209 Pułk Piechoty - II RP - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy 209 Pułku Piechoty okresu II RP. Zapoznaj się również z: 209 Pułk Piechoty - stronę ujednoznaczniającą.

209 Pułk Piechoty Rezerwowy – dowództwo pułku piechoty Wojska Polskiego dla pomorskich batalionów piechoty typu specjalnego w 1939.

W zmianach do planu mobilizacyjnego „W” na rok 1939 ujęto sformowanie na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII dwóch dowództw pułków piechoty dla pomorskich batalionów piechoty typu specjalnego z pododdziałami specjalnymi ale bez plutonu artylerii piechoty:

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.

Mobilizacja – przejście sił zbrojnych państwa z etatu pokojowego na organizację stanu wojennego, przekształcenie gospodarki pokojowej w gospodarkę wojenną oraz dostosowanie administracji państwowej dla potrzeb wojny.

208 Pułku Piechoty Rezerwowej w Bydgoszczy, w mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem niebieskim

209 Pulku Piechoty Rezerwowej w Chełmnie, okresie zagrożenia, w grupie jednostek oznaczonych kolorem zielonym .

Jednostką mobilizującą dla 208 pp (rez.) został 62 Pułk Piechoty z 15 DP , a dla 209 pp (rez.) - 66 Kaszubski Pułk Piechoty z 16 DP .

Osa (także pol. i niem. Ossa) – rzeka w północnej Polsce o długości 96,2 km i dorzeczu 1600 km², prawy dopływ dolnej Wisły. Bierze swój początek na Pojezierzu Iławskim od jez. Perkun i przepływa przez liczne jeziora: Osa, Gardzień, Szymbarskie, Płowęż, Popówko i Trupel, ma ujście w rzece Wiśle koło Zakurzewa, na północ od Grudziądza. Przy ujściu na wysokim wzgórzu (68,1 m n.p.m.) tuż przy skarpie wiślanej 5 km na północ od centrum miasta znajduje się cytadela grudziądzka. Od północy i wschodu otacza ją rzeka Osa.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

W skład obu pułków wejść miały pomorskie bataliony piechoty typu specjalnego formowane na bazie batalionów Pomorskiej i Chełmińskiej Brygady ON:

Batalion Piechoty Nr 81 mob. przez 1 Batalion Strzelców w Chojnicach na bazie Tucholskiego Batalionu ON,

Batalion Piechoty Nr 82 mob. przez II batalion 65 Starogardzkiego Pułku Piechoty w Gniewie na bazie Starogardzkiego Batalionu ON,

Batalion Piechoty Nr 83 mob. przez 62 Pułk Piechoty w Bydgoszczy na bazie Kcyńskiego Batalionu ON,

Batalion Piechoty Nr 84 mob. przez 2 Batalion Strzelców na bazie Kościerskiego Batalionu ON,

Batalion Piechoty Nr 85 mob. przez 1 Batalion Strzelców na bazie Czerskiego Batalionu ON,

Batalion Piechoty Nr 86 mob. przez 61 Pułk Piechoty Wielkopolskiej na bazie Nakielskiego Batalionu ON.

Początkowo wszystkie bataliony miały być formowane w "grupie niebieskiej". Następnie przesunięto do "grupy zielonej" bataliony: tucholski, czerski i kościerski.

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).

Patrząc na miejsce stacjonowania batalionów ON skład obu pułków powinien być następujący:

208 Pułk Piechoty Rezerwowej (bataliony piechoty nr 81, 83 i 86),

209 Pułk Piechoty Rezerwowej (bataliony piechoty nr 82, 84 i 85).

Przyjmując, że wszystkie pododdziały pułku mobilizowane były w tej samej grupie jednostek to skład uległ by zmianie i przedstawiał się następująco:

Chełmno (niem.: Culm, Kulm, łac. Culmen) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. Miasto leży 40 km na północ od Torunia. W pobliżu most przez Wisłę na trasie drogi krajowej nr 1 (E75) Cieszyn – Gdańsk. Historyczne centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla - głównie wielkopłytowe - na wschód i południe od niego. Miasto jest stolicą historyczno-geograficznego regionu ziemia chełmińska. Łącznie z Toruniem jest najstarszym miastem tego obszaru i jednocześnie w północnej Polsce (prawa miejskie - tzw. chełmińskie, w 1233).

Włocławek (łac. Vladislavia, niem. Leslau ) – miasto powiatowe w województwie kujawsko-pomorskim, nad Wisłą, przy ujściu Zgłowiączki, powiat grodzki, siedziba powiatu włocławskiego. Jedno z głównych miast województwa (3. pod względem wielkości), historyczna stolica Kujaw. Miasto jest siedzibą biskupstwa włocławskiego. Włocławek uzupełnia stolice województwa w pełnieniu usług administracyjnych, edukacyjnych, kulturalnych, gospodarczych, turystycznych i rozrywkowych.

208 Pułk Piechoty Rezerwowej (bataliony piechoty nr 82, 83 i 86),

209 Pułk Piechoty Rezerwowej (bataliony piechoty nr 81, 84 i 85).

W planach na rok 1940 przewidywano wystawienie Dowództwa 210 Pułku Piechoty Rezerwowego we Włocławku przez 14 Pułk Piechoty i Kwatery Głównej 48 Dywizji Piechoty (Rezerwowej) oraz włączenie do składu dywizji 31 Pułku Artylerii Lekkiej.

Kwatera (dowództwo) – naczelne dowództwo lub dowództwo wielkiej jednostki w czasie wojny. W języku rosyjskim Kwatera Główna Naczelnego Dowództwa określana jest mianem Stawka.

Nogat – rzeka stanowiąca wschodnie ramię ujściowe Wisły, oddzielona od drugiego z ramion, Leniwki, śluzą w Białej Górze, żeglowna na całej długości. Uchodzi licznymi odnogami do Zalewu Wiślanego tworząc niewielką deltę.

W czerwcu 1939 podjęta została decyzja o przeformowaniu 12 batalionów ON typu II w bataliony ON typu specjalnego, w tym batalionów: kościerskiego, czerskiego, nakielskiego, tucholskiego, starogardzkiego i kcyńskiego. Powyższy plan zrealizowano w 25%. Do wybuchu wojny przeformowano tylko bataliony: żniński, koronowski i chorzowski.

Generał – wysoki oficerski stopień wojskowy, a także grupa stopni generalskich. Nazwa pochodzi z łacińskiego generalis (główny, nadrzędny) i oznaczała początkowo głównego dowódcę wojska lub konkretnego rodzaju broni. W tym znaczeniu, stopień generała, jako naczelnego dowódcy całych sił zbrojnych państwa, zachował się obecnie jedynie w Szwajcarii.

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone na historycznych Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego.

W kampanii wrześniowej żaden z pułków nie wystąpił w planowanym składzie. Kcyński Batalion ON (Batalion Piechoty Nr 83) razem ze Żnińskim i Wągrowieckim Batalionem ON podporządkowany zostały dowódcy 26 DP ze składu Armii "Poznań". Pozostałe pododdziały weszły w skład wielkich jednostek i zgrupowań taktycznych podległych dowódcy Armii "Pomorze": Zgrupowanie "Chojnice" (tucholski i czerski), Oddział Wydzielony "Kościerzyna" (kościerski) i 15 Wielkopolska Dywizja Piechoty (nakielski). Tylko Starogardzki Batalion ON (Batalion Piechoty Nr 82) wszedł w skład 209 pp (rez.).

Piechota (lub infanteria) – wojsko walczące pieszo. Dawniej przemieszczało się pieszo, dzisiaj wykorzystuje inne środki transportu. Znane i wykorzystywane od starożytności do czasów współczesnych jako jeden z podstawowych składników armii. Piechota zawsze walczyła w najbliższej odległości wroga.

Gniew (kasz. Gniéw, niem. Mewe) – miasto w woj. pomorskim, nad ujściem Wierzycy do Wisły, w powiecie tczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gniew. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego.

Dowództwo 209 pp (rez.) z pododdziałami specjalnymi sformowane zostało w dniach 24-25 sierpnia 1939 r. Dowódcą pułku został ppłk Józef Popek. Jednostka weszła w skład Armii "Pomorze". Gen. dyw. Władysław Bortnowski podporządkował dowódcy pułku II batalion 65 Pułku Piechoty, Kompanię ON „Tczew” i 48 Dywizjon Artylerii Lekkiej. Wszystkie pododdziały utworzyły Oddział Wydzielony "Wisła", którego zadaniem była osłona 27 DP od wschodu i dozorowanie Wisły od Nogatu na północy do ujścia Osy do Wisły na południu.

Obsada personalna 209 pp (rez.)

Dowództwo 209 pp (rez.)

dowódca pułku - ppłk Józef Popek

II/65 pp

dowódca batalionu - mjr Artur Gudera

Starogardzki Batalion ON

dowódca batalionu - mjr Emil Niemiec

48 dal

dowódca dywizjonu - mjr Wacław Gay

Kompania ON "Tczew"

Przypisy

Skrót - 209 pp (rez.)
Nowe studium planu mobilizacyjnego "W" pod nazwą "W1" weszło w życie 15 maja 1939 r.
Pododdziały specjalne pułku piechoty na stopie wojennej: kompania zwiadowców, kompania przeciwpancerna, pluton łączności, pluton pionierów, pluton artylerii piechoty, pluton przeciwgazowy.
Jednostki oznaczone kolorem niebieskim przeznaczone były do osłony granicy zachodniej.
Jednostki oznaczone kolorem zielonym były wzmacniane i formowane w okresie zagrożenia.
62 pp mobilizował się w "grupie niebieskiej".
66 pp mobilizował się w "grupie niebieskiej".

Bibliografia

Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3, s. 18, 218, 223,

Konrad Ciechanowski, Armia „Pomorze”, Wydawnictwo MON, Warszawa 1983, ISBN 83-11-06793-7,

Pindel Kazimierz, Obrona narodowa 1937-1939, Warszawa 1979, ISBN 83-11-06301-X,