25 listopada - Polski Serwis Naukowy

25 listopada jest 329. (w latach przestępnych 330.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 36 dni.

Kazimierz Dejmek (ur. 17 maja 1924 w Kowlu, zm. 31 grudnia 2002 w Warszawie) – polski reżyser i aktor teatralny, minister kultury i sztuki, poseł na Sejm II kadencji.

Literacka Nagroda Nobla uważana jest za najbardziej prestiżową międzynarodową nagrodą literacką na świecie. Ustanowiona razem z czterema innymi nagrodami przez Alfreda Nobla w testamencie z 1895, jest przyznawana od 1901.

Święta

Imieniny obchodzą: Beatrycze, Elżbieta, Erazm, Godzimir, Józef, Katarzyna, Maria, Merkury, Mojżesz, Piotr i Tęgomir

Bośnia i Hercegowina – Święto Państwowości

Kościół mariawicki – wspomnienie śmierci Felicjana Marii Franciszka Strumiłły, pierwszego kapłana mariawity

Surinam – Święto Niepodległości

Ukraina – Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu i Represji Politycznych

Międzynarodowe:

Międzynarodowy Dzień Eliminacji Przemocy wobec Kobiet (ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ)

Światowy Dzień Pluszowego Misia, ustanowione w 2002 roku w 100. rocznicę powstania zabawki „miś”, nazwanego na cześć Theodora (Teddego) Roosevelta (ang. Teddy Bear); obchodzone również w Polsce

Polska:

Dzień Kolejarza (od 1981 w dniu wspomnienia św. Katarzyny Aleksandryjskiej)

Dzień bez Futra

Wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:

Św. Beatrycze z Ornacieu

Bł. Franciszka Siedliska (dziewica), znana jako bł.Maria od Pana Jezusa Dobrego Pasterza

Św. Katarzyna Aleksandryjska (dziewica i męczennica)

Wydarzenia w Polsce

Stanisław August Poniatowski po abdykacji – 1797

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
25 listopada

1764 – W Warszawie został koronowany ostatni król Polski Stanisław August Poniatowski.

1795 – Stanisław August Poniatowski abdykował na rzecz Rosji.

1862 – Józef Mianowski wygłosił inauguracyjną mowę rektorską w warszawskiej Szkole Głównej.

1863 – Powstanie styczniowe: zwycięstwo powstańców w bitwie pod Opatowem.

1896 – Otwarto pierwszy odcinek Wschodniogalicyjskich Kolei Lokalnych (Tarnopol – Kopyczyńce).

1910 – Powstało Towarzystwo Miłośników Rozwoju Fizycznego w Widzewie (obecnie Klub Sportowy Widzew Łódź).

1914:

I wojna światowa: zakończyła się bitwa pod Krakowem.

W Warszawie powstał Komitet Narodowy Polski.

1922 – Założono klub sportowy Unia Tczew.

1929 – Powołano Instytut Ekspertyz Sądowych z siedzibą w Warszawie (od 1945 roku w Krakowie).

1937 – Podniesiono banderę na niszczycielu ORP Błyskawica.

1945 – Otwarto Cmentarz Powstańców Warszawy.

1952 – Powstała Grupa Beskidzka GOPR.

1956 – Ukazał się pierwszy numer Kroniki Beskidzkiej.

1960 – Premiera filmu Szatan z siódmej klasy.

1967 – W Teatrze Narodowym w Warszawie odbyła się premiera Dziadów w reżyserii Kazimierza Dejmka.

1976 – Telewizja Polska wyemitowała premierowy odcinek serialu 07 zgłoś się.

1978 – Zainaugurowała działalność Filharmonia Sudecka w Wałbrzychu.

1990 – Odbyła się I tura wyborów prezydenckich. Do II tury przeszli Lech Wałęsa i Stanisław Tymiński.

1991 – Pierwsze posiedzenie Sejmu I kadencji.

2005 – Minister obrony narodowej Radosław Sikorski ogłosił ujawnienie archiwaliów Układu Warszawskiego.

2008 – Na wniosek Instytutu Pamięci Narodowej dokonano ekshumacji zwłok gen. Władysława Sikorskiego.

Wydarzenia na świecie

1120 – W wyniku zatonięcia Białego Statku zginął książę Wilhelm Adelin, jedyny ślubny syn króla Anglii Henryka I.

1177 – W bitwie pod Montgisard król Jerozolimy Baldwin IV Trędowaty i książę Antiochii Rejnald z Chatillon pokonali wojska Saladyna.

1185 – Urban III został wybrany na papieża.

1277 – Mikołaj III został wybrany na papieża.

1317 – Margrabia brandenburski Waldemar Wielki, po przegranej bitwie pod Gransee z księciem meklemburskim Henrykiem II, został zmuszony do zawarcia pokoju w Templin i zwrotu mu ziemi stargardzkiej.

1431 – Zygmunt Luksemburski został królem Lombardii.

1491 – Rekonkwista: rozpoczęło się oblężenie Granady, ostatniej twierdzy Arabów w Hiszpanii.

1500 – Krzysztof Kolumb powrócił z trzeciej wyprawy do Nowego Świata.

1596 – Wybuchło powstanie chłopskie w Finlandii.

1735 – Na Kremlu moskiewskim został odlany Car Kołokoł, największy dzwon na świecie.

1741 – W wyniku buntu pułku preobrażeńskiego na tron carski w Rosji wyniesiono Elżbietę Piotrowną (jako Elżbietę I).

1783 – Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych: wojska brytyjskie ewakuowały się z Nowego Jorku, ostatniego przyczółka w USA.

1809 – Pod Berlinem zaginął bez śladu brytyjski dyplomata Benjamin Bathurst.

1863 – Wojna secesyjna: zwycięstwo wojsk Unii w III bitwie pod Chattanooga.

1867 – Alfred Nobel opatentował dynamit.

1876 – Wojny z Indianami: bitwa Tępego Noża.

1885 – Utworzono pierwszy kanadyjski Park Narodowy Banff.

1915 – Albert Einstein sformułował Ogólną teorię względności. Została opublikowana w roku 1916.

1917 – W Rosji Radzieckiej odbyły się jedyne wolne wybory parlamentarne. Eserowcy uzyskali 410, a bolszewicy 175 na 707 miejsc. Konstytuanta zebrała się tylko raz (5 stycznia 1918).

1918 – Wojwodina dołączyła do Królestwa Serbii.

1936 – Niemcy zawarły sojusz z Japonią (tzw. Pakt antykominternowski).

1938 – Ławrientij Beria został ludowym komisarzem spraw wewnętrznych.

1940:

Dokonano oblotu brytyjskiego samolotu wielozadaniowego de Havilland Mosquito.

Na Litwie, Łotwie i w Estonii wszedł do obiegu rubel radziecki.

W Porcie Hajfa brytyjskie okręty wojenne ostrzelały francuski statek Patria ze 1800 nielegalnymi żydowskimi imigrantami. Zginęło 260 osób, a 172 zostały ranne.

1941 – Finlandia przystąpiła do paktu antykominternowskiego.

1942 – Front wschodni: rozpoczęła się kontrofensywa Armii Czerwonej.

1944 – Wojna na Pacyfiku: zwycięstwo Amerykanów w bitwie o Peleliu.

1947:

Nowa Zelandia ratyfikowała Statut Westminsterski.

Opublikowano pierwszą wersję tzw. czarnej listy Hollywood.

1952 – W Londynie odbyła się premiera sztuki A. Christie Pułapka na myszy, najdłużej bez przerwy wystawianej sztuki na świecie.

1953 – Węgierska "Złota Jedenastka" pokonała w meczu towarzyskim na Wembley Anglię 6:3.

1955 – Została sformowana Brygada Walki Specjalnej Marynarki Wojennej Republiki Korei.

1956 – 82 rewolucjonistów, w tym bracia Castro i Che Guevara, wypłynęło z Meksyku na jachcie Granma na Kubę, gdzie 2 grudnia zostali rozgromieni przez siły rządowe.

1958 – Sudan Francuski uzyskał autonomię.

1960 – Na Dominikanie na zlecenie dyktatora Rafaela Trujillo zamordowano 3 stojące na czele opozycji siostry Mirabal. W 1999 roku ONZ ustanowiła rocznicę ich śmierci międzynarodowym dniem walki z przemocą wobec kobiet.

1961 – Wszedł do służby USS Enterprise, pierwszy lotniskowiec o napędzie atomowym.

1963 – Na Narodowym Cmentarzu w Arlington został pochowany John F. Kennedy.

1969 – John Lennon zwrócił królowej Order Imperium Brytyjskiego w proteście przeciw popieraniu przez rząd brytyjski poczynań USA w Wietnamie i mieszaniu się w sprawę zbuntowanej Republiki Biafry w Nigerii.

1970 – Papież Paweł VI rozpoczął 9. podróż apostolską do krajów Azji i Australii.

1973 – Grupa oficerów dokonała zamachu stanu w Grecji, obalając dyktatora Georgiosa Papadopoulosa.

1975:

Surinam (pod nazwą Gujana Holenderska) uzyskał niepodległość (od Holandii).

W Portugalii doszło do nieudanego komunistycznego zamachu stanu.

1980 – Pułkownik Saye Zerbo przeprowadził zamach stanu w Górnej Wolcie (obecnie Burkina Faso).

1981 – Joseph Ratzinger otrzymał nominację z rąk papieża Jana Pawła II na prefekta Kongregacji Nauki Wiary.

1984 – Brytyjsko-irlandzka supergrupa Band Aid nagrała singiel charytatywny Do They Know It's Christmas?

1987 – Palestyński terrorysta przedarł się samochodem na teren izraelskiej bazy wojskowej w pobliżu Kiryat Szmona. Zanim sam zginął zabił przy użyciu granatów ręcznych i broni maszynowej 7 żołnierzy, a 8 ranił.

1990 – Palestyński terrorysta z Islamskiego Dżihadu przekroczył granicę egipsko-izraelską i otworzył ogień w kierunku samochodów wojskowych, zabijając 4 Izraelczyków i raniąc 26, po czym zbiegł do Egiptu.

1992:

Parlament Czechosłowacji podjął decyzję o podziale kraju na Czechy i Słowację z dniem 1 stycznia 1993 roku.

Premiera filmu Bodyguard.

1998 – Brytyjscy lordowie-sędziowie stosunkiem głosów 3:2 uznali, że Augusto Pinochetowi nie przysługuje immunitet, wobec czego może być aresztowany i przekazany hiszpańskiemu wymiarowi sprawiedliwości.

2000 – Papież Jan Paweł II erygował ordynariat wojskowy na Litwie.

2001:

Interwencja NATO w Afganistanie: wybuchł bunt talibskich więźniów w forcie Qala-e-Jangi.

Maria Krescencja Höss została kanonizowana w Watykanie przez Jana Pawła II.

2002 – Utworzono Departament Bezpieczeństwa Krajowego Stanów Zjednoczonych.

2005 – Słowacka fujara pasterska została wpisana na listę Arcydzieł Ustnego i Niematerialnego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO.

2007 – Micheil Saakaszwili ustąpił z urzędu prezydenta Gruzji, by móc ubiegać się o reelekcję w rozpisanych po protestach opozycji przedterminowych wyborach. P.o. prezydenta została przewodnicząca parlamentu Nino Burdżanadze.

2008 – Na Grenlandii odbyło się referendum w sprawie poszerzenia autonomii wyspy.

2009:

José Mujica zwyciężył w II turze wyborów prezydenckich w Urugwaju.

W referendum konstytucyjnym mieszkańcy Saint Vincent i Grenadyn sprzeciwili się zastąpieniu monarchii republiką.

Yves Leterme został premierem Belgii.

Urodzili się

1562 – Lope de Vega, hiszpański pisarz (zm. 1635)

1735 – Grzegorz Piramowicz, polski pedagog, działacz oświatowy (zm. 1801)

1738 – Thomas Abbt, niemiecki filozof (zm. 1766)

1835 – Andrew Carnegie, amerykański przemysłowiec (zm. 1919)

1839 – Stanisław Duniecki, polski kompozytor (zm. 1870)

1844 – Carl Benz, niemiecki konstruktor (zm. 1929)

1878 – Gustaw Simon, polski ekonomista, specjalista w zakresie ubezpieczeń społecznych, polityk, kierownik resortu pracy i polityki społecznej (zm. 1941)

1881 – Jan XXIII, papież (zm. 1963)

1890 – Włodzimierz Pfeiffer, łódzki księgarz, bibliofil, esperantysta, fotograf-krajoznawca (zm. 1941)

1895:

Wilhelm Kempff, niemiecki pianista, kompozytor (zm. 1991)

Ludvík Svoboda, czechosłowacki polityk, prezydent Czechosłowacji (zm. 1979)

1899:

Tadeusz Białoszczyński, polski aktor (zm. 1979)

William Burnett, amerykański pisarz (zm. 1982)

1900 – Rudolf Höß, hitlerowski funkcjonariusz, komendant obozu Auschwitz-Birkenau (zm. 1947)

1901 – Arthur Liebehenschel, hitlerowski funkcjonariusz, komendant obozu Auschwitz-Birkenau (zm. 1948)

1902 – Marian Minor, polski polityk, minister (zm. 1973)

1904: