25 grudnia - Polski Serwis Naukowy

25 grudnia jest 359. (w latach przestępnych 360.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 6 dni.

Arar (arab. عرعر) - miasto w północno-wschodniej Arabii Saudyjskiej, położone 60 kilometrów od granicy z Irakiem; stolica prowincji Al-Hudud asz-Szamalija. Według danych szacunkowych na rok 2009 liczy 163 037 mieszkańców. Ośrodek przemysłowy.

Araukanie (Araucanos, Mapuches, pol. Mapucze) – plemię indiańskie Ameryki Południowej, zamieszkujące południowo-centralne obszary Chile i południowo-zachodnią Argentynę. Sami Araukanie mówią o sobie Mapucze, co w dosłownym tłumaczeniu znaczy Ludzie Ziemi. Plemiona te żyły w czasach prekolumbijskich na południe od Inków na terenach dzisiejszego Chile.

Święta

Imieniny obchodzą: Eugenia, Maria, Mateusz, Piotr i Siemosław.

Pakistan – Dzień Kuaid-e-Azama

Wspomnienia i święta w Kościele katolickim:

Boże Narodzenie

Św. Anastazja z Dalmacji (męczennica)

Św. Eugenia Rzymska (męczennica)

Bł. Maria od Apostołów Wüllenweber (założycielka salwatorianek; wspominana również 5 września)

Św. Piotr Nolasco (mercedarianin) (lokalnie; głównie 6 maja)

Wydarzenia w Polsce

1025 – Mieszko II został koronowany na króla Polski.

1076 – W Gnieźnie odbyła się koronacja Bolesława II Szczodrego na króla Polski.

1815 – Józef Zajączek został namiestnikiem Królestwa Polskiego.

1823 – Założono Muzeum Książąt Lubomirskich we Wrocławiu.

1881 – Podczas trwającej w kościele św. Krzyża mszy świątecznej wybuchła panika spowodowana fałszywym alarmem pożarowym, w wyniku której zostało zadeptanych 20 osób. Plotka o wywołaniu alarmu przez przyłapanego na kradzieży kieszonkowej Żyda doprowadziła do pogromu, w którym zginęły 2 osoby, 24 zostały ranne, a około 10 tys. Żydów poniosło znaczne straty finansowe.

1914 – I wojna światowa: zakończyła się bitwa pod Łowczówkiem.

1916 – Został wydany ukaz cesarza Rosji Mikołaja II zawierający obietnicę utworzenia niepodległej Polski.

1939 – Hitlerowcy spalili Nową Synagogę w Częstochowie.

1943 – Ponad 40 Polaków zostało zamordowanych przez UPA w Janówce.

1956 – Wznowiono wydawanie Tygodnika Powszechnego.

1965:

Premiera filmu Sam pośród miasta.

Premiera 1. odcinka serialu Kapitan Sowa na tropie.

1970 – Na antenie Programu III Polskiego Radia wyemitowano premierowe wydanie magazynu satyrtcznego Ilustrowany Tygodnik Rozrywkowy.

1974 – Premiera filmu Nie ma róży bez ognia.

1976 – Zbrodnia pod Połańcem.

1990 – Polska ratyfikowała Układ o Współpracy Patentowej.

2009 – Polska premiera filmu Avatar.

2010 – Zakończenie emisji serialu Złotopolscy.

Wydarzenia na świecie

Koronacja Karola Wielkiego – 800

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
25 grudnia

352 – Pierwsze obchody święta Bożego Narodzenia w cesarstwie rzymskim.

496 – Chrzest Chlodwiga.

800 – Koronacja Karola Wielkiego na cesarza rzymskiego.

820 – Cesarz bizantyjski Leon V Armeńczyk został obalony i zamordowany. Jego miejsce zajął Michał II Amoryjczyk.

875 – Koronacja Karola II Łysego na cesarza rzymskiego.

983 – Koronacja Ottona III na króla Niemiec.

1000 – Koronacja Stefana I na króla Węgier.

1013 – Koronacja Swena Widłobrodego na króla Anglii.

1046:

Klemens II został papieżem.

Król Niemiec Henryk III został koronowany przez Klemensa II na cesarza.

1066 – Koronacja Wilhelma Zdobywcy na króla Anglii.

1100 – Koronacja Baldwina I na króla Jerozolimy.

1130 – Koronacja Rogera II na króla Sycylii.

1261:

Cesarz bizantyjski Jan IV Laskarys w dniu swoich 11-tych urodzin został obalony i oślepiony na rozkaz Michała VIII Paleologa, który został nowym cesarzem.

Koronacja Przemysła Ottokara II na króla Czech.

1356 – Cesarz Karol IV ogłosił w Metz drugą część tzw. Złotej Bulli, która regulowała podstawowe zasady ustrojowe Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Pierwsza część została ogłoszona 10 stycznia w Norymberdze.

1492 – U wybrzeży wyspy Hispaniola żaglowiec Santa María Krzysztofa Kolumba wpadł na rafę koralową.

1495 – Wojska hiszpańskie pokonały Guanczów w drugiej bitwie w wąwozie Acentejo. Było to ostateczne zwycięstwo konkwistadorów nad rdzenną ludnością Wysp Kanaryjskich.

1553 – Indianie z plemienia Araukanów rozgromili Hiszpanów w bitwie pod Tupacel (Chile). Wzięty do niewoli pierwszy królewski gubernator Chile Pedro de Valdivia został zamordowany.

1559 – Pius IV został papieżem.

1599 – Założono brazylijskie miasto Natal.

1615 – Jacob Le Maire i Willem Schouten odkryli Wyspę Stanów.

1643 – Kapitan William Mynos z Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej odkrył Wyspę Bożego Narodzenia na Oceanie Indyjskim.

1683 – Uznany za winnego klęski w bitwie pod Wiedniem były wezyr Kara Mustafa został z rozkazu sułtana Mehmeda IV uduszony w Belgradzie.

1745 – Zawarto austriacko-sasko-pruski traktat pokojowy w Dreźnie kończący II wojnę śląską. Potwierdzono warunki pokoju wrocławskiego z 1742 roku.

1837 – Wojny z Indianami: w bitwie nad jeziorem Okeechobee wojska amerykańskie pokonały Seminolów.

1868:

Na japońskiej wyspie Hokkaido została utworzona pierwsza azjatycka Republika Ezo.

Prezydent Andrew Johnson ułaskawił wszystkich żołnierzy Konfederacji z czasów wojny secesyjnej.

Wojna paragwajska: w bitwie pod Ypacarai wojska argentyńsko-brazyliskie rozgromiły armię paragwajską prezydenta Francisca Solano Lópeza.

1915 – Założono portugalski klub piłkarski Varzim SC.

1917 – Bolszewicy ogłosili w Charkowie utworzenie marionetkowej Ukraińskiej Ludowej Republiki Rad, co rozpoczęło wojnę ukraińsko-bolszewicką.

1926 – Hirohito został cesarzem Japonii.

1928 – Premiera westernu W starej Arizonie.

1932:

Rozgłośnia BBC nadała pierwszą audycję nagraną wcześniej na taśmie magnetycznej.

Trzęsienie ziemi w Gansu (Chiny); zginęło ok. 70 tys. osób.

1941 – Wojna na Pacyfiku: wojska japońskie zdobyły Hongkong.

1944 – Wojska amerykańskie wylądowały na Luzonie (Filipiny).

1946 – Uruchomiono pierwszy radziecki i europejski reaktor jądrowy F-1.

1947 – Weszła w życie konstytucja Chin.

1952 – Rozpoczął emisję pierwszy program niemieckiej telewizji publicznej Das Erste.

1953:

Armia USA zakończyła okupację japońskiej wyspy Amami.

W Hongkongu spłonęły slumsy zamieszkane przez chińskich emigrantów.

1962 – Premiera filmu Zabić drozda.

1971 – 163 osoby zginęły w pożarze hotelu Taeyokale w Seulu.

1973 – Premiera filmu Żądło.

1975 – Steve Harris założył w Londynie zespół Iron Maiden.

1976 – W katastrofie egipskiego Boeinga 707 w Tajlandii zginęły 72 osoby.

1977 – Prezydent Egiptu Anwar Sadat spotkał się w Ismailii z premierem Izraela Menachemem Beginem.

1978:

Lądownik radzieckiej sondy kosmicznej Wenera 11 osiągnął powierzchnię Wenus.

Wietnamska armia wkroczyła do Kambodży, wspierając powstanie przeciwko Czerwonym Khmerom.

1979 – Rozpoczęła się radziecka interwencja w Afganistanie.

1986 – 63 osoby zginęły w katastrofie irackiego Boeinga 737 w mieście Arar (Arabia Saudyjska).

1989 – Rozstrzelano obalonego rumuńskiego dyktatora Nicolae Ceauşescu i jego żonę Elenę.

1991 – Michaił Gorbaczow zrezygnował ze stanowiska prezydenta ZSRR.

1993 – Weszła w życie Konstytucja Rosji.

2000 – 309 osób zginęło w pożarze sali tanecznej w chińskim mieście Luoyang.

2001:

Wojna domowa w Burundi: około 500 rebeliantów Hutu zginęło w starciu z bojówkami Tutsi.

Wybuchł pożar buszu w Nowej Południowej Walii.

2003:

141 osób zginęło, a 24 zostały ranne w katastrofie gwinejskiego Boeinga 727-223, który rozbił się na plaży, krótko po starcie z lotniska w Kotonu (Benin).

Europejska Agencja Kosmiczna utraciła łączność z marsjańskim lądownikiem Beagle 2.

Norweg Kurt Nielsen wygrał w Londynie konkurs piosenki World Idol.

W zamachu bombowym dokonanym przez palestyńskiego terrorystę-samobójcę na przystanku autobusowym w izraelskim mieście Petach Tikwa zginęło 4 Izraelczyków, a 26 zostało rannych.

W nieudanym zamachu bombowym na prezydenta Pakistanu Perveza Musharrafa w Rawalpindi zginęło 15 osób (w tym 2 jadących furgonetkami zamachowców-samobójców), a 46 zostało rannych.

2004 – Planetoida 99942 Apophis otrzymała 4. stopień w skali Torino, wg której oceniane jest ryzyko uderzenia w Ziemię, co jest najwyższym wskaźnikiem w historii.

2005 – W wyniku błędu pracowników doszło do uszkodzenia i wyłączenia reaktora nr 1 w jedynej na kontynencie afrykańskim elektrowni atomowej Koeberg w RPA.

2007:

W katastrofie budowlanej w egipskiej Aleksandrii zginęło 30 osób, a kilkanaście zostało rannych.

Wojna domowa na Sri Lance: bitwa morska pod Delft.

2009:

Nieudany zamach bombowy na samolot Airbus A330 linii Northwest Airlines, lecący z Amsterdamu do Detroit.

Spłonęła doszczętnie katedra św. Mela w Longford (Irlandia).

2010 – 45 osób zginęło, a 50 zostało rannych w samobójczym zamachu bombowym na punkt dystrybucji pomocy żywnościowej w mieście Khar na Terytoriach Plemiennych w zachodnim Pakistanie.

Urodzili się

6 do 4 p.n.e. (data symboliczna) – Jezus Chrystus, założyciel religii chrześcijańskiej (zm. 33) (data śmierci również symboliczna)

3 p.n.e. – Galba, cesarz rzymski (zm. 69)

1250 – Jan IV Laskarys, cesarz bizantyjski (zm. 1305)

1717 – Pius VI, papież (zm. 1799)

1787 – Szczepan Józef Gółkowski, polski wydawca, redaktor czasopism (zm. 1871)

1815 – Temistocle Solera, włoski kompozytor i librecista (zm. 1878)

1825 – Joseph-Noël Ritchot, misjonarz katolicki działający w Kanadzie (zm. 1905)

1835 – Theodor Vogt, niemiecko-austriacki profesor pedagogiki (zm. 1906)

1863:

Kazimierz Kostanecki, polski lekarz, anatom, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego (zm. 1940)

Charles Pathé, francuski pionier przemysłu filmowego (zm. 1957)

1870 – Helena Rubinstein, amerykańska kosmetyczka pochodzenia polskiego (zm. 1965)

1875 – Theodor Innitzer, austriacki duchowny katolicki, kardynał, arcybiskup Wiednia (zm. 1955)

1876:

Adolf Windaus, niemiecki biochemik (zm. 1959)

Muhammad Ali Jinnah, indyjski i pakistański polityk, pakistański bohater narodowy (zm. 1948)

1883 – Maurice Utrillo, francuski malarz (zm. 1955)

1889 – Octave Garnier, francuski anarchista (zm. 1912)

1891 – Ewald André Dupont, niemiecki reżyser filmowy (zm. 1956)

1893 – Mieczysław Smorawiński, polski generał, ofiara zbrodni katyńskiej (zm. 1940)

1895 – Stefan Rowecki, polski dowódca wojskowy, generał, komendant główny AK (zm. 1944)

1899 – Humphrey Bogart, amerykański aktor (zm. 1957)

1903:

Stefan Bartik, polski aktor (zm. 1964)

Julian Tokarski, polski polityk, wicepremier (zm. 1977)

1906 – Ernst Ruska, niemiecki fizyk (zm. 1988)

1907 – Cab Calloway, amerykański wokalista jazzowy (zm. 1994)

1908 – Mieczysław Bibrowski, polski prawnik, dziennikarz, poeta, tłumacz (zm. 2000)

1910 – Jan Zaręba, polski duchowny katolicki, biskup włocławski (zm. 1986)

1911 – Louise Bourgeois, amerykańska rzeźbiarka pochodzenia francuskiego (zm. 2010)

1913 – Mieczysław Moczar, polski działacz komunistyczny (zm. 1986)

1915 – Wiesław Łasiński, polski kontradmirał, profesor doktor nauk medycznych, rektor WAM i AMG

1917 – Wadim Berestowski, polski reżyser filmowy (zm. 1992)

1918:

Ahmed Ben Bella, algierski polityk, prezydent Algierii

Anwar Sadat, egipski polityk, prezydent Egiptu (zm. 1981)

1919 – Naushad Ali, indyjski muzyk i kompozytor (zm. 2006)

1922 – Félix Loustau, argentyński piłkarz (zm. 2003)

1924 – Atal Bihari Vajpayee, indyjski polityk, premier Indii

1925 – Carlos Castaneda, amerykański antropolog, autor książek o szamanizmie, Indian z Meksyku (zm. 1998)

1926 – Mirosław Szonert, polski aktor (zm. 1995)

1927:

Ljuben Diłow, bułgarski pisarz science fiction (zm. 2008)

Ram Narayan, muzyk hinduski

1929 – Jerzy Antczak, polski reżyser filmowy

1931 – Ray Bryant, amerykański pianista jazzowy, kompozytor (zm. 2011)

1933:

Joachim Meisner, niemiecki duchowny katolicki, arcybiskup Kolonii, kardynał

Wilibald Winkler, polski naukowiec, rektor Politechniki Śląskiej, dyplomata, wiceminister edukacji, wojewoda śląski (zm. 2010)

1936 – Ismail Merchant, brytyjski producent filmowy (zm. 2005)

1940 (wg oficjalnych dokumentów 1 stycznia 1941) – Henryk Wujec, polski polityk

1942:

Laco Adamík, polski reżyser filmowy pochodzenia słowackiego

Françoise Durr, francuska tenisistka

1943 – Hanna Schygulla, niemiecka aktorka

1945 – Noel Redding, brytyjski basista zespołu The Jimi Hendrix Experience (zm. 2003)

1946 – Jerzy Sztwiertnia, polski reżyser filmowy

1949 – Sissy Spacek, amerykańska aktorka

1950 – Karl Rove, amerykański strateg polityczny

1951:

Kazimierz Chrzanowski, polski polityk

Conrad Homfeld, amerykański jeździec sportowy

Adam Topolski, polski piłkarz, trener piłkarski

1952:

Desireless, francuska piosenkarka

Elżbieta Romero, polska polityk (zm. 2011)

1953 – Kaarlo Maaninka, fiński lekkoatleta, biegacz długodystansowy

1954 – Annie Lennox, brytyjska wokalistka zespołu Eurythmics

1957 – Shane MacGowan, irlandzki wokalista zespołu The Pogues

1958:

Alannah Myles, kanadyjska piosenkarka

Douglas Wolfsperger, niemiecki reżyser filmowy

1959:

Michael Anderson, amerykański astronauta (zm. 2003)

Eirik Kvalfoss, norweski biathlonista

1961:

Íngrid Betancourt, kolumbijska działaczka polityczna, aktywistka na rzecz praw człowieka

Janusz Kaczmarek, polski prawnik, prokurator, polityk

David Thompson, barbadoski polityk, premier Barbadosu (zm. 2010)

1963 – Violetta Najdenowicz, polska piosenkarka pochodzenia bułgarskiego

1964 – José de Jesús González Hernández, meksykański franciszkanin, biskup

1967:

Boris Novković, chorwacki piosenkarz

Jason Thirsk, amerykański muzyk, basista i wokalista zespołu Pennywise (zm. 1996)

1970:

Chioma Ajunwa, nigeryjska lekkoatletka, piłkarka nożna

Emmanuel Amunike, nigeryjski piłkarz

Krzysztof Kasowski, polski piosenkarz

1971:

Dido, brytyjska piosenkarka

Noel Hogan, irlandzki gitarzysta grupy The Cranberries

1973:

Abiodun Obafemi, nigeryjski piłkarz

Adam Woronowicz, polski aktor

1976:

Armin van Buuren, holenderski DJ, producent muzyczny

Tuomas Holopainen, fiński muzyk zespołu Nightwish

1979 – Pancze Kumbew, macedoński piłkarz

1980 – Raman Piatruszenka, białoruski kajakarz

1981 – Janne Virtanen, fiński siłacz

1982 – Shystie, brytyjska raperka

1984 – Katarzyna Kryczało, polska florecistka

1986 – Yurika Sema, japońska tenisistka

1990 – Troels Harry, duński curler

1991 – Zhang Anda, chiński snookerzysta

Zmarli

795 – Hadrian I, papież (ur. ?)

820 – Leon V Armeńczyk, cesarz bizantyjski (ur. ok. 775)

1294 – Mściwój II, książę pomorski (ur. ok. 1220)

1553 – Pedro de Valdivia, hiszpański konkwistador (ur. 1497)

1635 – Samuel de Champlain, francuski odkrywca (ur. 1567)

1683 – Kara Mustafa, turecki dowódca (ur. 1634 lub 1635)

1820 – Joseph Fouché, francuski polityk, minister policji (ur. 1759)

1909 – Wilhelm Hohaus, niemiecki duchowny, historyk (ur. 1844)

1916 – Adam Chmielowski, święty, polski franciszkanin, malarz, uczestnik powstania styczniowego (ur. 1845)

1921 – Władymir Korolenko, rosyjski pisarz (ur. 1853)

1925 – Ester Rachel Kamińska, polska aktorka (ur. 1870)

1926 – Yoshihito, cesarz Japonii (ur. 1879)

1938 – Karel Čapek, czeski pisarz (ur. 1890)

1940 – Agnes Ayres, amerykańska aktorka (ur. 1898)

1961 – Otto Loewi, niemiecki farmakolog, laureat Nagrody Nobla (ur. 1873)

1963:

Marcjanna Fornalska, polska działaczka polityczna i społeczna, autorka wspomnień (ur. 1870)

Tristan Tzara, francuski poeta, eseista (ur. 1896)

1973 – İsmet İnönü, turecki polityk, premier i prezydent Turcji (ur. 1884)

1977 – Sir Charles Chaplin, amerykański aktor, reżyser filmowy (ur. 1889)

1979 – Joan Blondell, amerykańska aktorka (ur. 1906)

1983 – Joan Miró, hiszpański malarz, grafik, rzeźbiarz (ur. 1893)

1989:

Elena Ceauşescu, rumuńska polityk, wicepremier Rumunii (ur. 1919)

Nicolae Ceauşescu, rumuński polityk, prezydent Rumunii (ur. 1918)

1994 – Zail Singh, indyjski polityk, prezydent Indii (ur. 1916)

1995:

Emmanuel Levinas, francuski filozof (ur. 1906)

Dean Martin, amerykański aktor, piosenkarz (ur. 1917)

1996 – JonBenét Ramsey, amerykańska laureatka dziecięcych konkursów piękności (ur. 1990)

1997 – Bronisław Wacław Dąbrowski, polski duchowny katolicki, biskup warszawski (ur. 1917)

1998 – John Pulman, angielski snookerzysta (ur. 1923)

2001 – Kazimierz Łabudź, polski aktor i śpiewak, solista Operetki Warszawskiej (ur. 1909)

2003 – Ryszard Wojna, polski dziennikarz, publicysta, pisarz, polityk (ur. 1920)

2004:

Nripen Chakraborty, indyjski polityk (ur. 1905)

Mirosław Stadler, polski piłkarz, trener piłkarski (ur. 1955)

Giennadij Striekałow, rosyjski kosmonauta (ur. 1940)

Serafim Żeleźniakowicz, polski duchowny prawosławny, rektor Warszawskiego Seminarium Duchownego (ur. 1913)

2005:

Leszek Grot, polski historyk wojskowości, pułkownik (ur. 1933)

Birgit Nilsson, szwedzka śpiewaczka operowa (sopran) (ur. 1918)

2006 – James Brown, amerykański piosenkarz (ur. 1933)

2007:

Stanisław Filipecki, polski lekarz internista, publicysta, tłumacz (ur. 1927)

Patricia Kirkwood, brytyjska aktorka (ur. 1921)

2008:

Jerzy Sas Jaworski, polski żołnierz, kawalerzysta, major Wojska Polskiego (ur. 1920)

Eartha Kitt, amerykański aktorka, piosenkarka, gwiazda kabaretowa (ur. 1927)

Jerzy Krawczyk, polski bokser (ur. 1928)

Maciej Kuroń, polski publicysta kulinarny, dziennikarz (ur. 1960)

2009:

Vic Chesnutt, amerykański muzyk (ur. 1964)

Tytus Karpowicz, polski pisarz (ur. 1915)

2010:

John Bulaitis, litewski duchowny katolicki, arcybiskup, nuncjusz apostolski w Albanii (ur. 1933)

Anna Czernienko, pierwsza dama ZSRR (ur. 1913)

Carlos Andrés Pérez, wenezuelski polityk, prezydent Wenezueli (ur. 1922)

2011:

Habib Galhia, tunezyjski bokser (ur. 1941)

Michał Sumiński, polski leśnik, zoolog, kapitan jachtowy, dziennikarz (ur. 1915)

Przypisy

Chronologiczny spis informacji o świętych i błogosławionych. na brewiarz.katolik.pl
Żywoty Świętych.