1 Oddział Rozpoznawczy im. Księcia Józefa Poniatowskiego

Książę Józef Poniatowski – patron oddziału

1 Oddział Rozpoznawczy im. księcia Józefa Poniatowskiego (OR-1) – jednostka rozpoznawcza Wojska Polskiego we Francji.

Wchodził w skład 1 Dywizji Grenadierów.

Formowanie

Sformowany na podstawie rozkazu Naczelnego Wodza z 1 czerwca 1940. Prace organizacyjne rozpoczęto jednak już w grudniu 1939 . Rtm. Eryk Matuszek formował swój szwadron pod nazwą 1 Szwadron Kawalerii w m. Paimpont położonej na południowy zachód od Rennes w Bretanii. Gen. bryg. Stefan Dembiński i mjr Kornel Krzeczunowicz kierowali żołnierzy byłego 8 Pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego i pozostałych oddziałów Krakowskiej BK do tego właśnie szwadronu, włączonego następnie do OR-1.

Atak - etap działań taktycznych wojsk lądowych, lotnictwa i marynarki wojennej, polegający na gwałtownym uderzeniu na przeciwnika i szybkim, połączonym z umiejętnym manewrem i ogniem, posuwaniu się w głąb jego ugrupowania.

Adiutant (łac. adiutare - "pomagać"), adiutant ordynansowy - żołnierz pomocniczy asystujący najwyższym oficerom (zazwyczaj generałom oraz dowódcom jednostek wojskowych). Jest w osobistej dyspozycji swego przełożonego. Wykonuje ogólne prace kancelaryjno-biurowe i organizacyjne zapewniające rytmiczność działalności służbowej dowódcy, a także zlecenia osobistego przełożonego, oraz kieruje pracą innych pracowników adiutantury (kancelarii dowódcy).

Organizacja i obsada personalna

Hotchkiss - uzbrojenie plutonu ckm

Dowództwo

dowódca - ppłk dypl. Włodzimierz Kasperski

zastępca dowódcy - rtm. Zygmunt Urbanowicz

szef sztabu - rtm. dypl. Feliks Bolechowski

adiutant - rtm. Alfred Strzygowski

1 szwadron (4 plutony na samochodach)

dowódca - rtm. Roman Pohorecki

zastępca dowódcy - por. Tadeusz Kopeć

2 szwadron (4 plutony motocyklistów + pluton ckm)

dowódca - rtm. Eryk Matuszek

zastępca dowódcy - rtm. Adam Dąbrowski

szwadron ckm i broni towarzyszącej (4 plutony ckm + pluton przeciwpancerny)

dowódca - rtm. Zygmunt Urbanowicz

zastępca dowódcy - por. Marian Drożyński

szwadron gospodarczy

dowódca - rtm. Mieczysław Puzdrakiewicz

zastępca dowódcy - por. Stanisław Ziółkowski

pluton zwiadu - por. Jerzy Markiewicz

pluton łączności

dowódca - por. Stanisław Dworecki

zastępca dowódcy - aspirant Piotr Myszkorowski

pluton warsztatowy - ppor. Kazimierz Lukas

Dywizjon posiadał 31 oficerów i 713 szeregowych. Wyposażony był w 94 samochody (osobowe, półciężarowe i ciężarowe, przeważnie francuskie, "Citroen" i "Renault") oraz 128 motocykli.

Kontratak – taktyczny zwrot zaczepny wykonywany na włamującego się w głąb obrony przeciwnika. Wykonuje się go zazwyczaj drugimi rzutami i odwodami broniących się oddziałów. Może w nim wziąć udział również część pododdziałów pierwszego rzutu, broniących się na kierunkach wykonywanego kontrataku lub ściągniętych z odcinków nie atakowanych przez przeciwnika.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

Uzbrojenie pułku stanowiły: 4 armaty ppanc. 25 mm "Hotchkiss" wz. 1934 holowane przez ciągniki opancerzone "Renault UE", 2 moździerze 81 mm, 13 ckm "Hotchkiss" wz. 1914, 27 rkm "Chatellerault" wz. 1924/29 i 28 granatników

Działania zbrojne

W pierwszych dniach czerwca 1940 OR-1 wraz z macierzystą został przydzielony do francuskiego XX Korpusu. W nocy z 4 na 5 czerwca dywizjon przeszedł do rejonu Kirviller - Hinsingen w Alzacji, gdzie otrzymał zadanie obsadzenia odcinka drugiej linii obrony na rzece Albe. 6 czerwca ułani zostali przydzieleni do grupy fortecznej Sarre. 14 czerwca nawiązano kontakt ogniowy z nieprzyjacielem. Około południa 1 szwadron wykonał kontratak w pieszym szyku na las zajęty przez niemiecką piechotę. Po walce na białą broń Niemcy zostali wyparci. Wzięto jeńców i zdobyto dwanaście cekaemów, dwa działa ppanc., kilka pistoletów maszynowych i dużą ilość polskich karabinków (niemiecka zdobycz z Kampanii Wrześniowej). Poległo sześciu żołnierzy a kilkunastu zostało rannych. Tego dnia w walce brał też udział szwadron motocyklistów.

Hotchkiss Mle 1914 - podstawowy francuski ciężki karabin maszynowy (ckm) okresu obu wojen światowych, kaliber 8 mm, przyjęty na uzbrojenie w 1914 roku. Było to rozwinięcie ckm-ów Hotchkiss wz.1900 i wz.07, opracowanych na bazie rozwiązań konstrukcyjnych Benjamina Hotchkissa. Był używany jako ckm na podstawie trójnożnej, a także stanowił standardowe uzbrojenie francuskich wozów bojowych z pierwszej wojny światowej.

Działania opóźniające - działania bojowe (walki) prowadzone przez wojska (osłonowe) w czasie odejścia na kolejnych pozycjach obronnych (opóźnienia) w celu uzyskania czasu potrzebnego wyższemu dowódcy na zadanie przeciwnikowi maksymalnych strat i stworzenia dla wojsk własnych bardziej korzystnej sytuacji bez angażowania się w decydujące walki.

Po dwu dniach walk oddziały 1 DGren, ubezpieczane przez OR-1, przeszły na nową linię obrony. 17 czerwca, o zmroku, ułani księcia Józefa, wzmocnieni francuską kompanią czołgów, powstrzymywali atak niemieckich oddziałów w rejonie Vaucourt - Lagarde. Następnego dnia Niemcy przełamali jednak obronę dywizji. Do wieczora 20 czerwca dywizjon prowadził działania opóźniające. Straty w ludziach i sprzęcie przekroczyły 50 %.

Józef Antoni Poniatowski książę herbu Ciołek (ur. 7 maja 1763 w Wiedniu, zm. 19 października 1813 pod Lipskiem) – polski generał, minister wojny i Wódz Naczelny Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego, marszałek Francji.

Nazaretanki, (właściwie Zgromadzenie Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu, skrót CSFN) (Congregatio Sanctae Familiae de Nazareth) – żeńskie katolickie zgromadzenie zakonne założone przez Franciszkę Siedliską.

W godzinach rannych 21 czerwca radiowy rozkaz dowódcy dywizji nakazał zniszczyć ciężki sprzęt motorowy i broń, spalić akta, a następnie małymi grupkami przedzierać się na południe. OR-1 przestał istnieć.

Sztandar

Sztandar dla dywizjonu ufundowało społeczeństwo miasta Levin, w departamencie Pas-de-Calais z inicjatywy polskich górników. Wykonany został przez siostry nazaretanki z Paryża. Nie wykończony całkowicie sztandar przewieziony został do Londynu.

Przypisy

Według Zygmunta Kosiora dywizjon uzbrojony był w 536 karabinów, 36 rkm, 20 ckm, 6 moździerzy 60 mm i 4 armaty ppanc. 25 mm.
Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 322.

Bibliografia

Bohdan Królikowski: Kres ułańskiej epopei : szkice do dziejów kawalerii rozpoznawczej i pancernej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1947. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 2007. ISBN 83-7306-332-3.

Witold Biegański "Wojsko Polskie we Francji 1939-1940" Warszawa 1967

Zygmunt Kosior, Bitwa pod Lagarde. Studium, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1965, wyd. I, s. 139-140.

Jerzy Murgrabia, Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie 1939-1946, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1990, ISBN 83-11-07825-4, s.