerzy Tupou V, król Tonga

12 maja - Adam Ziemianin, polski poeta

21 maja - Małgorzata Łukasiewicz, polska tłumaczka literatury pięknej, krytyk literacki

25 maja - Klaus Meine, niemiecki piosenkarz, wokalista i frontman grupy The Scorpions

26 maja - Leon Kieres, polski prawnik

28 maja - Bożena Sławiak, polska polityk

30 maja - Alicja Majewska, polska piosenkarka

31 maja

John Bonham, perkusista rockowy, członek zespołu Led Zeppelin (zm. 1980)

Janusz Weiss

4 czerwca - Marek Rymuszko, literat, dziennikarz, prezes Krajowego Klubu Reportażu, red. nacz. miesięcznika "Nieznany Świat"

16 czerwca - Ilona Kuśmierska, wybitna aktorka i reżyser

20 czerwca - Grażyna Ciemniak, polska polityk

21 czerwca - Andrzej Sapkowski, polski pisarz fantasy

29 czerwca - Ian Paice, brytyjski perkusista, członek Deep Purple

2 lipca - Józef Skrzek, polski muzyk rockowy

14 lipca - Berhaneyesus Demerew Souraphiel CM, Arcybiskup Addis Abeby

20 lipca - Anna Chodakowska, polska aktorka

21 lipca - Cat Stevens, brytyjski muzyk

30 lipca - Jean Reno, francuski aktor

1 sierpnia - David Gemmell, brytyjski pisarz fantasy (zm. 2006)

3 sierpnia - Antoni Macierewicz, polski polityk

6 sierpnia - Nikołaj Awiłow, ukraiński lekkoatleta

9 sierpnia - Tadeusz Szukała, polski polityk

14 sierpnia - Jerzy Bolesław Lewandowski, polski naukowiec, profesor zwyczajny nauk technicznych i ekonomicznych

20 sierpnia - Robert Plant, wokalista rockowy, członek zespołu Led Zeppelin

24 sierpnia - Jean-Michel Jarre, muzyk francuski

26 sierpnia - Bożena Dykiel, polska aktorka

27 sierpnia - Marj Mitchell, kanadyjska curlerka (zm. 1983)

10 września - Tony Gatlif, francuski reżyser

12 września - Jadwiga Rubiś, fotoreporterka, dziennikarka (zm. 2000)

19 września - Jeremy Irons, brytyjski aktor

26 września - Olivia Newton John, australijska aktorka i piosenkarka

29 września - Theo Jörgensmann, klarnecista niemiecki

7 października - Tadeusz Raszyk, polski duchowny luterański, proboszcz parafii w Poznaniu

10 października - Władysław Komendarek, polski muzyk elektroniczny klawiszowiec zespołu exodus od 1984 grający i komponujący solo

15 października - Chris De Burgh, piosenkarz z Argentyny

16 października - Stanisław Jaskułka, polski aktor

17 października - Robert Jordan, amerykański pisarz fantasy (zm. 2007)

24 października - Marek Siudym, polski aktor

25 października:

Glenn Tipton, brytyjski gitarzysta zespołu Judas Priest

Lorenzo Ornaghi, włoski politolog, dziennikarz

26 października - Władysław Stępniak, polski archiwista

28 października - Krzysztof Materna, polski aktor

30 października - Ilda Figueiredo, portugalska polityk

6 listopada - Glenn Frey, amerykański muzyk, wokalista, kompozytor, autor tekstów oraz producent nagrań zespołu Eagles

14 listopada - Karol, książę Walii, brytyjski następca tronu

21 listopada - Lonstar, polski muzyk country

28 listopada - Agnieszka Holland, polska reżyser filmowa

2 grudnia - Jan Prochyra, wybitny aktor

3 grudnia

Ozzy Osbourne, angielski piosenkarz heavymetalowy

Adam Przybecki, polski duchowny katolicki, redaktor naczelny Przewodnika Katolickiego, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza

19 grudnia - Sławomir Sadowski, polski polityk

21 grudnia - Samuel L. Jackson, amerykański aktor i producent filmowy

27 grudnia - Gerard Depardieu, francuski aktor

Zmarli

24 stycznia - Józef Giaccardo, ksiądz włoski, pierwszy kapłan i pierwszy wikariusz generalny Towarzystwa Świętego Pawła. Błogosławiony Kościoła katolickiego (ur. 1896)

26 stycznia - John Lomax, pionier muzykologii i folklorystyki w USA (ur. 1867)

30 stycznia

Mahatma Gandhi, indyjski prawnik, pisarz, filozof i polityk (ur. 1869)

Orville Wright, amerykański pilot (ur. 1871)

11 lutego - Siergiej Eisenstein, radziecki reżyser filmowy (ur. 1898)

10 marca - Jan Masaryk, polityk czechosłowacki (ur. 1886)

23 marca - Nikołaj Bierdiajew, filozof rosyjski (ur. 1874)

31 marca - Egon Erwin Kisch, pisarz, dziennikarz i reporter pochodzenia czeskiego piszący po niemiecku (ur. 1885)

18 kwietnia - Wincenty Pstrowski, górnik w kopalni "Jadwiga", ogłoszony przez propagandę PRL jako pierwszy "przodownik pracy" (ur. 1904)

6 maja - Jan Koj, polski polityk i działacz społeczny (ur. 1888)

12 maja - Stanisław Kasznica, ostatni komendant Narodowych Sił Zbrojnych (stracony w więzieniu na Mokotowie) (ur. 1908)

25 maja - Witold Pilecki, polski wojskowy, żołnierz podziemia, organizator ruchu oporu w Auschwitz-Birkenau (ur. 1901)