22 września - Polski Serwis Naukowy

22 września jest 265. (w latach przestępnych 266.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 100 dni.

Legion albo legia (łac. legio) - podstawowa i największa jednostka taktyczna armii rzymskiej złożona przede wszystkim z ciężkozbrojnej piechoty. Odpowiednik współczesnej dywizji. W pierwszych trzech wiekach imperium armia rzymska liczyła od 25 do 34 legionów. W wyprawach legionów uczestniczyli również kamieniarze, cieśle, inżynierowie i inni rzemieślnicy.

Charlotte Reinagle Cooper, zamężna Sterry (ur. 22 września 1870 w Ealing, zm. 10 października 1966 w Helensburgh, Szkocja), tenisistka brytyjska, pięciokrotna zwyciężczyni Wimbledonu, mistrzyni olimpijska.

Święta

imieniny obchodzą: Bazyla, Daria, Digna, Eksuperiusz, Emeryta, Emmeram, Emmeran, Feliks, Ignacy, Imbram, Innocenty, Joachim, Jonasz, Józefa, Kandyd, Maurycy, Prosimir, Tacjusz, Tomasz, Wiktor i Witalis.

Autokefaliczny Kościół Prawosławny – Białostockie Dni Muzyki Cerkiewnej w rocznicę przeniesienia relikwii św. Gabriela Zabłudowskiego (męczennika)

Bułgaria, Mali – Święto Niepodległości

Międzynarodowe:

Dzień bez Samochodu

Zakończenie kampanii ekologicznej Europejskiego Tygodnia Zrównoważonego Transportu (od 16 września)

Wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

św. Emmeram z Ratyzbony (męczennik)

św. Ignacy z Santa Agata, Ignacy Belvisotti (zm. 1716; prezbiteri kapucyn)

Męczennicy z Agaunum, święci: Kandyd, Maurycy, Wiktor, Innocenty i Witalis

św. Tomasz z Villanueva (arcybiskup Walencji)

Wydarzenia w Polsce

967 – Bitwa Mieszka I z Wichmanem i Wolinianami, zakończona zwycięstwem Polan.

1411 – Krzyżacy przekazali Rypin w ręce polskie.

1626 – Wojna polsko-szwedzka: rozpoczęła się bitwa pod Gniewem.

1889 – Odsłonięto pomnik Wilhelma I w Poznaniu.

1922 – Założono Obywatelski Komitet Obrony Przeciwgazowej (OKOP).

1929 – Radio Kraków zrealizowało pierwszą w Polsce transmisję radiową z meczu piłkarskiego Wisła – Cracovia.

1939 – Kampania wrześniowa:

Bitwa pod Łomiankami.

Kapitulacja Lwowa przed Armią Czerwoną

W Brześciu odbyła się wspólna sowiecko-niemiecka defilada.

W czasie walk w Puszczy Augustowskiej wycofujący się spod Grodna 101. rezerwowy pułk ułanów zniszczył ok. dwudziestu czołgów sowieckich.

Zajęcie Grodna przez Armię Czerwoną.

1940 – Do KL Auschwitz przywieziono więźniów z tzw. drugiego transportu warszawskiego.

1942 – Rozpoczęła się likwidacja getta w Częstochowie.

1944:

53. dzień powstania warszawskiego: lotnictwo i artyleria sowiecka ostrzelały punkty obsadzone przez Niemców: Dworzec Gdański, Cytadelę, lotniska na Bielanach.

PKWN zawarł z Litwą tzw. układ republikański.

1946 – Krajowa Rada Narodowa uchwaliła ordynację wyborczą do Sejmu Ustawodawczego.

1947 – W Szklarskiej Porębie rozpoczęła się konferencja 9 partii komunistycznych. Utworzono Biuro Informacyjne Partii Komunistycznych i Robotniczych (Kominform).

1949 – Jerzy Dobrzycki i Andrzej Kwiek z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Adama Mickiewicza odkryli planetoidę Posnania.

1953 – Zakończył się proces biskupa Kaczmarka.

1955 – Bandyta Jerzy Paramonow zastrzelił podczas ucieczki z komisariatu przy ul. Wilczej w Warszawie milicjanta Zbigniewa Łęckiego, a kolejnego zranił.

1964 – Na Wiśle w Warszawie uruchomiono ujęcie wody Gruba Kaśka.

1975 – Premiera filmu Noce i dnie.

1980 – Powstało Niezależne Zrzeszenie Studentów.

1986 – Premiera filmu C.K. Dezerterzy.

1992 – Przeniesienie relikwii św. Męczennika Młodzieńca Gabriela z Grodna do Prawosławnej katedry św. Mikołaja w Białymstoku.

1997:

Sąd umorzył sprawę pułkownika Ryszarda Kuklińskiego.

Telewizja Polska rozpoczęła emisję telenoweli Klan.

2000:

Po zakończeniu budowy Mostu Świętokrzyskiego zamknięto tymczasowy Most Syreny w Warszawie.

Zakończono produkcję Fiata 126p.

2006 – Rozpadła się po raz pierwszy koalicja PiS-Samoobrona-LPR.

Wydarzenia na świecie

Bitwa pod Curupayty (1866) na obrazie Candido Lopeza

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
22 września

66 – cesarz Neron utworzył Legion I Italica.

530 – Bonifacy II został wybrany na papieża.

1236 – Krucjaty północne: klęska kawalerów mieczowych w bitwie pod Szawlami (Litwa).

1332 – Bazyli Wielki Komnen został cesarzem Trapezuntu.

1499 – Austria i Szwajcaria zawarły pokój kończący wojnę między oboma państwami.

1503 – Pius III został wybrany na papieża.

1575 – Rudolf II został koronowany na króla Czech.

1586 – Wojna osiemdziesięcioletnia: zwycięstwo Hiszpanów nad wojskami holendersko-angielskimi w bitwie pod Zutphen.

1598 – Angielski pisarz Ben Jonson zastrzelił w pojedynku aktora Gabriela Spensera.

1708 – III wojna północna: zwycięstwo Szwedów nad Rosjanami w bitwie pod Smoleńskiem.

1711 – Indianie Tuscarora dokonali masakry osadników w Karolinie Północnej; początek wojny Tuscarorów.

1735 – Robert Walpole jako pierwszy brytyjski premier zamieszkał w rezydencji przy 10 Downing Street.

1761 – Odbyła się koronacja króla Wielkiej Brytanii Jerzego III i jego żony Charlotty.

1789 – VI wojna rosyjsko-turecka: zwycięstwo wojsk rosyjsko-austriackich w bitwie nad Rymnikiem.

1792 – Została zniesiona monarchia i ustanowiona I Republika Francuska. Jest to data początkowa kalendarza rewolucyjnego.

1804 – Jean-Jacques Dessalines ogłosił się pierwszym cesarzem Haiti (jako Jakub I).

1851 – Założono Fort Des Moines w stanie Iowa.

1859 – Robert Luther odkrył planetoidę Mnemosyne.

1862 – Abraham Lincoln ogłosił proklamację emancypacyjną (obowiązującą od 1 stycznia 1863).

1866 – Wojna paragwajska: w bitwie pod Curupayty wojska paragwajskie pod dowództwem dyktatora Francisco Lopeza rozgromiły siły trójprzymierza (Argentyna, Brazylia, Urugwaj).

1867 – W Bogocie założono Narodowy Uniwersytet Kolumbii.

1878 – W Moskwie została założona Rosyjska Akademia Sztuki Teatralnej.

1891 – Papież Leon XIII opublikował encyklikę Octobri Mense.

1896 – Królowa Wiktoria prześcignęła swojego dziadka Jerzego III i stała się najdłużej panującym brytyjskim monarchą.

1906 – Rozruchy na tle rasowym w Atlancie w USA, w których zginęło co najmniej 27 osób.

1908 – Bułgaria proklamowała niepodległość (od Imperium osmańskiego).

1910 – Pilot Grzegorz Piotrowski na samolocie Bleriot IX, wraz z pasażerem-korespondentem prasowym, wykonał 27-kilometrowy przelot nad morzem z Petersburga do twierdzy Kronsztad na wyspie Kotlin, gdzie wylądował na placu przed koszarami.

1914:

I wojna światowa: na Morzu Północnym trzy brytyjskie krążowniki zostały zatopione przez niemiecki okręt podwodny U-9.

Niemiecki krążownik SMS Emden ostrzelał brytyjskie instalacje w indyjskim porcie Madras.

1915:

Francuzi rozpoczęli ofensywę w Szampanii.

W Lille Niemcy rozstrzelali 5 francuskich konspiratorów.

1927 – Rozpoczął działalność Teatr Polski w Rydze.

1933 – Została utworzona Izba Kultury Rzeszy.

1934 – Wybuch gazu w kopalni w pobliżu Wrexham w Walii zabił 266 górników.

1940 – Wojna na Pacyfiku: wojska japońskie wkroczyły do Wietnamu.

1941 – Front wschodni: zakończyła się nieudana niemiecko-fińska operacja Silberfuchs, mającą na celu zdobycie portu Murmańsk.

1944 – Wojska radzieckie wyzwoliły Tallinn.

1948 – I wojna arabsko-izraelska: Liga Arabska powołała jednostronnie w Gazie rząd palestyński na czele z muftim Jerozolimy i proklamowała niepodległość arabskiej części Palestyny.

1953 – Na University of Illinois at Urbana-Champaign uruchomiono komputer ILLIAC I.

1959 – Uruchomiono połączenie telefoniczne między Europą a USA.

1960 – Mali proklamowało niepodległość (od Francji).

1964 – Na Broadwayu odbyła się premiera musicalu Skrzypek na dachu.

1968 – Całkowite zaćmienie Słońca widoczne nad Syberią, Kazachstanem i północno-zachodnimi Chinami.

1975 – Nieudany zamach na prezydenta USA Geralda Forda.

1979 – Amerykański satelita szpiegowski zaobserwował nad Oceanem Indyjskim rozbłysk pochodzący prawdopodobnie z tajnego próbnego wybuchu jądrowego, przeprowadzonego przez Izrael lub RPA.

1980 – Wybuchła wojna iracko-irańska.

1985 – Premier Francji Laurent Fabius przyznał, że to francuskie służby specjalne zleciły zatopienie 10 lipca 1985 roku w Auckland w Nowej Zelandii należącego do Greenpeace okrętu Rainbow Warrior.

1986 – Premiera 1. odcinka serialu ALF.

1987 – Premiera 1. odcinka serialu Pełna chata.

1988 – Ustępujący prezydent Libanu Amin Dżemajel zdymisjonował cywilny gabinet premiera Selima al-Hossa i powołał w jego miejsce tymczasowy rząd wojskowy na czele z generałem Michelem Aouenem. Al-Hoss, wspierany przez Syrię, uznał swoje odwołanie za nieważne i w ten sposób powstały dwa równolegle rządzące gabinety.

1989:

Premiera 1. odcinka serialu Słoneczny patrol.

Założono Międzynarodowy Komitet Paraolimpijski.

1993:

Abchascy rebelianci zestrzelili podchodzący do lądowania w Suchumi gruziński samolot Tu-154B; zginęło 106 osób.

W katastrofie kolejowej w Mobile (Alabama) zginęło 47 osób, a 103 zostały ranne.

1994:

Premiera 1. odcinka serialu Przyjaciele.

W katastrofie kolejowej w Angoli zginęło 350 osób.

1995 – Premiera filmu Siedem.

1997 – Zbankrutowała największa rosyjska piramida finansowa zorganizowana przez przedsiębiorstwo MMM.

1999 – W Riazaniu miał miejsce piąty (udaremniony) z serii zamachów bombowych na budynki mieszkalne w Rosji.

2000 – Podczas Igrzysk Olimpijskich w Sydney Robert Korzeniowski zdobył złoty medal w chodzie sportowym na dystansie 20 km.

2001 – Zjednoczone Emiraty Arabskie zerwały stosunki dyplomatyczne z Afganistanem wobec odmowy wydania Osamy bin Ladena przez talibów.

2002 – Odbyły się wybory parlamentarne w Niemczech.

2006

Obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Ameryce Południowej, zachodniej Afryce i Antarktyce.

W niemieckim Lathen 23 osoby zginęły a 10 zostało rannych w wyniku zderzenia pociągu magnetycznego Transrapid z samochodem ekipy sprzątającej tory.

2007 – Władze chilijskie wydały Peru byłego prezydenta tego kraju Alberta Fujimoriego, oskarżonego o korupcję i łamanie praw człowieka.

2008 – Edward Natapei został premierem Vanuatu.

2010 – 12 osób zginęło, a ponad 70 zostało rannych w irańskim mieście Mahabad w zamachu bombowym dokonanym podczas parady wojskowej w 30. rocznicę wybuchu wojny iracko-irańskiej.