19 Pułk Artylerii Lekkiej - Polski Serwis Naukowy

19 Pułk Artylerii Lekkiej (19 pal) – oddział artylerii lekkiej Samoobrony Litwy i Białorusi oraz Wojska Polskiego II RP.

Za zasługi bojowe w wojnie 1919-1920 pułk odznaczono srebrnym krzyżem Virtuti Militari. Trąbkę pułkową udekorował marszałek Józef Piłsudski w Wilnie 29 kwietnia 1922.

Pułk stacjonował w Nowej Wilejce, II dywizjon w Mołodecznie, a III dywizjon w Lidzie.

Ignacy Mościcki (ur. 1 grudnia 1867 w Mierzanowie w powiecie ciechanowskim, zm. 2 października 1946 w Versoix pod Genewą) – polski polityk i chemik. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1926–1939. Naukowiec, wynalazca, budowniczy polskiego przemysłu chemicznego.

Józef Ejczun (ur. 22 listopada 1894, zm. kwiecień 1940) – oficer zawodowy artylerii, kawaler Virtuti Militari. Józef Ejczun urodził się w okolicach Kowna w Januszewicach, był synem Apolinarego i Anny z Kowalewskich pochodzących z Leżajska.

Formowanie i walki w latach 1919-1920

Pułk swoje początki wiązał z artylerią organizowaną w 4 DP gen. Żeligowskiego. Dywizjon artylerii, organizowany z ochotników przez ppłk. Raję, wszedł w skład 10 pap. W Wołkowysku, w oparciu o baterię zapasową, na mocy rozkazu Generalnego Inspektora Artylerii z 1 lipca 1919 r. zaczęto organizować 1 Pułk Artylerii Polowej Litewsko-Białoruski o dwóch dywizjonach po trzy baterie każdy. W skład tego pułku jako pierwszy wszedł z 10 pap 1 "odeski" dywizjon. W kolejnych miesiącach 1 pap litewsko-białoruski przemianowany został na 19 Pułk Artylerii Polowej.

100 mm haubica wz. 1914/1919 haubica będąca podstawowym uzbrojniem Wojska Polskiego II Rzeczpopolitej. Była produkowana na licencji zakupionej od pilzneńskich zakładów Škoda.

Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu, położone w centralnej Polsce na zachodzie Równiny Piotrkowskiej, będące siedzibą powiatu grodzkiego. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce. Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau. Liczba ludności w grudniu 2009 – 77 810 osób.

Pułk brał udział w walkach w 1919 r. o ustalenie granic Polski, uczestniczył również w w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r.

1 stycznia 1932 roku 19 Pułk Artylerii Polowej został przemianowany na 19 Pułk Artylerii Lekkiej .

Haubica wz. 1914/1919 kal. 100 mm

Walki w kampanii wrześniowej

W kampanii wrześniowej Pułk wziął udział w ramach 19 Dywizji Piechoty w składzie Armii "Prusy". Poszczególne jego dywizjony zostały przydzielone do pułków 19 Dywizji Piechoty: I – 85 Pułku Piechoty, II – 86 Pułku Piechoty, IV – 77 Pułku Piechoty. Natomiast III dywizjon 19 Pułku Artylerii Lekkiej został przydzielony do 38 Dywizji Piechoty Rezerwowej.

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

1 września pułk został ześrodkowany w rejonie Łowicza–Sochaczewa. 3 września organizował obronę Tomaszowa Mazowieckiego, a 4 września obronę na przedpolu Piotrkowa Trybunalskiego.

5 września odpierał niemieckie uderzenie na Piotrków Trybunalski poniósł ciężkie straty i został zmuszony do odwrotu za Pilicę. Po tych walkach 19 Dywizja Piechoty została rozdzielona na dwie grupy, tak też podzielił się Pułk. I dywizjon i część II walczyła nadal w składzie grupy płk dypl. Tadeusza Pełczyńskiego, a IV dywizjon w składzie grupy ppłk dypl. Jana Kruk-Śmigli. Pojedyncze grupy żołnierzy z Pułku zakończyły szlak bojowy 27 września pod Terespolem.

Edward Śmigły-Rydz, też: Edward Rydz, Edward Rydz-Śmigły, ps. Śmigły, Tarłowski, Adam Zawisza (ur. 11 marca 1886 w Brzeżanach, zm. 2 grudnia 1941 w Warszawie) – polski wojskowy i polityk, Marszałek Polski, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Naczelny Wódz w wojnie obronnej 1939 roku, formalnie przez 17 dni następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju.

Jan Tabortowski, ps. "Bruzda" w AK i AKO, "Tabor" - w WiN-ie (ur. 16 października 1906 w Nowogródku, zm. 23 sierpnia 1954 w Przytułach) – major Wojska Polskiego, żołnierz AK, AKO i WiN, inspektor inspektoratów III łomżyńskiego i IV Suwalskiego AK, prezes rejonowy WiN.

Armata 75 mm wz. 1897

Żołnierze pułku

Dowódcy:

ppłk Jan Górski (1924)

płk Leon Dąbski (1932)

ppłk Leon Pilch (1939)

Oficerowie:

por. Jan Tabortowski

kpt. Józef Ejczun

Symbole pułkowe

Sztandar

10 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 19 pal .

3 lipca 1938 roku, w Wilnie, podczas uroczystości wręczenia oddziałom artylerii sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo Wilna i północno-wschodnie ziemie Rzeczypospolitej, Marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar.

Artyleria lekka - dawniej, artyleria wyposażona w armaty o kalibrze do 90 mm i haubice kalibru do 130 mm. Służyła do bezpośredniego wspierania wojsk na polu walki (artyleria bezpośredniego wsparcia) i w związku z tym była przystosowana zarówno do prowadzenia ognia na wprost jak i pośredniego. Działa artylerii lekkiej miały dużą szybkostrzelność, ale niewielką donośność i siłę wybuchu pocisków. Działa artylerii lekkiej miały początkowo ciąg konny, później głównie mechaniczny, a w czasie II wojny światowej powstały także samobieżne działa artylerii lekkiej.

Polskie sztandary wojskowe - znaki polskich jednostek wojskowych, symbole sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierza polskiego.

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 35, poz. 406 z 29 października 1930 roku. Posiada kształt srebrnego orła wz. 1927 z nałożonym na piersi wizerunkiem srebrnego krzyża Orderu Virtuti Militari na tle złoconych skrzyżowanych luf armatnich. Na częściach dennych luf wyobrażone pociski artyleryjskie emaliowane na zielono, na których wpisano numer i inicjały pułku 19 PAP oraz data utworzenia w Rosji l dywizjonu 15 X 18. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 35x32 mm.

Wojna polsko-bolszewicka (wojna polsko-rosyjska 1919-1920) – wojna pomiędzy odrodzoną II Rzeczpospolitą a Rosją Radziecką, dążącą do podboju państw europejskich i przekształcenia ich w republiki radzieckie zgodnie z doktryną i deklarowanymi celami politycznymi ("rewolucja z zewnątrz") rosyjskiej partii bolszewików.

Tadeusz Walenty Pełczyński ps. "Grzegorz", "Adam", "Wolf", "Robak" (ur. 14 lutego 1892 w Warszawie, zm. 3 stycznia 1985 w Londynie) – generał brygady Wojska Polskiego.

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Przypisy

Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. s. 53.
Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych, Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego z 31 grudnia 1931 roku (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 36, poz. 473.
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 18 z 31.12.1937 r., poz. 237.
W 1931 r. inicjały zmieniono na 19 PAL
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 255.

Bibliografia

Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X

Kazimierz Satora, Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990, ISBN 83-211-1104-1

Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.