25 września - Polski Serwis Naukowy

25 września jest 268. (w latach przestępnych 269.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 97 dni.

Narodowy socjalizm (z pewnymi elementami wewnętrznej polityki . Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945. Ideologami narodowego socjalizmu byli: Adolf Hitler (Mein Kampf) oraz Alfred Rosenberg i Joseph Goebbels.

Poniższe tabele przedstawiają wszystkie wypadki i katastrofy lotnicze, w których wzięły udział samoloty pasażerskie należące do linii lotniczych (wg lat).

Święta

imieniny obchodzą: Aurelia, Ermenfryd, Ermenfryda, Firmin, Franciszek, Galfryd, Gaspar, Herkulan, Irmfryd, Irmfryda, Kleofas, Minigniew, Rufus, Świętopełk, Wawrzyniec, Wincenty, Władysław, Władysława, Włodzimir, Włodzimira i Włodzisław.

Mozambik – Święto Sił Zbrojnych

Polska – Dzień Budowlanych, Dzień Budowlańca (w czasach PRL-u święto obchodzono w ostatnią niedzielę września)

Rwanda – Święto Republiki

wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

św. Aurelia z Anagni (dziewica)

św. Firmin z Amiens (zm. ok. 290 lub w VI wieku; biskup Amiens)

św. Kleofas (uczeń Jezusa)

św. Sergiusz z Radoneża

św. Wincenty Strambi (zm. 1824, biskup)

bł. Władysław z Gielniowa (historyczny patron Polski)

Wydarzenia w Polsce

1604 – Wojna polsko-szwedzka: wygrana przez Polaków bitwa pod Białym Kamieniem.

1648 – Powstanie Chmielnickiego: klęska wojsk polskich w bitwie pod Piławcami.

1655 – Potop szwedzki: Szwedzi rozpoczęli oblężenie Krakowa.

1676 – Wojna polsko-turecka: rozpoczęła się bitwa pod Żurawnem.

1793 – II rozbiór Polski: podpisano traktat z Prusami, w którym otrzymały one 58 tys. km. kw. powierzchni Polski.

1794 – Insurekcja kościuszkowska: generał Jan Henryk Dąbrowski wkroczył do Gniezna.

1911 – Pilot Michał Scipio del Campo dokonał oblotu pierwszego samolotu polskiej konstrukcji firmy Zbierański i Cywiński.

1921 – Nieudany zamach na Józefa Piłsudskiego we Lwowie.

1927 – Otwarto Nową Synagogę w Gdańsku-Wrzeszczu.

1932 – Prezydent Ignacy Mościcki wydał rozporządzenie o wykonywaniu praktyki lekarskiej, które wprowadziło wymóg, aby konieczność medyczna usunięcia ciąży była potwierdzona przez dwóch lekarzy innych niż przeprowadzający zabieg, a podejrzenie, że do poczęcia doszło wskutek przestępstwa zostało stwierdzone odpowiednim zaświadczeniem prokuratora.

1935 – Premiera filmu Dwie Joasie.

1937 – Po raz pierwszy odegrano Hejnał Płocka.

1939 – Kampania wrześniowa:

Nalot dywanowy na Warszawę; ok. 10 tys. zabitych i 35 tys. rannych.

Okręt podwodny ORP Żbik zawinął do szwedzkiego portu, gdzie został internowany.

Prezydent Ignacy Mościcki przekazał władzę Rządowi RP na uchodźstwie.

1941 – Hitlerowcy rozstrzelali 575 Żydów w Jaszunach koło Wilna.

1943 – Franz Kutschera objął funkcję dowódcy SS i policji na dystrykt warszawski.

1944 – 56. dzień powstania warszawskiego: w nocy wycofała się kanałami z Mokotowa do Śródmieścia część żołnierzy, ludności i władz cywilnych.

1946 – Administracja polska przejęła kontrolę nad tzw. Enklawą Policką, zajmowaną od 5 paździenika 1945 roku przez wojska radzieckie.

1953 – Władze PRL uwięziły kardynała Stefana Wyszyńskiego.

1954 – Przeprowadzono reformę administracyjną; gminy zostały zastąpione przez gromadzkie rady narodowe.

1965 – Premiera filmu Popioły.

1973 – Premiera filmu Zazdrość i medycyna.

1981 – Uchwalono ustawę o przedsiębiorstwach państwowych.

1982 – Utwór Autobiografia zespołu Perfect dotarł do pierwszego miejsca Listy Przebojów Programu Trzeciego.

1991 – Odbyło się ostatnie losowanie gry liczbowej Super Lotek.

2005 – Odbyły się wybory parlamentarne.

2009 – Rozpoczęły się rozgrywane na polskich parkietach XXVI Mistrzostwa Europy w Piłce Siatkowej Kobiet.

2010 – We Wrocławiu odbył się II Marsz Równości.

Wydarzenia na świecie

Bitwa pod Stamford Bridge (1066) na obrazie Petera Nicolai Arbo

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
25 września

235 – Abdykował papież Poncjan.

275 – Tacyt został ogłoszony przez senat rzymskim imperatorem.

303 – św. Ferminiusz z Pampeluny ścięty w Amiens we Francji w czasie wyprawy misyjnej.

1066 – Wojska norweskie poniosły klęskę w bitwie z Anglosasami pod Stamford Bridge.

1396 – Krucjata neapolitańska: europejscy krzyżowcy ponieśli klęskę z Turkami osmańskimi w bitwie pod Nikopolis.

1493 – Krzysztof Kolumb rozpoczął w Kadyksie drugą wyprawę przez Ocean Atlantycki.

1513 – Hiszpański konkwistador Vasco Núñez de Balboa odkrył w czasie podboju Panamy Ocean Spokojny.

1555 – W Augsburgu podpisano pokój między cesarzem Karolem V a protestanckimi książętami Rzeszy (tzw. związek szmalkaldzki), który wprowadził zasadę Cuius regio, eius religio.

1598 – Król Zygmunt III Waza poniósł klęskę w bitwie pod Linköping, podczas wyprawy wojennej do Szwecji mającej stłumić bunt księcia Karola Sudermańskiego.

1621 – Wojna polsko-szwedzka: Szwedzi zdobyli Rygę.

1632 – Rosyjska wyprawa założyła twierdzę Jakuck.

1690 – Rozpoczęto wydawanie pierwszego amerykańskiego dziennika Publick Occurrences Both Foreign and Domestick.

1759 – Wojna siedmioletnia: zwycięstwo wojsk pruskich nad austriackimi w bitwie pod Hoyerswerda.

1768 – Wybuchła V wojna rosyjsko-turecka.

1789 – Amerykański Kongres zatwierdził Karta Praw Stanów Zjednoczonych.

1799 – II koalicja antyfrancuska: rozpoczęła się II bitwa pod Zurychem.

1830 – Rozpoczęła się wojna o niepodległość Belgii.

1846 – Wojska amerykańscy dowodzeni przez przyszłego prezydenta Zacharego Taylora zajęli meksykańskie miasto Monterrey.

1855 – W Dreźnie otwarto Gemäldegalerie Alte Meister zaprojektowaną przez Gottfrieda Sempera.

1857 – Chory na raka mózgu król Szwecji i Norwegii Oskar I wyznaczył na regenta swego syna, księcia Karola.

1890:

W Kalifornii utworzono Park Narodowy Sekwoi i Park Narodowy Yosemite.

Zwodowano austro-węgierski krążownik pancernopokładowy SMS Kaiserin Elisabeth.

1911 – Francuski okręt Liberté eksplodował w porcie wojennym w Tulonie. Zginęły 204 osoby, 185 zostało rannych.

1912 – W Nowym Jorku na Columbia University założono szkołę dziennikarstwa.

1917 – I wojna światowa: wojska brytyjskie zajęły Akkę.

1926 – Mackenzie King został po raz drugi premierem Kanady.

1928 – Powstała amerykańska firma telekomunikacyjna Motorola.

1936 – Gienrich Jagoda został zdymisjonowany przez Stalina z funkcji szefa NKWD.

1941 – W Hiszpanii utworzono Narodowy Instytut Przemysłu (INI).

1943 – Wojska radzieckie wyzwoliły Smoleńsk.

1955 – Powstały Jordańskie Królewskie Siły Powietrzne.

1956 – Rozpoczęto eksploatację podmorskiego kabla telefonicznego między Szkocją a Nową Fundlandią.

1959 – W Kolombo został postrzelony przez buddyjskiego mnicha premier Cejlonu Solomon Bandaranaike; zmarł następnego dnia.

1962 – Na inauguracyjnym posiedzeniu Zgromadzenia Narodowego proklamowano Ludowo-Demokratyczną Republikę Algierii.

1963 – Prezydent Dominikany Juan Bosch został obalony przez wojsko.

1964 – W Mozambiku rozpoczęło się antyportugalskie powstanie.

1969 – W Rabacie powołano Organizację Konferencji Islamskiej.

1972:

Kakuei Tanaka jako pierwszy premier Japonii od zakończenia II wojny światowej przybył z wizytą do Chin.

Norwegowie w referendum wypowiedzieli się przeciwko przystąpieniu do Wspólnoty Europejskiej.

1974:

W San Diego w Kaliforni odbył się pierwszy w historii triathlon.

W tygodniku Nature ukazał się artykuł sugerujący, że freony mogą być odpowiedzialne za niszczenie warstwy ozonowej.

1976:

Premiera The Muppet Show.

W domu perkusisty Larrego Mullena Juniora założono irlandzki zespół rockowy U2.

1978 – W okolicy San Diego w Kalifornii Boeing 727 zderzył się z awionetką typu Cessna 172. Zginęły 144 osoby.

1979 – W Palermo na Sycylii został zastrzelony antymafijny sędzia śledczy Cesare Terranova.

1981:

Belize przystąpiło do ONZ.

Sandra Day O'Connor jako pierwsza kobieta została wybrana sędzią Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych.

1982 – Dokonano oblotu samolotu szturmowego Ił-102.

1983 – 38 członków IRA uciekło z północnoirlandzkiego więzienia Maze, unieszkodliwiając wcześniej strażników.

1984 – Jordania jako pierwszy kraj arabski wznowiła stosunki dyplomatyczne z Egiptem, zerwane po podpisaniu egipsko-izraelskiego układu pokojowego w 1979 roku.

1985 – Palestyńscy terroryści zamordowali 3 Izraelczyków na jachcie u wybrzeży Cypru. W odwecie izraelskie lotnictwo zbombardowało 1 października siedzibę OWP w Tunisie.

1991 – ONZ nałożyła embargo na kraje byłej Jugosławii.

1992:

NASA wystrzeliła sondę Mars Observer.

Otwarto Kanał Ren-Men-Dunaj.

1996 – W Irlandii zamknięto ostatnie azyle sióstr magdalenek.

1998 – Wszystkie 38 osób na pokładzie zginęło w katastrofie lecącego z Malagi do Melilli samolotu BAe 146, należącego do hiszpańskich regionalnych linii lotniczych PauknAir.

2000 – Wystartował anglojęzyczny kanał informacyjny chińskiej telewizji państwowej – CCTV News.

2001 – Arabia Saudyjska zerwała stosunki dyplomatyczne z rządzonym przez talibów Afganistanem.

2004 – Huragan Jeanne przeszedł nad Haiti, powodując śmierć co najmniej 1 286 osób i pozbawiając ponad 300 tys. ludzi dachu nad głową.

2008:

Kgalema Motlanthe został zaprzysiężony na prezydenta RPA.

Polska przystąpiła do Międzynarodowej Agencji Energetycznej.

Piraci somalijscy uprowadzili ukraiński statek przewożący 33 czołgi.

Rozpoczęła się trzecia chińska załogowa misja kosmiczna Shenzhou 7.

2009 – Vlad Filat został premierem Mołdawii.