21 września - Polski Serwis Naukowy

21 września jest 264. (w latach przestępnych 265.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 101 dni.

Girolamo Cardano, Geronimo Cardano, Gerolamo Cardano, Hieronymus Cardanus, (ur. 24 września 1501 w Pawii, zm. 21 września 1576 w Rzymie) – włoski matematyk, astrolog i lekarz epoki renesansu.

Pacyfik – imię męskie pochodzenia łacińskiego, oznaczające "ten, który zaprowadza pokój". Pod tym imieniem znanych jest wielu świętych katolickich, np. św. Pacyfik z San Severino

Święta

imieniny obchodzą: Aleksander, Bernardyna, Bożeciech, Daria, Euzebiusz, Hipolit, Hipolita, Ifigenia, Jonasz, Kastor, Konon, Marek, Mateusz, Maura, Melecjusz, Melisa, Mira, Pacyfik i Pamfil.

Armenia, Belize, Malta – Święto Niepodległości

Kościół (organizacja) – Międzynarodowy Dzień Modlitwy o Pokój (od 2004)

Kościół Prawosławny – Narodzenie Najświętszej Bogurodzicy (jedno z 12 głównych świąt)

międzynarodowe:

Międzynarodowy Dzień Pokoju (obchodzone przez ONZ od 1981, na arenie międzynarodowej od 2002 roku)

Światowy Dzień Choroby Alzheimera

Polska – Dzień Służby Celnej

wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

bł. Marek z Modeny (zm. 1498; prezbiter, dominikanin; wspomnienie w zakonach 20 września)

św. Mateusz Apostoł i Ewangelista

Wydarzenia w Polsce

1901 – Cesarz Franciszek Józef I nadał prawa miejskie ponad 670-letniej wsi Jaworzno.

1914 – I wojna światowa:

Rozpoczęła się I rosyjska okupacja Rzeszowa.

Z powodu odmowy złożenia przysięgi na wierność cesarzowi rozwiązany został Legion Wschodni.

1924 – Stefan Żeromski zakończył pracę nad powieścią Przedwiośnie.

1928 – Rozpoczął się czterodniowy strajk 10 tysięcy włókniarzy łódzkich.

1932 – Podpisano umowę licencyjną z Fiatem na produkcję w kraju Fiata 508.

1938 – Rząd RP wysunął wobec Czechosłowacji ultimatum zawierające żądanie oddania części Zaolzia.

1939 – Kampania wrześniowa:

Obrona Palmir.

Z Warszawy ewakuowano drogą radzymińską 178 członków korpusu dyplomatycznego i 1200 cudzoziemców.

1944:

52. dzień powstania warszawskiego: upadek Marymontu.

Centralny Komitet Ludowy uznaje Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego za rząd tymczasowy.

1945 – Do gdyńskiego portu zawinął pierwszy wracający z wojny polski statek SS Kraków.

1946 – KRN przyjęła uchwałę o planie trzyletnim.

1958 – Bogusław Fornalczyk wygrał 15. Tour de Pologne.

1971 – Rozpoczął się proces członków antykomunistycznej organizacji „Ruch”.

1975:

Pożar Centralnego Domu Dziecka w Warszawie.

Tadeusz Mytnik wygrał 32. Tour de Pologne.

1978 – Premiera filmu Spirala.

1980 – Polskie Radio po 41 latach przerwy przeprowadziło transmisję mszy świętej.

1990 – Polska złożyła deklarację o przyjęciu obowiązkowej jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.

1997 – Odbyły się wybory parlamentarne, w których zwycięstwo odniosła Akcja Wyborcza Solidarność.

1998 – GPW w Warszawie uruchomiła indeks giełdowy MIDWIG.

2002 – W Warszawie otwarto Most Siekierkowski.

2004 – Najsilniejsze w dziejach Polski trzęsienie ziemi (4,0 i 5,3 stopni w skali Richtera).

Wydarzenia na świecie

Artystyczna wizja sondy Galileo na tle Io – księżyca Jowisza

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
21 września

37 – Cesarz Kaligula został ogłoszony przez senat rzymski Ojcem Ojczyzny.

454 – Cesarz rzymski Walentynian III zamordował w czasie audiencji Flawiusza Aecjusza.

687 – Został wybrany antypapież Paschalis.

1024 – Żona króla Konrada II, Gizela Szwabska, została w Kolonii koronowana na królową Niemiec.

1217 – Estowie ponieśli klęskę w tzw. bitwie w dniu św. Mateusza z kawalerami mieczowymi.

1337 – Wojna szwajcarsko-austriacka: bitwa pod Grynau.

1433 – Klęska husytów w bitwie pod Hiltersried (Bawaria).

1435 – Wojna stuletnia: podpisano układ w Arras na podstawie którego Burgundia zerwała sojusz z Anglią i przeszła na stronę Francji.

1457 – Założono Uniwersytet we Fryburgu.

1551 – Założono dzisiejszy Narodowy Uniwersytet Meksykański.

1591 – Papież Grzegorz XIV zatwierdził zakon kamilianów.

1676 – Benedetto Odescalchi został wybrany na papieża i przyjął imię Innocenty XI.

1721 – Car Piotr I Wielki wydał dekret o utworzeniu portu wojskowego w Petersburgu.

1745 – II powstanie jakobickie: zwycięstwo Anglików w bitwie pod Prestonpans.

1769 – Papież Klemens XIV opublikował encykliki Decet quam maxime o korupcji wśród kleru oraz Inter multiplices o administrowaniu parafii.

1776 – W amerykańskim stanie Delaware wprowadzono konstytucyjny zakaz niewolnictwa.

1780 – Rewolucja amerykańska: Benedict Arnold przekazał Brytyjczykom mapę West Point.

1792 – Ludwik XVI został formalnie zdetronizowany przez francuski Konwent Narodowy.

1818 – Powstała pierwsza niemiecka osada na Południowym Kaukazie.

1846 – Wojna amerykańsko-meksykańska: rozpoczęła się bitwa pod Monterrey.

1898 – W wyniku zamachu stanu został obalony chiński cesarz Guangxu.

1918 – I wojna światowa: wojska brytyjskie rozgromiły Turków w bitwie pod Megiddo.

1920:

Paul Deschanel zrezygnował ze względów zdrowotnych z funkcji prezydenta Francji.

Założono Komunistyczną Partię Urugwaju.

1921 – W niemieckim Oppau (obecnie przedmieścia Ludwigshafen am Rhein) doszło do eksplozji w fabryce koncernu BASF. Zginęło 561 osób, a ponad 2000 zostało rannych.

1924 – We Włoszech otwarto Autostradę Jezior.

1931 – Funt szterling został wycofany z systemu waluty złotej.

1933 – W Berlinie rozpoczął się proces o podpalenie Reichstagu.

1937 – John Ronald Reuel Tolkien wydał Hobbita.

1939:

Abdallah Beyhum został premierem Libanu pod mandatem francuskim.

W Bukareszcie rumuński premier Armand Călinescu został zastrzelony przez zamachowca z Żelaznej Gwardii.

1941 – Dokonano oblotu amerykańskiego bombowca B-29.

1944 – Operacja Market Garden: desant 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej w holenderskiej miejscowości Driel.

1956 – W mieście León został postrzelony nikaraguański dyktator Anastasio Somoza García; zmarł 29 września.

1957:

Olaf V został królem Norwegii.

W pobliżu Azorów zatonął niemiecki żaglowiec Pamir. Spośród 86 członków załogi przeżyło 6.

1961 – Dokonano oblotu śmigłowca wielozadaniowego Boeing CH-47 Chinook.

1964 – Malta uzyskała niepodległość (od Wielkiej Brytanii).

1965 – Gambia, Malediwy i Singapur zostały członkami ONZ.

1971:

Bahrajn, Bhutan i Katar zostały członkami ONZ.

Utworzono najstarszy estoński Park Narodowy Vilsandi.

1972 – Prezydent Filipin Ferdinand Marcos wprowadził w kraju stan wojenny, który obowiązywał przez 9 lat.

1974 – Amerykańska sonda Mariner 10 wykonała drugi przelot obok Merkurego.

1975 – Premiera filmu Pieskie popołudnie.

1976:

Seszele zostały członkiem ONZ.

W Waszyngtonie chilijski polityk Orlando Letelier został zabity przez tajne służby Augusto Pinocheta.

1978 – Uchwalono nową konstytucję Nigerii.

1981 – Belize (jako Honduras Brytyjski) uzyskało niepodległość (od Wielkiej Brytanii).

1984 – Brunei zostało członkiem ONZ.

1991 – Obywatele Armenii zdecydowali w referendum o odłączeniu się od ZSRR.

1993:

Abchascy separatyści zestrzelili gruziński samolot Tu-134; zginęło 27 osób.

Kryzys konstytucyjny w Rosji: prezydent Borys Jelcyn rozwiązał Radę Najwyższą, a ta w odwecie odwołała go ze stanowiska. Nowym prezydentem wybrany został Aleksander Ruckoj.

1995 – W świątyniach hinduistycznych na całym świecie figury bóstw pochłaniały ofiarowywane im mleko (tzw. cud mleka).

1998 – Królową Hiszpanii Zofia i żona prezydenta RP Jolanta Kwaśniewska odsłoniły popiersie Fryderyka Chopina upamiętniające pobyt kompozytora w Valldemossa na Majorce.

1999 – Około 2200 osób zginęło w trzęsieniu ziemi na Tajwanie.

2001 – Doszło do eksplozji w zakładzie chemicznym w Tuluzie we Francji, zginęło 30 osób, a ponad 2200 zostało rannych.

2003 – Amerykańska sonda kosmiczna Galileo spłonęła w atmosferze Jowisza.

2004:

W Dubaju rozpoczęto budowę wieżowca Burdż Chalifa.

W obwodzie kaliningradzkim miało miejsce trzęsienie ziemi, które było odczuwalne także w Polsce, Czechach, Litwie, Białorusi i Rumunii.

2009:

11 osób zginęło w trzęsieniu ziemi w Bhutanie.

8 żołnierzy filipińskich zginęło w ataku islamskich rebeliantów na wyspie Jolo.

Obalony i wyrzucony z Hondurasu były prezydent Manuel Zelaya potajemnie wrócił do stolicy kraju Tegucigalpy, gdzie schronił się w ambasadzie Brazylii.

Urodzili się

1411 – Ryszard Plantagenet, książę Yorku (zm. 1460)

1415 – Fryderyk III Habsburg, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (zm. 1493)

1428 – Jingtai, cesarz Chin (zm. 1457)

1452 – Girolamo Savonarola, włoski kaznodzieja, działacz religijny (zm. 1498)

1457 – Jadwiga Jagiellonka, księżna Bawarii, żona Jerzego Bogatego (zm. 1502)

1689 – Jan Klemens Branicki, wojewoda krakowski, hetman wielki koronny (zm. 1771)

1817 – Maria Merkert, błogosławiona, polska zakonnica, założycielka Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety (zm. 1872)

1818 – Piotr Néron, francuski misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1860)

1840 – Murad V, sułtan Turcji (zm. 1904)

1842 – Abd-ul-Hamid II, sułtan Turcji (zm. 1918)

1853 – Heike Kamerlingh-Onnes, holenderski fizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 1926)

1862 – Eduard Sochor, czeski inżynier architekt (zm. 1947)

1866:

Charles Nicolle, francuski bakteriolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1936)

Herbert George Wells, angielski pisarz science fiction (zm. 1946)

1868 – Olga Knipper, rosyjska aktorka (zm. 1959)

1869 – Henryk Melcer-Szczawiński, polski kompozytor (zm. 1928)

1872 – Henry Wilde, brytyjski marynarz, oficer na Titanicu (zm. 1912)

1874 – Gustav Holst, angielski kompozytor (zm. 1934)

1899 – Esna Boyd, australijska tenisistka

1889 – Stanisław Nowakowski, polski dziennikarz, działacz społeczny na Warmii (zm. 1942)

1896 – Walter Breuning, Amerykanin znany z długowieczności (zm. 2011)

1899 – Juliusz Paweł Schauder, polski matematyk (zm. 1943)

1901 – Jerzy Lanc, polski pedagog, działacz społeczny na Mazurach (zm. 1932)

1902 – Tomasz Zan, polski żołnierz AK, major, kawaler Virtuti Militari (zm. 1989)

1904 – Stefan M. Kuczyński, polski historyk, pisarz (zm. 1985)

1906 – Jerzy Tadeusz Błeszyński, polski wojskowy, dowódca pociągu pancernego Smok Kaszubski (zm. 1939)

1912:

Chuck Jones, amerykański reżyser filmów animowanych (zm. 2002)

György Sándor, amerykański pianista (zm. 2005)

1914 – John Kluge, amerykański przedsiębiorca (zm. 2010)

1916:

Tadeusz Błaszkiewicz, polski duchowny katolicki, biskup przemyski (zm. 1993)

Françoise Giroud, francuska scenarzystka, pisarka, polityk, minister (zm. 2003)

Władysław Kościelniak, polski malarz, grafik, rysownik

1918 – Rand Brooks, amerykański aktor (zm. 2003)

1920 – Sir Satcam Boolell, maurytyjski polityk, minister spraw zagranicznych (zm. 2006)

1924 – Włodzimierz Janiurek, polski polityk, dyplomata (zm. 2011)

1925 – Zbigniew Niewczas, polski aktor (zm. 1997)

1926 – Donald Arthur Glaser, amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla

1927 – Lidia Wyrobiec-Bank, polska aktorka (zm. 1994)

1929 – Włodzimierz Durajski, polski działacz krajoznawczy, działacz PTTK w Pabianicach (zm. 1989)

1929 – Sándor Kocsis, węgierski piłkarz (zm. 1979)

1930 – Grzegorz Sroka, polski franciszkanin, zielarz, propagator ziołolecznictwa (zm. 2006)

1931 – Larry Hagman, amerykański reżyser filmowy, aktor

1934 – Leonard Cohen, kanadyjski bard, poeta

1936:

Mieczysław Lewandowski, polski operator filmowy

Jurij Łużkow, rosyjski polityk, mer Moskwy

1939 – Basil Myron Schott, amerykański duchowny katolicki, arcybiskup, metropolita Pittsburgha (zm. 2010)

1940 – Mohammad Reza Shadżarian, irański śpiewak klasyczny

1941 – Wiesław Bernolak, polski gitarzysta

1946 – Jan Mateusz Nowakowski, polski aktor

1947 – Stephen King, amerykański pisarz

1948 – Zygmunt Malacki, polski duchowny katolicki (zm. 2010)

1950:

Václav Malý, czeski duchowny katolicki, biskup Pragi, rzecznik Karty 77

Bill Murray, amerykański aktor

Jacek Suchecki, polski pisarz, eseista, tłumacz literatury angielskiej, scenarzysta

1951:

Bruce Arena, amerykański trener piłkarski

Asłan Maschadow, czeczeński polityk, prezydent Czeczeńskiej Republiki Iczkerii (zm. 2005)

Barbara Zawadzka, polska kompozytorka

1952:

Anneliese Michel, niemiecka ofiara opętania (zm. 1976)

Jan Olbrycht, polski polityk

1953 – Wojciech Gogolewski, polski pianista, saksofonista, kompozytor

1954:

Shinzō Abe, japoński polityk, premier Japonii

Marian Terlecki, polski reżyser, producent telewizyjny i filmowy (zm. 2010)

1955:

Andriej Gawriłow, rosyjski pianista

Mika Kaurismäki, fiński reżyser filmowy

1956 – Pamela Behr, niemiecka narciarka alpejska

1957:

Ethan Coen, amerykański reżyser filmowy

Kevin Rudd, australijski polityk, premier Australii

1959 – Andrzej Buncol, polski piłkarz

1960:

Jolanta Fedak, polska polityk

David James Elliott, kanadyjski aktor

Kelly Moran, amerykański żużlowiec (zm. 2010)

1961:

Philippe Anziani, francuski piłkarz, trener piłkarski

Nancy Travis, amerykańska aktorka

1962:

Piotr Mandrysz, polski piłkarz, trener piłkarski

Rob Morrow, amerykański aktor

Hong Ying, chińska pisarka

1963 – Trevor Steven, angielski piłkarz

1964:

Carlos Alberto Aguilera, urugwajski piłkarz

Hugo Herrnhof, włoski łyżwiarz szybki

1965:

Lars Eriksson, szwedzki piłkarz, bramkarz

David Wenham, australijski aktor

1966 – Kerrin Lee-Gartner, kanadyjska narciarka alpejska

1967 – David Grubbs, amerykański gitarzysta, pianista, wokalista

1968 – Tadeusz Piotr Łomnicki, polski aktor

1969:

Grzegorz Cinkowski, polski aktor

Robert Kasprzycki, polski bard, poeta, kompozytor

Radosław Michalski, polski piłkarz

1970 – Melissa Ferrick, amerykańska wokalistka folkowa, gitarzystka

1971:

Paweł Chochlew, polski aktor

Pawieł Rostowcew, rosyjski biathlonista

Luke Wilson, amerykański aktor

1972 – Liam Gallagher, brytyjski wokalista grupy Oasis

1973:

Virginia Ruano Pascual, hiszpańska tenisistka

Oswaldo Sánchez, meksykański piłkarz, bramkarz

1974 – Henning Fritz, niemiecki piłkarz ręczny, bramkarz

1975 – Magda Steczkowska, polska piosenkarka

1976 – Jana Kandarr, niemiecka tenisistka

1977 – Marcin Lijewski, polski piłkarz ręczny

1979:

Bradford Anderson, amerykański aktor

Martina Beck, niemiecka biathlonistka

Richard Dunne, irlandzki piłkarz

1980:

Disco D, amerykański producent muzyczny (zm. 2007)

Kareena Kapoor, indyjska aktorka

Robert Hoffman, amerykański aktor, tancerz, choreograf

Tomas Scheckter, południowoafrykański kierowca wyścigowy

1981:

Katarzyna Gajgał, polska siatkarka

Magdalena Górska, polska aktorka

Dariusz Nojman, polski reżyser filmowy

Nicole Richie, amerykańska aktorka, piosenkarka

1982 – Łukasz Sapela, polski piłkarz, bramkarz

1983 – Maggie Grace, amerykańska aktorka

1986 – Roxana Cogianu, rumuńska wioślarka

1987 – Michał Pazdan, polski piłkarz

1991 – Simona Halep, rumuńska tenisistka

Zmarli

19 p.n.e. – Wergiliusz, rzymski poeta (ur. 70 p.n.e.)

454 – Aecjusz, rzymski wódz (ur. ?)

687 – Konon, papież (ur. ?)

1327 – Edward II, król Anglii (ur. 1284)

1461 – Zofia Holszańska, królowa Polski, żona Władysława II Jagiełły (ur. 1405)

1558 – Karol V Habsburg, cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (ur. 1500)

1576 – Girolamo Cardano, włoski matematyk, filozof, astrolog, lekarz (ur. 1501)

1743 – Sawai Jai Singh II, władca królestwa Amber w Indiach, astronom (ur. 1688)

1812 – Emanuel Schikaneder, niemiecki pisarz, librecista (ur. 1751)

1832 – Sir Walter Scott, szkocki pisarz (ur. 1771)

1838:

Franciszek Jaccard, francuski misjonarz, męczennik, świety katolicki (ur. 1799)

Tomasz Trần Văn Thiện, wietnamski męczennik, święty katolicki (ur. ok. 1820)

1839:

Jacques Honoré Chastan, francuski misjonarz, męczennik, święty katolicki (ur. 1803)

Laurent Imbert, francuski misjonarz, biskup, męczennik, święty katolicki (ur. 1796 lub 1797)

Pierre Maubant, francuski misjonarz, męczennik, święty katolicki (ur. 1803)

1860 – Arthur Schopenhauer, niemiecki filozof (ur. 1788)

1879 – Teodor Morawski, polski polityk, uczestnik powstania listopadowego (ur. 1797)

1904 – Alexis Langer, niemiecki architekt (ur. 1825)

1921 – Mary Mrozińska, polska aktorka (ur. 1887)

1925 – Tadeusz Zieliński, polski architekt (ur. 1883)

1931 – Karol Józef Fischer, polski duchowny katolicki, biskup przemyski (ur. 1847)

1939:

Aleksander Buczyński, polski aktor (ur. 1908)

Tadeusz Jasiński, polski młodociany obrońca Grodna (ur. 1926)

Armand Călinescu, rumuński polityk, premier Rumunii (ur. 1893)

1944 – Polegli w powstaniu warszawskim:

Maria Cetys, polska łączniczka, żołnierz AK (ur. 1914)

Leszek Kidziński, polski podharcmistrz, żołnierz AK, podporucznik (ur. 1923)

Krystyna Wiśniewska-Szabelska, polska łączniczka, żołnierz AK (ur. 1920)

1947 – Harry Carey, amerykański aktor (ur. 1878)

1952 – Władysław Jabłoński, polski architekt, polityk, prezydent Warszawy (ur. 1872)

1953 – Przemysław Podgórski, polski działacz niepodległościowy, inżynier (ur. 1879)

1957 – Haakon VII, król Norwegii (ur. 1872)

1970 – Jerzy Mieczysław Rytard, polski pisarz (ur. 1899)

1971 – Bernardo Houssay, argentyński fizjolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1887)

1972 – Henry de Montherlant, francuski pisarz (ur. 1895)

1974 – Walter Brennan, amerykański aktor (ur. 1894)

1976 – Orlando Letelier, chilijski polityk (ur. 1932)

1987 – Jaco Pastorius, amerykański basista jazzowy (ur. 1951)

1995 – Jaga Boryta, polska aktorka (ur. 1908)

1996 – Bogdan Tranda, polski duchowny ewangelicki (ur. 1929)

1998 – Florence Griffith-Joyner, amerykańska lekkoatletka, sprinterka (ur. 1959)

1999 – Edmund Fidler, polski aktor (ur. 1907)

2002 – Andrzej Miłosz, polski dziennikarz, tłumacz, reżyser filmów dokumentalnych (ur. 1917)

2006 – Boz Burrell, angielski basista i wokalista zespołów: King Crimson i Bad Company (ur. 1946)

2007:

Alice Ghostley, amerykańska aktorka (ur. 1924)

Milan Lukeš, czeski polityk, minister kultury (ur. 1933)

Petar Stambolić, jugosłowiański polityk, premier i prezydent Jugosławii (ur. 1912)

Wiktor Szyryński, kanadyjski psychiatra i psycholog polskiego pochodzenia (ur. 1913)

2008:

Zofia Szancerowa, polska aktorka (ur. 1913)

Dingiri Banda Wijetunge, lankijski polityk, premier i prezydent Sri Lanki (ur. 1916)

2010 – Zdzisław Dziędzielewicz-Kirkin, polski taternik, alpinista, przewodnik tatrzański, instruktor narciarski, działacz harcerski i turystyczny (ur. 1916)

2011 – Krzysztof Pośpiech, polski dyrygent, chórmistrz (ur. 1944)

Przypisy

Światowy Dzień Choroby Alzheimera. na alzheimer.pl wg PAP [opublikowano: 2009-09-17].
Chronologiczny spis informacji o świętych i błogosławionych. na brewiarz.katolik.pl.
Żywoty Świętych.
Bl. Mark of Modena, Marcus Scalabrini – Catholic Online (ang.)
Marcus Scalabrini (von Modena) – Ökumenisches Heiligenlexikon (niem.)