25 Pułk Artylerii Lekkiej - Polski Serwis Naukowy

25 Pułk Artylerii Lekkiej Ziemi Kaliskiej (25 pal) - oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

W okresie miedzywojennym pułk stacjonował w Kaliszu. Stanowił organiczną artylerię 25 Dywizji Piechoty. Od 1929, pod względem wyszkolenia fachowego, podlegał dowódcy 7 Grupy Artylerii.

Formowanie

W kwietniu 1921, w garnizonie Kalisz, na terenie Okręgu Korpusu Nr VII, sformowany został 25 Pułk Artylerii Polowej. Jednostka powstała z połączenia III dywizjonu 14 Pułku Artylerii Polowej i III dywizjonu 17 Pułku Artylerii Polowej. Oddział stanowił organiczną artylerię 25 Dywizji Piechoty. Od 1929, pod względem wyszkolenia fachowego, podlegał dowódcy 7 Grupy Artylerii.

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.

Adiutant (łac. adiutare - "pomagać"), adiutant ordynansowy - żołnierz pomocniczy asystujący najwyższym oficerom (zazwyczaj generałom oraz dowódcom jednostek wojskowych). Jest w osobistej dyspozycji swego przełożonego. Wykonuje ogólne prace kancelaryjno-biurowe i organizacyjne zapewniające rytmiczność działalności służbowej dowódcy, a także zlecenia osobistego przełożonego, oraz kieruje pracą innych pracowników adiutantury (kancelarii dowódcy).

1 stycznia 1932 jednostka przemianowana została na 25 Pułk Artylerii Lekkiej , a w 1937 otrzymała nazwę wyróżniającą "Ziemi Kaliskiej" .

Walki pułku

W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie macierzystej dywizji. Od 1 do 3 września wspierał piechotę na odcinku "Prosna". Następnie wycofał się na przedmoście "Koło". 9 września wszedł do bitwy nad Bzurą, a 12 września dotarł do Ozorkowa. 17 września poniósł dotkliwe straty w wyniku nalotów lotnictwa. Resztki pułku przebiły się do Modlina i Warszawy.

Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju. Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

Żołnierze pułku

Dowódcy pułku:

ppłk Adam Meraviglia

płk Józef Plisowski (1924)

płk dypl. Czesław Szystowski (1932-1938)

ppłk art. Antoni Wereszczyński (1938-1939)

ppłk Antoni Wojtanowicz (VIII-IX 1939)

Oficerowie pułku:

Witold Tadeusz Andruszewicz-Doliwa

kpt.Karol Hauke-Bosak

kpt. Walenty Rakowski

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939
Dowództwo

dowódca - ppłk Antoni Wojtanowicz (pokojowy I zastępca dowódcy 25 pal)

adiutant - kpt. Tadeusz Wdowiński

Armata 75 mm wz. 1897

I dywizjon (armat 75 mm)

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Bitwa nad Bzurą inaczej zwana bitwą pod Kutnem rozegrała się w dniach od 9 do 18-22 września 1939 roku. Była to największa bitwa podczas kampanii 1939 roku. Została stoczona przez dwie polskie armie "Poznań" (gen. Tadeusz Kutrzeba) i "Pomorze" (gen. Władysław Bortnowski) z niemieckimi 8 Armią(gen. Johannes Blaskowitz) i 10 Armią (gen. Walter von Reichenau) z Grupy Armii Południe ("Süd")(gen. Gerd von Rundsted).

dowódca mjr Stanisław Boryczko

dowódca 1 baterii - kpt. Leon Wojciechowski

dowódca 2 baterii - kpt. Józef Purchla

dowódca 3 baterii - por. Jerzy Komorowski

II dywizjon (armat 75 mm)

dowódca - mjr Juliusz Ziółkowski

dowódca 4 baterii - kpt. Jan Trzebuchowski

dowódca 5 baterii - por. Mieczysław Trojanowski

dowódca 6 baterii - ppor. Franciszek Jabłonka

III dywizjon (haubic 100 mm)

dowódca - ppłk Józef Nowak (pokojowy II zastępca dowódcy 25 pal)

dowódca 7 baterii - kpt. Bronisław Lubiniewicz

dowódca 8 baterii - kpt. Tadeusz Turaszwili

dowódca 9 baterii - kpt. Tadeusz Wdowiński

Symbole pułkowe

Sztandar

Artyleria lekka - dawniej, artyleria wyposażona w armaty o kalibrze do 90 mm i haubice kalibru do 130 mm. Służyła do bezpośredniego wspierania wojsk na polu walki (artyleria bezpośredniego wsparcia) i w związku z tym była przystosowana zarówno do prowadzenia ognia na wprost jak i pośredniego. Działa artylerii lekkiej miały dużą szybkostrzelność, ale niewielką donośność i siłę wybuchu pocisków. Działa artylerii lekkiej miały początkowo ciąg konny, później głównie mechaniczny, a w czasie II wojny światowej powstały także samobieżne działa artylerii lekkiej.

Twierdza Modlin (rosyjska nazwa Nowogieorgiewsk) – twierdza położona na Mazowszu u zbiegu Wisły i Narwi, około 30 km na północny zachód od Warszawy. Składa się z cytadeli położonej na prawym brzegu Narwi, umocnionych przedmości: kazuńskiego i nowodworskiego oraz z dwóch pierścieni fortów. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w Polsce.

10 grudnia 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 25 pal .

29 czerwca 1938 roku, podczas ceremonii wręczenia sztandarów oddziałom artylerii poznańskiego OK, na dziedzińcu koszar na Sołaczu w Poznaniu, gen. dyw. Juliusz Rómmel wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo ziemi kaliskiej.

Odznaka

Sołacz – jedna z części Poznania położona w zachodniej części miasta, położona w dolinie Bogdanki. Obecnie jest to dzielnica willowa, w której przeważa niska zabudowa domów jednorodzinnych.

Polskie sztandary wojskowe - znaki polskich jednostek wojskowych, symbole sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierza polskiego.

Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego o ramionach pokrytych zieloną emalią, o złoconych krawędziach z czarnym obramowaniem. Na środek krzyża nałożona okrągła tarcza ze srebrnym oksydowanym orłem wz. 1927 na czerwonym tle. Wokół tarczy na białym tle wpisano numer i nazwę pułku 25 PUŁK ARTYLERII POLOWEJ. Dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana. Wymiary: 46x45 mm. Wykonanie: Adam Nagalski - Warszawa.

Ziemia kaliska (łac. Terra Calisiensis) – jednostka terytorialna średniowiecznego państwa polskiego, w dorzeczu górnej i środkowej Warty. W czasach nowożytnych wschodnia część Wielkopolski właściwej, współcześnie synonim Kaliskiego.

Juliusz Karol Wilhelm Józef Rómmel vel Rummel (ur. 3 czerwca 1881 w Grodnie, zm. 3 września 1967 w Warszawie) – pułkownik artylerii konnej Armii Imperium Rosyjskiego, generał dywizji Wojska Polskiego.

Przypisy

Rozkazem ministra spraw wojskowych marszałka Józefa Piłsudskiego z 31 grudnia 1931 wszystkie pułki artylerii polowej zostały przemianowane na pułki artylerii lekkiej (Dz. Rozk. M.S.Wojsk. Nr 36, poz. 473).
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1937, nr 6, poz. 78.
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 18 z 31.12.1937 r., poz. 238.
Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 300.
W 1932 r. zmieniono napis na 25 Pułk Artylerii Lekkiej
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 264.

Bibliografia

Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X

Kazimierz Satora, Opowieści wrześniowych sztandarów, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1

Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.

Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.

Karol January Stanisław Hauke-Bosak herbu Bosak (ur. 19 września 1888 w Warszawie, zamordowany wiosną 1940 w Charkowie) – pułkownik dyplomowany artylerii Wojska Polskiego.

Sztandar – weksylium będące znakiem oddziału, stowarzyszenia, miasta, szkoły, instytucji itp. Składa się z płata i drzewca zakończonego głowicą. Płat posiada różne wzory na obu stronach, przeważnie obszyty jest frendzlą i przymocowany do drzewca skórzanym rękawem i ozdobnymi gwoździami. Pod głowicą wiązane są wstęgi i szarfy w barwach narodowych lub orderów i odznaczeń, którymi posiadacz sztandaru został odznaczony. Pod wstęgami mogą być mocowane odznaki odznaczeń. Sztandar, podobnie jak chorągiew, występuje w jednym egzemplarzu.