21 marca - Polski Serwis Naukowy

21 marca jest 80. (w latach przestępnych 81.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 285 dni.

Wojciech Chrzanowski (ur. 14 stycznia 1793 w Biskupicach, zm. 26 lutego 1861 w Paryżu) – polski generał i kartograf, twórca pierwszej mapy ziem polskich w skali 1:300 000.

Škoda 1000 MB - model samochodu osobowego, który był produkowany przez czechosłowacką wówczas firmę Škoda w Mladá Boleslav od roku 1964 do 1969, pierwszy z serii samochodów Škody z silnikiem umieszczonym z tyłu nadwozia.

Święta

imieniny obchodzą: Benedykta, Filemon, Filemona, Klemencja, Lubomir, Ludomir, Ludomira, Marzanna, Mikołaj, Pafnucy i Serapion.

pierwszy dzień wiosny,

święto pogańskie – Jare Święto, Ostara

Jordania, Liban, Syria – Dzień Matki

Meksyk – Dzień Benito Juáreza

Namibia – Święto Niepodległości

międzynarodowe:

Międzynarodowy Dzień Walki z Dyskryminacją Rasową (rozpoczyna Tydzień Solidarności z Ludami Zmagającymi się z Rasizmem i Dyskryminacją Rasową; ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ)

Nouruz, Nowy Dzień (tradycyjne irańskie święto od roku 2010 uznane przez Zgromadzenie Ogólne ONZ [document A/64/L.30/Rev.2] za święto międzynarodowe)

Światowy Dzień Lasu (ang. World Forest Day

Światowy Dzień Osób z Zespołem Downa (ustanowiony w 2005 z inicjatywy Europejskiego Stowarzyszenia Zespołu Downa = EDSA)

Światowy Dzień Poezji (z inicjatywy UNESCO)

Dzień Wagarowicza

Polska – Dzień Wierzby (rozpoczyna Miesiąc Sadzenia Wierzb [do 22 kwietnia]; święto ustanowione w latach 90. przez dawne Radomsko-Kieleckie Towarzystwo Przyrodnicze, obecnie Towarzystwo Badań i Ochrony Przyrody; z biegiem lat "Dzień" przekształcił się w "Miesiąc")

RPA – Dzień Praw Człowieka

Tunezja – Dzień Młodzieży

wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:

św. Benedykta Cambiagio Frassinelli (zakonnica)

św. Mikołaj z Flüe (25 września w Szwajcarii i Niemczech)

Wydarzenia w Polsce

Pancernik Schleswig-Holstein ostrzeliwuje Gdynię – 1939

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
21 marca

1460 – wojna trzynastoletnia: wojska polskie rozpoczęły ponowne, decydujące oblężenie Malborka.

1522 – Mikołaj Kopernik na odbywającym się w Grudziądzu Sejmiku Generalnym Prus Królewskich wygłosił traktat o monecie De aestimatione monetae.

1633 – posłowie margrabiego brandenburskiego Jerzego Wilhelma złożyli w jego imieniu hołd lenny nowemu królowi, Władysławowi IV.

1657 – potop szwedzki: walczące po stronie szwedzkiej wojska siedmiogrodzkie zdobyły Tarnów.

1793 – Andrzej Rafałowicz został prezydentem Warszawy.

1848 – Wiosna Ludów: we Lwowie utworzono Komitet Narodowy.

1863 – powstanie styczniowe: oddział Leona Czechowskiego został rozbity pod Hutą Krzeszowską.

1908 – założono Chorzowską Spółdzielnię Mieszkaniową.

1926 – powstał klub sportowy Broń Radom.

1927:

koniec kilkutygodniowego strajku włókniarzy okręgu łódzkiego.

zdelegalizowana została Niezależna Partia Chłopska.

1931 – w Warszawie rozbił się prototyp hydroplanu PZL.12. Zginął pilot.

1936:

nad Gdańskiem przeleciały sterowce Graf Zeppelin i Hindenburg.

policja brutalnie stłumiła strajk okupacyjny w Polskich Zakładach Gumowych "Semperit" w Krakowie.

1943 – utworzona została Krajowa Reprezentacja Polityczna (KRP), organ reprezentujący w kraju główne siły polityczne Polski Podziemnej (tzw. Wielka Czwórka) w czasie II wojny światowej.

1945:

Niemcy wysadzili w powietrze pancernik Schleswig-Holstein przed zajęciem Gdyni przez wojska radzieckie.

żołnierze Ludowego Wojska Polskiego (LWP) dokonali masakry Ukraińców we wsiach Nowy Lubliniec i Stary Lubliniec.

1951 – została utworzona Wojskowa Akademia Polityczna w Warszawie.

1954 – 82 górników zginęło w pożarze w KWK "Barbara-Wyzwolenie" w Chorzowie.

1955 – Adam Harasiewicz został zwycięzcą V Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina.

1957 – zarejestrowano Polski Związek Brydża Sportowego.

1968 – Marzec 68: początek dwudniowego strajku studenckiego w Łodzi, na Politechnice Warszawskiej i UW. Bojkot zajęć we Wrocławiu.

1972 – premiera filmu Brylanty pani Zuzy w reżyserii Pawła Komorowskiego.

1974 – Adam Słodowy i Wojciech Żukrowski zostali odznaczeni Orderem Uśmiechu.

1976 – przeprowadzono wybory do Sejmu i rad narodowych.

1979:

bojówka Socjalistycznego Związku Studentów Polskich (SZSP) napadła na mieszkanie Jacka Kuronia, gdzie odbywał się wykład Uniwersytetu Latającego.

utworzono obecny Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

1980 – na krakowskim rynku emerytowany piekarz Walenty Badylak dokonał samospalenia, w proteście przeciw przemilczaniu zbrodni katyńskiej.

1996:

30 tys. młodzieży uczestniczyło w Warszawie w "marszu milczenia" po zabójstwie studenta Wojciecha Króla.

premiera filmu Słodko gorzki w reżyserii i według scenariusza Władysława Pasikowskiego.

2003:

Paktofonika zagrała pożegnalny koncert w katowickim Spodku. Po tym koncercie ogłoszono rozwiązanie grupy.

premiera filmu Show w reżyserii Macieja Ślesickiego.

2011 – Andrzej Wajda odznaczony został Orderem Orła Białego.

Wydarzenia na świecie

717 – majordom Karol Młot pokonał w bitwie pod Vinchy armię neustrijską.

1098 – Robert z Molesme założył zakon cysterski.

1349 – w niemieckim Erfurcie dokonano masakry około 900 Żydów oskarżonych o wywołanie epidemii tzw. czarnej śmierci.

1421 – wojna stuletnia: zwycięstwo wojsk francusko-szkockich nad angielskimi w bitwie pod Baugé.

1496 – odsłonięto pomnik Bartolomeo Colleoniego w Wenecji.

1556 – arcybiskup Canterbury Thomas Cranmer został spalony na stosie.

1684 – włoski astronom Giovanni Cassini odkrył księżyce Saturna: Dione i Tetydę.

1788 – Nowy Orlean został zniszczony przez pożar.

1799 – II koalicja antyfrancuska: zwycięstwo austriackie w bitwie pod Ostrach.

1804 – we Francji przyjęto Kodeks Napoleona.

1849 – armia piemoncka dowodzona przez generała Wojciecha Chrzanowskiego została pobita w bitwie pod Mortarą przez austriacką armię Josepha Radetzky'ego.

1857 – w wyniku trzęsienia ziemi w Tokio zginęło 107 tysięcy osób.

1866 – w wiedeńskim Carlstheater odbyła się premiera operetki Lekka kawaleria Franza von Suppégo.

1871 – Otto von Bismarck został kanclerzem Cesarstwa Niemieckiego.

1882 – została założona Giełda Papierów Wartościowych w Chicago.

1913 – Francisco Bertrand został prezydentem Haiti.

1918 – I wojna światowa: rozpoczęła się niemiecka ofensywa na froncie zachodnim.

1919 – komuniści przejęli władzę na Węgrzech. Powstała Węgierska Republika Rad.

1933 – decyzją Heinricha Himmlera został założony pierwszy niemiecki obóz koncentracyjny Dachau.

1935 – Persja zmieniła nazwę na Iran.

1940 – Paul Reynaud został premierem Francji.

1943 – nieudana próba zamachu na Adolfa Hitlera na wystawie zdobycznego sprzętu wojskowego w Berlinie.

1952 – wykonano ostatni wyrok śmierci w Holandii.

1953 – Antonín Zápotocký został prezydentem Czechosłowacji.

1956 – odbyła się 28. ceremonia wręczenia Oscarów.

1960 – w Sharpeville w RPA doszło do antyrządowych wystąpień ludności kolorowej, w wyniku których zginęło ok. 70 osób.

1963:

w odległości 106,76 mln km od Ziemi utracono łączność z radziecką sondą marsjańską Mars 1.

zamknięto więzienie Alcatraz na wyspie pod San Francisco.

1964:

odbyła się prezentacja Škody 1000 MB.

w Kopenhadze odbył się 9. Konkurs Piosenki Eurowizji.

1965 – została wystrzelona amerykańska sonda księżycowa Ranger 9.

1968 – izraelscy komandosi zaatakowali bazy OWP w Jordanii. W walkach zginęło 150 Arabów i 20 żołnierzy izraelskich (operacja "Inferno").

1970:

po raz pierwszy, z inicjatywy burmistrza San Francisco Josepha Alioto obchodzono Dzień Ziemi.

w Amsterdamie odbył się 15. Konkurs Piosenki Eurowizji.

1973 – maltański parlament przyjął uchwałę o utworzeniu linii lotniczych Air Malta.

1981 – dokonano oblotu niemieckiego samolotu pasażersko-transportowego Dornier Do 228.

1985 – ponad 20 czarnoskórych demonstrantów zostało zabitych w Langa (RPA) w 25. rocznicę masakry w Sharpeville.

1990:

minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski złożył oficjalną wizytę w Kwaterze Głównej NATO w Brukseli.

Namibia uzyskała niepodległość (od RPA).

1993 – w Rosji Borys Jelcyn wprowadził rządy prezydenckie.

1994 – odbyła się 66. ceremonia wręczenia Oscarów.

1997 – 3 osoby zginęły, 49 zostało rannych w zamachu bombowym na kawiarnię w Tel Awiwie.

1998 – papież Jan Paweł II rozpoczął podróż apostolską do Nigerii.

1999:

Bertrand Piccard i Brian Jones jako pierwsi okrążyli Ziemię balonem na ogrzane powietrze.

odbyła się 71. ceremonia wręczenia Oscarów.

2000:

12 górników zginęło w katastrofie w kopalni "Komsomolec" w rosyjskim Kuźnieckim Zagłębiu Węglowym.

papież Jan Paweł II rozpoczął wizytę w Izraelu.

2002 – król Maroka Muhammad VI ożenił się z Salmą Bennani.

2003 – II wojna w Zatoce Perskiej: w nocy z 20/21 marca dwie sekcje jednostki specjalnej GROM wsparły działania sojuszników w irackim porcie Umm-Kasr, zapobiegając wysadzeniu urządzeń portowych.

2005:

parlament Islandii przyznał obywatelstwo byłemu mistrzowi świata Bobby'emu Fischerowi, poszukiwanemu przez USA za rozegranie meczu w Jugosławii podczas obowiązywania sankcji.

w stolicy indiańskiego rezerwatu Red Lake w stanie Minnesota, 16-letni szaleniec zastrzelił 9 osób, kilkanaście ranił, po czym popełnił samobójstwo. Do większości zabójstw doszło na terenie szkoły.

2006 – prezydent Turkmenistanu Saparmurat Nijazow oświadczył, że kto trzykrotnie przeczyta jego dzieło Ruhnamę, ten trafi do nieba.

2008 – bułgarski parlament ratyfikował Traktat lizboński.

2009 – na Słowacji odbyła się pierwsza tura wyborów prezydenckich. Najwięcej głosów zdobyli: urzędujący prezydent Ivan Gašparovič i Iveta Radičová.

Urodzili się

927 – Taizu, cesarz Chin (zm. 976)

1685 – Jan Sebastian Bach, niemiecki kompozytor (zm. 1750)

1736 – Claude Nicolas Ledoux, francuski architekt (zm. 1806)

1763 – Jean Paul, niemiecki pisarz (zm. 1825)

1768 – Jean Baptiste Joseph Fourier, francuski matematyk (zm. 1830)

1794 – Poul Martin Møller, duński poeta (zm. 1838)

1799 – Franciszek Kowalski, polski poeta, powstaniec listopadowy (zm. 1862)

1806 – Benito Juárez, meksykański polityk, prezydent Meksyku (zm. 1872)

1809 – Jules Favre, francuski polityk, prawnik (zm. 1880)

1839 – Modest Musorgski, rosyjski kompozytor (zm. 1881)

1857 – Alice Henry, australijska dziennikarka, aktywistka, sufrażystka, rzeczniczka praw kobiet (zm. 1943)

1867 – Florenz Ziegfeld, amerykański producent teatralny (zm. 1932)

1875 – Władysław Wróblewski, polski prawnik, premier Rady Regencyjnej, minister (zm. 1951)

1876 – John Tewksbury, amerykański lekkoatleta (zm. 1968)

1880 – Władysław Przanowski, polski pedagog, twórca systemu nauczania prac ręcznych w polskich szkołach, założyciel i dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie (zm. 1937)

1887:

Lajos Kassák, węgierski pisarz, malarz (zm. 1967)

Erich Mendelsohn, niemiecki architekt modernistyczny (zm. 1953)

1889:

W. S. Van Dyke, amerykański reżyser filmowy (zm. 1943)

Aleksandr Wertyński, rosyjski pieśniarz, kompozytor, poeta, aktor (zm. 1957)

1898 – Janusz Groszkowski, polski radiotechnik i elektronik, polityk, prezes PAN, poseł na Sejm PRL (zm. 1984)

1901 – Jerzy Marr, polski aktor (zm. 1962)

1902 – Son House, amerykański muzyk bluesowy (zm. 1988)

1904 – Nikos Skalkottas, grecki kompozytor (zm. 1949)

1908 – Janina Macierzewska, polska pisarka (zm. 1998)

1909 – Zdzisław Skowroński, polski pisarz, scenarzysta filmowy (zm. 1969)