1 Samodzielna Warszawska Brygada Kawalerii

Ten artykuł dotyczy 1 Warszawskiej Brygady Kawalerii. Zapoznaj się również z: 1 Brygada Kawalerii - stronę ujednoznaczniającą.

1 Warszawska Samodzielna Brygada Kawalerii - jednostka kawalerii ludowego Wojska Polskiego utworzona w ZSRR w 1944 jako 1 Samodzielna Brygada Kawalerii.

Marzec 1945

Był to jedyny związek taktyczny kawalerii polskiej sformowany po kampanii wrześniowej.

14 Pułk Ułanów Jazłowieckich (14 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP, kawalerii pancernej PSZ na Zachodzie oraz oddział partyzancki Armii Krajowej.

Jastrowie (niem. Jastrow) to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie złotowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jastrowie. Przy uroczystych okazjach używana jest nazwa Królewskie Miasto Jastrowie. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. pilskiego.

Formowanie

Brygadę formowano od marca do maja 1944 w Trościańcu na południowy wschód od Sum (Ukraina) według etatu 06/450 radzieckiej samodzielnej brygady kawalerii. Stan Brygady wynosił 3025 żołnierzy, a po zmianach – 3500. Rozkazem nr 38 z 8 maja 1944 została włączona w skład Armii Polskiej w ZSRR. Od 6 sierpnia 1944 do końca wojny działała w składzie I Armii WP.

37 mm armata przeciwlotnicza wz. 1939 (61-K) (ros. 37-мм автоматическая зенитная пушка образца 1939 года (61-К)) - radziecka holowana armata przeciwlotnicza.

Czołg – gąsienicowy wóz bojowy, przeznaczony do walki z siłami przeciwnika na krótkich i średnich dystansach za pomocą prowadzenia ognia na wprost. Ciężki pancerz i duża mobilność zapewniają czołgom przetrwanie na polu bitwy, a napęd gąsienicowy pozwala na przemieszczanie się z dużą prędkością w trudnym terenie. Czołg jest zasadniczym środkiem prowadzenia walki lądowej, zwłaszcza natarcia.

Żołnierze rekrutowali się przede wszystkim z kawalerzystów polskich – uczestników walk we wrześniu 1939. Ok. 75% stanowili żołnierze 19 Pułku Ułanów Wołyńskich i 21 Pułku Ułanów Nadwiślańskich, pozostali – z 6 Pułku Ułanów Kaniowskich, 9 Pułku Ułanów Małopolskich, 12 Pułku Ułanów Podolskich, 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich, 23 Pułku Ułanów Grodzieńskich oraz 2 i 3 Pułku Strzelców Konnych i inni, także spoza jednostek kawalerii. Braki były jednak w kadrze oficerskiej. Poszczególne oddziały i pododdziały zaprzysiężono w Dobrzyńcu Wielkim 4, 6 i 13 października 1944.

Zalew Szczeciński (niem. Stettiner Haff, Oderhaff, Pommersches Haff) – zalew, laguna przybrzeżna, zatoka Morza Bałtyckiego w jego południowej części. Akwen obejmuje powierzchnię od 666,5 do 687 km², na terytorium Polski i Niemiec. Uchodzi od niego rzeka Odra, dzięki czemu akwen jest częścią jej rozbudowanego systemu ujściowego.

DSzK wz. 1938 (ros. Дегтярева – Шпагина Крупнокалиберный, ДШК) – wielkokalibrowy karabin maszynowy kalibru 12,7 x 108 mm, konstrukcji radzieckiej, z okresu przed II wojną światową.

Skład organizacyjny

Pamiątkowy głaz w Warszawie poświęcony żołnierzom 1 Brygady Kawalerii

Dowództwo,

Sztab,

2 Pułk Ułanów (Kawalerii),

3 Pułk Ułanów (Kawalerii),

4 Dywizjon Artylerii Konnej (12 armat 76 mm ZiS-3)

dywizjon szkolny,

8 Bateria Przeciwlotnicza,

12 Szwadron Saperów,

służby:

4 Park Amunicyjny,

5 Ambulans Weterynaryjny,

6 Szwadron Medyczno-sanitarny,

7 Kolumna Taborowa,

9 Szwadron Zabezpieczenia Technicznego,

10 Szwadron Łączności,

Wojskowa Stacja Pocztowa nr 2977.

Stan etatowy: 3025 ludzi (302 oficerów, 693 podoficerów, 2 030 szeregowych), następnie 3 500 ludzi; 3 004 konie, 7 motocykli, 109 samochodów, 25 radiostacji, 429 pistoletów maszynowych, 2 427 karabinków, 60 karabinów maszynowych, 6 wkm (DSzK), 48 rusznic ppanc, 24 moździerze 82 mm, 20 armat 76 mm, 6 armat plot 37 mm wz.39.

Wielboki (niem. Deutsch Fuhlbeck) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim, w gminie Wierzchowo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa koszalińskiego. W roku 2007 wieś liczyła 82 mieszkańców.

Chełm (ukr., ros. Холм – Chołm) – miasto na prawach powiatu we wschodniej Polsce. Znajduje się na południowy wschód od Lublina, na północ od Zamościa oraz na południe od Białej Podlaskiej, w odległości 25 km od granicy z Ukrainą. Leży nad rzeką Uherką, lewym dopływem Bugu.

Dowództwo

Dowódca brygady:

płk Włodzimierz Radziwanowicz (12 kwietnia 1944 – 12 lutego 1945),

p.o. ppłk Konstanty Gryżawski (15 lutego – 2 marca 1945),

płk Aleksander Dawidziuk (3 marca – 1 maja 1945).

Zastępca dowódcy brygady ds. polityczno-wychowawczych:

rtm. (mjr, ppłk) Stanisław Arkuszewski (1 maja 1944 – do końca wojny).

Zastępca dowódcy brygady ds. liniowych:

Brygada to najmniejszy związek taktyczny stanowiący w wielu armiach podstawową jednostkę bojową wojsk lądowych o wielkości pośredniej między pułkiem a dywizją. Dzieli się na pułki lub bataliony. Występuje również w innych rodzajach sił zbrojnych.

Pistolet maszynowy – indywidualna broń strzelecka, zasilana amunicją pistoletową. Samoczynna, rzadziej samoczynno-samopowtarzalna. Przeznaczona do zwalczania siły żywej na odległości do 200 m, do likwidacji oporu w schronach i rowach strzeleckich, do walk partyzanckich i dywersyjnych itp. Działanie oparte najczęściej na zasadzie odrzutu zamka swobodnego rzadziej półswobodnego. Zasilana z magazynków o dużej pojemności. Pierwszym pistoletem maszynowym był włoski pistolet maszynowy Villar-Perosa.

vakat – do 8 kwietnia 1945,

ppłk Andrzej Lisowski (8 kwietnia 1944 – do końca wojny).

Szef sztabu:

ppłk Mikołaj Pichowicz (1 maja 1944 – 5 lutego 1945),

p.o. mjr Leonid Maksimow (5 lutego – 3 marca 1945),

ppłk Mikołaj Pichowicz (3 marca 1945 – do końca wojny).

Sztandar i proporczyki

Sztandar został ufundowany przez społeczeństwo Lublina w lipcu 1944 i wręczony na froncie.

Karczew – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie otwockim, położone na prawym brzegu Wisły, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karczew. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej.

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Proporczyki sztabu brygady i służb były czerwono-jasnoniebieskie.

Nazwy wyróżniające i odznaczenia

Rozkazem dowódcy 1 Armii WP nr 60 z 24 lutego 1945 Brygada otrzymała miano: Warszawska (wg innych źródeł, rozkazem Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej nr 011 z 19 lutego 1945 roku).

Rozkazem Naczelnego Dowódcy WP nr 127 z 8 maja 1946 została odznaczona Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy.

Praga – jedna ze starszych dzielnic Warszawy, której obszar włączony został formalnie do miasta u schyłku XVIII w. Dopiero w 1945 nastąpił podział na Pragę Południe i Pragę Północ.

Przysięga wojskowa jest aktem ślubowania wyrażającym cele i zadania postawione żołnierzom przez ich narody. Jest zobowiązaniem żołnierzy wobec państw i narodów, stanowi źródło ich siły moralnej. Zgodnie z postanowieniem ustawy, każdy żołnierz Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej składa przysięgę wojskową. Żołnierz składający przysięgę wojskową może - w zależności od własnego sumienia - odstąpić od wypowiedzenia ostatniego zdania roty. Składanie przysięgi wojskowej następuje w formie uroczystej, ustalonej w ceremoniale wojskowym, w terminach określonych przez organy wojskowe.

Działania bojowe

Po ukończeniu szkolenia i otrzymaniu wyposażenia, Brygada osiągnęła gotowość bojową w czerwcu i została skierowana do Chełma. 15 sierpnia 1944 wzięła udział w defiladzie w Lublinie, przed m.in. przewodniczącym KRN Bolesławem Bierutem.

Do walki Brygada weszła po raz pierwszy we wrześniu 1944 roku na przyczółku warecko-magnuszewskim. Następnie wkroczyła na Pragę, gdzie podjęto próbne forsowanie Wisły, po czym oddziały zajęły pozycje na prawym brzegu rzeki. Od października do grudnia Brygada znajdowała się na linii frontu w rejonie Glinianka - Kołbiel, a następnie Świdry Małe - Karczew.

Kołbiel – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie otwockim, w gminie Kołbiel, na Równinie Garwolińskiej, na południowy wschód od Otwocka, przy drodze krajowej nr 17, będącej częścią drogi międzynarodowej E372 oraz drodze krajowej nr 50, nad rzeką Świder.

76 mm armata dywizyjna wz. 1942 (ZiS-3) (ros. 76-мм дивизионная пушка образца 1942 года (ЗиС-3)) – radziecka armata wprowadzona do uzbrojenia w 1942. Do końca wojny wyprodukowano prawie 50 tys. egzemplarzy.

Podczas radzieckiej ofensywy styczniowej 1945, Brygada sforsowała Wisłę i wkroczyła do Warszawy od strony Służewca, po czym otrzymała rozkaz przejścia do Bydgoszczy. Następnie walczyła na Pomorzu wraz z oddziałami 1 Armii WP, m.in. o Podgaje, Jastrowie, Wielboki, Sośnicę.

Pomnik Zaślubin z Morzem

1 marca 1945 Brygada przeprowadziła ostatnią w historii jazdy polskiej szarżę kawaleryjską, na pozycje niemieckie we wsi Borujsko (Schönfelde), stanowiące część trzeciej linii umocnień Wału Pomorskiego. Wcześniejsze natarcia tego dnia czołgów i oddziałów 2 Dywizji Piechoty na Borujsko nie przynosiły powodzenia z uwagi na trudny podmokły teren i położenie wsi na wzniesieniu, na otwartym terenie. Do wsparcia kolejnego natarcia wyznaczono grupę bojową kawalerii w składzie dwóch szwadronów pod dowództwem majora Waleriana Bogdanowicza. Grupa konna po zaciętej walce zdobyła Borujsko, przy stratach zaledwie 7 ułanów zabitych i 10 rannych.

Łaba (czes. Labe, niem. Elbe), rzeka w Czechach i Niemczech o długości 1165 km (370 km w Czechach) i powierzchni dorzecza 144 055 km² (w Czechach 51 394 km²).

Sośnica (niem. Herzberg) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim, w gminie Wierzchowo. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa koszalińskiego. W roku 2007 wieś liczyła 219 mieszkańców.

Brygada wzięła następnie udział w walkach o Gryfice oraz dokonała uroczystych zaślubin Polski z morzem w Mrzeżynie. W kwietniu 1945 roku zajmowała pozycje obronne wzdłuż brzegów rzeki Dziwnej i Zalewu Szczecińskiego. Po przekroczeniu Odry, Brygada rozpoczęła walki na terenie Niemiec, podchodząc do północnych podmiejskich dzielnic Berlina. W pierwszych dniach maja Brygada przeszła w okolice Łaby, kończąc szlak bojowy.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Wał Pomorski (niem. Die Pommernstellung) – poprawniej nazywany Pozycją Pomorską, był linią fortyfikacji niemieckich wybudowanych w latach 1932-1937 i rozbudowanych w latach 1938-1939 i 1944-1945 na ówczesnej wschodniej granicy Niemiec w rejonie Pojezierza Zachodniopomorskiego. Całkowita długość pozycji w roku 1937 wyniosła ok. 235 km.

W dniu 15 maja 1945 rozkazem Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego przeformowano 1 Samodzielną Warszawską Brygadę Kawalerii na 1 Warszawską Dywizję Kawalerii, istniejącą do 1947 roku.

Marsze i działania bojowe

Osobny artykuł: 1 Warszawska Dywizja Kawalerii.

Przypisy

Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. s. 41.

Bibliografia

Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960 : skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń ;Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 8388089676.

Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 3, Regularne jednostki Ludowego Wojska Polskiego : formowanie, działania bojowe, organizacja, uzbrojenie, metryki jednostek kawalerii, wojsk pancernych i zmotoryzowanych. Warszawa : Wydaw. Min. Obrony Narodowej 1987.. ISBN 83-11-07419-4.