1 Armia - II RP - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy 1 Armii okresu II RP. Zapoznaj się również z: 1 Armia - stronę ujednoznaczniającą.

1 Armia (1 A) – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej rozkazem Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920.

Historia

W marcu 1920 NDWP zadecydowało o rozwiązaniu frontów i sformowaniu na ich miejsce armii. Największy z nich, Front Litewsko-Białoruski, podzielony został na 3 armie: 1., 4. (liniowe) oraz 7. 1 Armia składała się z dawnych grup: gen. Śmigłego-Rydza oraz gen. Lasockiego i kontrolowała obszar naprzeciw sowieckiej 15 Armii. Dowódcą miał być gen. broni Józef Haller, lecz ostatecznie został nim gen. por. Stefan Majewski.

Mińsk Mazowiecki – miasto we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, w aglomeracji warszawskiej, siedziba powiatu mińskiego, gminy miejskiej Mińsk Mazowiecki i gminy wiejskiej Mińsk Mazowiecki. Wg danych z 2008 Mińsk zamieszkiwało 38 181 mieszkańców. Pod względem gęstości zaludnienia zajmowało 11. miejsce w Polsce. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.

Osowiec-Twierdza (ros. Осовец-Крепость) – osada w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie monieckim, w gminie Goniądz nad rzeką Biebrzą. W latach 1743–1827 Osowiec (jako Marcinpol) posiadał prawa miejskie. Na terenie miejscowości ma siedzibę Biebrzański Park Narodowy oraz znajduje się carska twierdza z XIX wieku. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa łomżyńskiego.

Front polsko-bolszewicki w czerwcu 1920

14 maja na 1 DLB i 8 DP ruszyło natarcie 6 dywizji z 15 Armii radzieckiej. Po ciężkich walkach polskie dywizje 18 maja musiały ustąpić z terenów aż po Głębokie. Ofensywa radziecka wciąż trwała, lecz opór oddziałów 1 A tężniał i 23 maja 15 A stanęła nad jeziorem Narocz. Pozwoliło to Polakom na kilka lokalnych kontrataków. W tym czasie dowództwo otrzymało rozkaz skoncentrowania sił w rejonie Wilejki, skąd 1 czerwca ruszyła ofensywa 1 Armii. Miała ona polegać na wiązaniu sił wroga, aby skrzydłowe formacje mogły odciąć drogę odwrotu siłom bolszewickim. Armia nacierała zbyt energicznie, w wyniku czego wyparła 15 A z rejonu potrzasku i 8 czerwca osiągnęła Autę. W połowie czerwca do armii włączono Armię Rezerwową i grupę Skierskiego.

Front Zachodni – jeden z głównych frontów radzieckich. Po raz pierwszy pojawił się w okresie wojny domowej z lat 1918-1921 jako osłona Rosji Radzieckiej od zachodu. Powstał 12.02.1919 w wyniku przemianowania dowództwa Frontu Północnego.

Aleksander Osiński (ur. 27 lutego 1870 w Pilicy koło Olkusza, zm. 10 lutego 1956 w Warszawie) – generał major Armii Imperium Rosyjskiego i generał dywizji Wojska Polskiego.

4 lipca ruszyła wielka ofensywa Frontu Zachodniego. Do 6 lipca 1 Armia stawiała skuteczny opór, kiedy to Sowieci przerwali front nad Autą i formacje gen. Zygadłowicza wycofały się na Wilę i obsadziły część poniemieckich okopów z I wojny światowej. 9 lipca utracono Święciany i Kawkor (3 Korpus Kawalerii) zagroził bezpośrednio Wilnu, bronionego tylko przez 2 DLB.

Armia Rezerwowa – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony w trakcie wojny polsko-bolszewickiej rozkazem Wodza Naczelnego marsz. Józefa Piłsudskiego z 25 maja 1920.

4 Armia – związek operacyjny Wojska Polskiego, utworzony z dniem 1 kwietnia 1920, w trakcie wojny z bolszewikami na podstawie rozkazu Nr 1940/1 Wodza Naczelnego gen. Józefa Piłsudskiego z 7 marca 1920, z oddziałów Frontu Litewsko-Białoruskiego.

Gaj Dimitriewicz Gaj

Kolejne natarcie rozpoczął ponownie korpus Gaja. Wykorzystując podstęp zdobył kilka przyczółków na Wilii i uderzył na Wilno, bronione przez 2 DLB z 1 A. Miasto padło 4 lipca, przez co sens straciła obrona poniemieckich okopów. Padła druga linia obrony i wojska polskie cofnęły się na linię Grodno-Niemen-Szczara-Kanał Ogińskiego. Dowództwo chciało zatrzymać tu odwrót wojsk frontu, a z rejonu Mostów i Wołkowyska przeprowadzić ofensywę. Po raz kolejny plany te pokrzyżował Kawkor, 20 lipca zdobywając słabo bronioną twierdzę grodzieńską, przez co 24 lipca wydano rozkaz wycofujący wszytkie siły Frontu Północno-Wschodniego na tereny Podlasia i puszczy białowieskiej, dokąd zdążały przekraczające Niemen formacje bolszewickie.

Józef Adam Feliks Bronisław Lasocki (ur. 27 listopada 1861 w Bieżuniu, zm. 8 czerwca 1931 w Krakowie) - graf, generał major Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego.

I Grupa lotnicza - jednostka lotnictwa wojskowego utworzona na mocy rozkazu z dnia 20 grudnia 1918 roku z siedzibą w Warszawie. Pierwszym dowódcą Grupy był kpt. pil. Roman Florer.

Także obrona tych terenów nie trwała długo, gdyż w luce po wezwanych do obrony Białegostoku zjawiła się Złota Orda Gaj Chana, jak nazwali III Korpus Jazdy polscy żołnierze. 27 lipca zdobył on Osowiec, broniąc nieliczne przejścia przez bagna Biebrzy, co zmusiło gen. Romera, dowódcę 1. armii do ewakuacji Białegostoku w nocy z 27 na 28 lipca.

Adam Nałęcz Nieniewski (ur. 19 maja 1886 w Zawadach k. Błaszek, zm. 25 kwietnia 1947 w Olsztynie) – pułkownik Sztabu Generalnego kawalerii Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej i wojnie z bolszewikami.

Liwiec, Liw – rzeka płynąca przez województwo mazowieckie o długości ok. 142 km. Posiada dwa źródła – południowe (uważane za główne) nieopodal wsi Sobicze oraz północne (tzw. Liwiec II) na terenie wsi Zawady. Wysokość głównego źródła wynosi 161 m n.p.m., rzędna ujścia to 84 m n.p.m., a spadek rzeki głównej wynosi 0,54‰. Średni przepływ w Łochowie wynosi 10,5 m³/s. Rzeka przepływa przez miejscowości:

Po ewakuacji 1 Armia została zepchnięta znad Narwi, skąd po ciężkich walkach wycofała się pod Zambrów, ponadto jazda Gaja przedostała się pod Łomżę, silnie bronioną przez jej załogę i ewakuowaną dopiero 3 sierpnia. 1 sierpnia bolszewicka 10 DK zdobyła przeprawę pod Nowogrodem, która przechodziła z rąk do rąk, ostatecznie po wsparciu 15 DK Kawkor, kosztem dużych strat, umocnił się na przeprawie. Od 2 sierpnia cała 1 Armia toczyła ciężkie boje odwrotowe, odnosząc kilka lokalnych zwycięstw (zniszczenie prawie całej XXXV BS, odbicie Broku nad Bugiem), zakończonych 7 sierpnia odwrotem z Ostrołęki na Warszawę.

Narocz (biał. Нарач / Narač, lit. Narutis, ros. Нарочь) – jezioro w północno-zachodniej Białorusi (obwód miński, rejon miadziołski), w dorzeczu Wilii. Największe w tym kraju. Wraz z jeziorami Miastro, Batoryn i Blednaje tworzy grupę jeziora Narocz.

Lucjan Żeligowski (ur. 17 października 1865 w Oszmianie, zm. 9 lipca 1947 w Londynie) – pułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, znany z tzw. buntu Żeligowskiego, podczas którego zajął Wilno i jego okolice, proklamując powstanie tzw. Litwy Środkowej.

6 sierpnia doszło do reorganizacji WP w związku z przygotowaniami do decydującej bitwy. W niej wojska Frontu Północnego miały bronić terenów od Wkry po Dęblin, a będąca w jego składzie 1 obsadziła 3 linie obronne na przedpolach Warszawy.

Bitwa warszawska

13 sierpnia ruszyło natarcie 6 dywizji bolszewickich. Pierwsza zaatakowała 21 DS z 3 A zdobywając Radzymin. 14 sierpnia wraz z 27 DS z 16 A całkowicie wyparły 11 DP z 1. linii obrony. Zmusiło to dowódcę Frontu Północnego gen. Hallera do skierowania z odwodów 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej (19 DP), która w południe na kilka godzin odbiła miasto. 15 sierpnia gen. broni Haller rzucił do walki następną dywizję - 10 DP, która wraz z 11 i 1 DLit-Biał (19 DP) po całodniowych walkach ostatecznie wyzwoliły Radzymin. 17 września, w związku z kontruderzeniem znad Wieprza, 15 DP wraz z 4 A zdobyły Mińsk Mazowiecki. 18 sierpnia wszystkie polskie formacje na północnym teatrze działań ruszyły do boju pościgowego, a rozkaz dla 1 Armii brzmiał:

VII Brygada Rezerwowa (VII BRez.) - wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP, utworzona w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Uczestniczyła w walkach na północnym odcinku frontu, a w grudniu 1920 została przemianowana na 23 Dywizję Piechoty.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

Tego dnia 1 A zdobyła Wyszków i Tłuszcz. Dzień później osiągnęła Liwiec i przedostała się za Bug. 20 sierpnia zajęła linię Orzycy i część sił podchodziła pod Krasnosielc. Był to kres działań 1 Armii, 1 września, będąc ostatnią formacją armijną Frontu Północnego, została rozwiązana.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Wkra – rzeka w północno-wschodniej Polsce, prawy dopływ Narwi, o długości 249 km[potrzebne źródło]. Powierzchnia dorzecza Wkry obejmuje obszar 5322 km²[potrzebne źródło].