19 września - Polski Serwis Naukowy

19 września jest 262. (w latach przestępnych 263.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 103 dni.

Marcin Pospieszalski (ur. 19 września 1963) – polski kompozytor, aranżer, producent płyt, basista, multiinstrumentalista. Członek Akademii Fonograficznej ZPAV.

Italo Calvino (ur. 15 października 1923 w Santiago de Las Vegas, Kuba, zm. 19 września 1985 w Sienie), jeden z najważniejszych włoskich pisarzy i eseistów XX wieku. W 40. latach XX wieku tworzył w stylu neorealistycznym, by później pisać teksty alegoryczne i fantasy.

Święta

imieniny obchodzą: Alfons, Arnolf, Arnulf, Dezyderiusz, Dezydery, Eliasz, Eutychiusz, Festus, Januariusz, January, Konstancja, Maria, Marta, Nila, Nilus, Paloma, Peleusz, Prokles, Prokul, Teodor, Trofim, Więcemir, Wilhelmina i Zuzanna.

Chile – Dzień Armii

Saint Kitts i Nevis – Święto Niepodległości

międzynarodowe:

Dzień Dzikiej Flory, Fauny i Naturalnych Siedlisk (państwa UE na mocy Konwencji berneńskiej)

Międzynarodowy Dzień Mówienia jak Pirat (ang. International Talk Like a Pirate Day), święto religii Latającego Potwora Spaghetti

Wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

św. Alfons de Orozco (augustianin)

św. January z Benewentu (diakon)

św. Józef z Kupertynu

Matka Boża z La Salette

św. Milet (biskup)

św. Teodor z Canterbury (arcybiskup)

Wydarzenia w Polsce

1410 – Wojska Władysława Jagiełły zakończyły nieudane oblężenie Malborka.

1657 – Zawarto pierwszy z dwóch traktatów wielawsko-bydgoskich, w których Rzeczpospolita zrzekła się zwierzchności lennej nad Prusami Książecymi.

1794 – Insurekcja kościuszkowska: klęska dywizji Karola Sierakowskiego w bitwie pod Terespolem.

1863 – Nieudany zamach w Warszawie na namiestnika Królestwa Polskiego generała Fiodora Berga.

1921 – Powstał pierwszy rząd Antoniego Ponikowskiego.

1931 – Premiera filmu Dziesięciu z Pawiaka.

1934 – Premiera filmu Czy Lucyna to dziewczyna?

1939: Kampania wrześniowa:

Do Gdańska przybył z wizytą Adolf Hitler.

Polscy saperzy wysadzili w powietrze ułatwiającą celowanie niemieckiej artylerii latarnię morską na Helu.

Skapitulowała Kępa Oksywska.

Zajęcie Wilna przez wojska radzieckie.

1940 – Witold Pilecki pozwolił się aresztować Niemcom w łapance ulicznej na Żoliborzu, aby dostać się w celach wywiadowczych do KL Auschwitz. W czasie tej samej łapanki został aresztowany Władysław Bartoszewski.

1944 – 50. dzień powstania warszawskiego: walki na Czerniakowie.

1946 – Podczas sztormu w okolicach Karwi zatonął holownik; zginęło 11 osób.

1953 – Na Żeraniu wyprodukowano pierwszy polski silnik do samochodu Warszawa M-20.

1963 – Zniesiono blokadę Wrocławia spowodowaną wybuchem epidemii czarnej ospy w mieście.

1966 – Premiera filmu Piekło i Niebo.

1980 – Premiery filmów: Constans i Spokój.

1988 – Rząd Zbigniewa Messnera podał się do dymisji.

1989 – W Warszawie podpisano umowy między Polską a Wspólnotami Europejskimi w sprawie handlu oraz współpracy gospodarczej.

1993 – Odbyły się wybory parlamentarne.

2003 – Premiera filmu Stara baśń: Kiedy słońce było bogiem.

2005 – Sieć Orange Polska weszła na polski rynek telefonii komórkowej.

2006 – Powstała Komisja Nadzoru Finansowego.

2009 – Jetix Polska zmienił nazwę na Disney XD Polska.

Wydarzenia na świecie

Bitwa pod Poitiers (1356) na XIV-wiecznej miniaturze

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
19 września

615 – Rozpoczął się pontyfikat papieża Adeodata I.

1188 – Cesarz Fryderyk I Barbarossa wydał przywilej dla Lubeki umożliwiający prowadzenie handlu i gwarantujący jedność tertorialną.

1356 – Wojna stuletnia: Anglicy pokonali Francuzów w bitwie pod Poitiers.

1450 – Około 200 osób zostało stratowanych na moście św. Anioła w Rzymie.

1618 – Wojna trzydziestoletnia: rozpoczęło się oblężenie Pilzna.

1692 – Oskarżony o czary 80-letni Giles Corey został stracony przez zmiażdżenie w czasie polowania na czarownice w Salem (Nowa Anglia).

1734 – Wojna o sukcesję polską: bitwa pod Guastallą.

1777 – W bitwie pod Saratogą Brytyjczycy zostali pokonani przez Amerykanów; punkt zwrotny w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

1783 – W Wersalu odbył się pierwszy "załogowy" lot balonem, na pokładzie którego znalazły się: baran, kogut i kaczka.

1799 – II koalicja antyfrancuska: wojska francusko-holenderskie pokonały Rosjan i Brytyjczyków w bitwie pod Bergen aan Zee.

1833 – Austria i Rosja podpisały konwencję z Münchengrätz, w której zobowiązały się do przeciwdziałania naruszaniu suwerenności Turcji i do wspólnych akcji przeciw buntom w prowincjach polskich.

1846 – Objawienie Matki Boskiej w La Salette we Francji.

1857 – Hermann Goldschmidt odkrył planetoidy: Doris i Pales.

1865 – Christian Peters odkrył planetoidę Io.

1870 – Wojna francusko-pruska: rozpoczęło się oblężenie Paryża.

1881 – Chester Arthur został 21. prezydentem USA.

1888 – W belgijskim Spa odbył się pierwszy na świecie konkurs piękności.

1893 – Nowa Zelandia jako pierwszy kraj na świecie przyznała kobietom prawa wyborcze.

1898 – Otwarto nowy gmach Opery Królewskiej w Sztokholmie.

1899 – Prezydent Francji Émile François Loubet ułaskawił Alfreda Dreyfusa, skazanego niesłusznie za szpiegostwo na rzecz Niemiec.

1912 – Założono holenderski klub piłkarski NAC Breda.

1926 – Otwarto stadion San Siro w Mediolanie.

1928 – W Nowym Jorku rozpoczęto budowę Chrysler Building.

1934 – Został aresztowany Bruno Hautpmann, porywacz i morderca syna amerykańskiego pilota Charlesa Lindbergha.

1941:

Front wschodni: wojska niemieckie zdobyły Kijów.

W Serejach na Litwie hitlerowcy wraz z miejscową policją dokonali masakry 953 Żydów.

1944:

Front zachodni: rozpoczęła się bitwa o las Hurtgen.

W Moskwie podpisano rozejm między ZSRR i Finlandią. Finowie podjęli walkę z Niemcami.

1946 – Z Islandii wycofano wojska amerykańskie.

1949 – Dokonano oblotu brytyjskiego samolotu patrolowego Fairey Gannet.

1950 – Powstała Europejska Unia Płatnicza.

1951 – Powołano Światową Federację Niesłyszących.

1954 – W brazylijskim Porto Alegre otwarto stadion Olímpico Monumental.

1955:

Prezydent Argentyny Juan Perón został obalony w wyniku wojskowego zamachu stanu i uciekł z kraju.

Raszid Karami został premierem Libanu.

W Izraelu na pustyni Negew założono miasto Dimona.

1957 – W Nevadzie przeprowadzono pierwszą amerykańską podziemną próbę nuklearną.

1960 – 80 osób zginęło, a 14 zostało rannych w katastrofie amerykańskiego samolotu Douglas DC-6 na wyspie Guam.

1961 – 54 % mieszkańców Jamajki opowiedziało się w referendum za wystąpieniem z Federacji Indii Zachodnich.

1969 – Dokonano oblotu radzieckiego ciężkiego śmigłowca bojowego Mi-24.

1970 – Odbył się pierwszy Glastonbury Festival, jeden z największych festiwali muzycznych na świecie.

1972 – Dyplomata Ami Sachori zginął w ambasadzie Izraela w Londynie w wyniku wybuchu bomby umieszczonej w liście.

1975:

BBC wyemitowała premierowy odcinek sitcomu Hotel Zacisze.

Założono Uniwersytet w Mariborze (Słowenia).

1976 – 154 osoby zginęły w katastrofie tureckiego Boeinga 727 w południowo-zachodniej Turcji.

1978 – Wyspy Salomona zostały członkiem ONZ.

1979 – W Bernie została podpisana Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk.

1980 – Premiera filmu Zwyczajni ludzie.

1981 – Około 300 osób zginęło w katastrofie statku pasażerskiego Sobral Santor na Amazonce w Brazylii.

1982 – Pierwsze znane użycie emotikonów :-) i :-(

1983 – Saint Kitts i Nevis uzyskało niepodległość (od Wielkiej Brytanii).

1985 – W wyniku trzęsienia ziemi w mieście Meksyk zginęło ok. 10 tys. ludzi.

1989 – 171 osób zginęło po wybuchu bomby na pokładzie francuskiego samolotu DC-10 nad pustynią w Nigrze.

1991:

Na granicy austriacko-włoskiej w Alpach Ötztalskich znaleziono zamrożone ciało Ötziego.

Przyjęto nową flagę i godło Białorusi, nazwę kraju zmieniono na Republika Białorusi.

Został reaktywowany Uniwersytet Narodowy "Akademia Kijowsko-Mohylańska".

1994 – Wojska amerykańskie wylądowały na Haiti w celu nadzorowania przekazania władzy przez juntę legalnie wybranemu prezydentowi Jeanowi-Bertandowi Aristide.

1995 – The Washington Post i The New York Times opublikowały "Manifest" zamachowca Theodore'a Kaczynskiego, znanego jako "Unabomber".

1996 – Papież Jan Paweł II rozpoczął wizytę we Francji.

1997 – 7 osób zginęło, a 139 zostało rannych w katastrofie kolejowej w Londynie.

1999 – Pod Walencją otwarto Tor wyścigowy Ricardo Tormo.

2002 – Na Wybrzeżu Kości Słoniowej wybuchła wojna domowa.

2006:

Czeski oszczepnik Jan Železný zakończył karierę sportową.

W Tajlandii doszło do wojskowego zamachu stanu.

2007:

Izraelski rząd ogłosił Strefę Gazy terytorium wrogim i wprowadził ograniczenia w dostawach paliwa i energii elektrycznej.

W Pailin w Kambodży został aresztowany Nuon Chea, główny ideolog byłego komunistycznegou reżimu Czerwonych Khmerów.

2008 – Uległ awarii Wielki Zderzacz Hadronów w ośrodku CERN pod Genewą. Naprawa trwała 14 miesięcy.