26 marca - Polski Serwis Naukowy

26 marca jest 85. (w latach przestępnych 86.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 280 dni.

Marek Dutkiewicz (ur. 26 marca 1949 w Warszawie) – polski autor tekstów piosenek, także scenarzysta, dziennikarz i wydawca, a także osobowość telewizyjna.

Józef Zachariasz Świętorzecki (ur. 26 marca 1876 w Wilnie, zm. 5 kwietnia 1936 w Warszawie) - pułkownik Armii Imperium Rosyjskiego, generał brygady Wojska Polskiego.

Święta

imieniny obchodzą: Bazyli, Dyzma, Olga, Emanuel, Emanuela, Eutychiusz, Feliks, Kwadrat, Larysa, Ludger, Manuela, Nicefor, Teodor, Teodozjusz, Teodozy i Tworzymir.

Bangladesz – Święto Niepodległości

Mali – Dzień Męczenników

wspomnienia i święta w Kościele katolickim:

Dzień Modlitw za Więźniów (ustanowiony na Konferencji Episkopatu Polski w 2009 w dniu wspomnienia Dobrego Łotra, patrona więźniów)

św. Dobry Łotr (św. Dyzma) – ukrzyżowany złoczyńca po prawej stronie Jezusa

św. Ludger (biskup)

św. Małgorzata Clitherow (jedna z Czterdziestu męczenników Anglii i Walii; wspomnienie również 25 marca)

Wydarzenia w Polsce

1790 – Sejm Czteroletni uchwalił tzw. podatek dochodowy dziesiątego grosza na utrzymanie armii, płacony z dóbr szlacheckich i w podwójnej wysokości z dóbr kościelnych.

1885 – początek rugów pruskich, do 1890 roku liczba wysiedlonych przekroczyła 30 000 osób

1905 – zamach bombowy bojowca PPS Stefana Aleksandra Okrzei na cyrkuł carskiej policji w Warszawie.

1908 – na ulice Warszawy wyjechały pierwsze tramwaje elektryczne.

1936 – w Częstochowie policja zaatakowała demonstrację bezrobotnych, zabijając jedną osobę i raniąc kilka.

1943:

II wojna światowa: w Warszawie miała miejsce akcja pod Arsenałem zorganizowana przez Szare Szeregi.

w nocy z 26 na 27 oddział UPA dokonał masakry ponad 180 Polaków we wsi Lipniki na Wołyniu. Z rzezi został ocalony przez ojca 1,5-roczny Mirosław Hermaszewski.

1945:

oddziały 4. Frontu Ukraińskiego i 1. Czechosłowackiej Brygady Pancernej wyzwoliły Wodzisław Śląski .

Rząd Tymczasowy powołał Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

1956 – Telewizja Polska wyemitowała premierowe wydanie pierwszego polskiego talk-show Tele-Echo.

1968 – premiera filmu Poradnik matrymonialny.

1977 – na konferencji prasowej poinformowano o powstaniu Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO).

1982 – Sejm znowelizował Konstytucję PRL, ustanawiając Trybunał Konstytucyjny oraz Trybunał Stanu.

1990 – na antenie TVP Wrocław rozpoczęto emisję lokalnego serwisu informacyjnego Fakty.

2004:

doszło do rozłamu w Sojuszu Lewicy Demokratycznej. 26 byłych działaczy SLD i UP powołało nową partię – Socjaldemokrację Polską.

premier Leszek Miller zapowiedział, że 2 maja poda się do dymisji.

2007 – doszło do strzelaniny w Zakładzie Karnym Sieradz, w której zginęli trzej pabianiccy policjanci.

2011 – na skoczni w Zakopanem Adam Małysz zakończył karierę sportową.

Wydarzenia na świecie

Menachem Begin, Jimmy Carter oraz Anwar Sadat w Camp David – 1979

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
26 marca

196 p.n.e. – Ptolemeusz V został w Memfis koronowany na faraona.

752 – Stefan II został papieżem.

1027 – papież Jan XIX koronował Konrada II na cesarza rzymskiego narodu niemieckiego.

1211 – Alfons II został królem Portugalii.

1226 – cesarz rzymsko-niemiecki Fryderyk II wydał Złotą Bullę z Rimini, w której nadał Krzyżakom prawo do wszystkich ziem, jakie zdobędą podczas misji w Prusach, uznał też siebie za seniora zakonu krzyżackiego i Polski, a także uniwersalnego władcę chrześcijańskiej Europy.

1267 – kanonizacja w Viterbo Jadwigi Śląskiej, patronki Polski i Śląska.

1467 – w Lhotce pod Rychnovem odbył się pierwszy synod gmin braci czeskich.

1511 – silne trzęsienie ziemi i wywołane nim tsunami zabiły na północnym wybrzeżu Adriatyku kilkanaście tysięcy osób.

1526 – zwolniony z hiszpańskiej niewoli król Franciszek I powrócił do Francji.

1636 – założono Uniwersytet w Utrechcie.

1640 – szwedzka królowa Krystyna Waza założyła Uniwersytet w Turku.

1791 – we Francji ogłoszono pierwszą definicję metra.

1799 – II koalicja antyfrancuska: zwycięstwo wojsk austriackich w bitwie pod Legnago.

1812 – trzęsienie ziemi w wenezuelskim Caracas zabiło 15-20 tys. osób.

1830 – opublikowano Księgę Mormona.

1881 – Rumunia została ogłoszona monarchią, pierwszym królem został Karol I.

1913 – I wojna bałkańska: wojska bułgarskie zdobyły Adrianopol.

1914 – w Albanii ustanowiono Order Czarnego Orła.

1917 – I wojna światowa: klęska wojsk brytyjskich w I bitwie pod Gazą.

1918 – została przyjęta flaga stanowa Kentucky.

1931 – założono linie lotnicze Swissair.

1939 – ambasador RP w Berlinie Józef Lipski poinformował Joachima von Ribbentropa o odrzuceniu przez Polskę niemieckich żądań.

1941 – kampania śródziemnomorska: włoskie motorówki wybuchowe typu MTM ciężko uszkodziły w Zatoce Suda na Krecie brytyjski krążownik HMS York.

1944 – wojna na Pacyfiku: na północ od Palau, w wyniku eksplozji własnej torpedy zatonął amerykański okręt podwodny USS Tullibee; zginęło 79 spośród 80 członków załogi.

1945 – wojna na Pacyfiku: zakończyła się bitwa o Iwo Jimę.

1946 – podpisano układ o wycofaniu wojsk radzieckich z Iranu.

1956 – w ZSRR założono Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych.

1958:

odbyła się 30. ceremonia wręczenia Oscarów.

został wystrzelony amerykański satelita naukowy Explorer 3.

1967 – papież Paweł VI ogłosił encyklikę społeczną Populorum progressio.

1971 – Bangladesz proklamował niepodległość (od Pakistanu).

1976 – powstała Partia Europejskich Liberałów, Demokratów i Reformatorów (ELDR).

1979:

podpisano egipsko-izraelski układ pokojowy w Waszyngtonie.

w katastrofie wschodnioniemieckiego Iła-18D w stolicy Angoli Lusace zginęło wszystkich 10 osób na pokładzie.

1980 – założono międzynarodowe komercyjne przedsiębiorstwo zajmujące się transportem kosmicznym – Arianespace.

1982 – wmurowano kamień węgielny pod budowę Vietnam Veterans Memorial w Waszyngtonie.

1984 – królowa brytyjska Elżbieta II przybyła z wizytą do Jordanii.

1987:

politbiuro KC KPZR przyjęło przedstawioną przez Michaiła Gorbaczowa koncepcję radzieckiej polityki zagranicznej (tzw. Wspólny Europejski Dom).

Tunezja zerwała stosunki dyplomatyczne z Iranem zarzucając mu wspieranie terroryzmu na tunezyjskim terytorium.

1989 – w ZSRR odbyły się wybory deputowanych ludowych.

1990:

11 czarnoskórych demonstrantów zostało zastrzelonych przez policję w Sebokang w RPA.

odbyła się 62. ceremonia wręczenia Oscarów.

1991:

utworzono południowoamerykańską strefę wolnego handlu Mercosur.

w wyniku zamachu stanu został obalony prezydent Mali Moussa Traoré.

1995 – zniesiono kontrolę na wewnętrznych granicach obszaru Schengen.

1997 – 39 członków sekty Heaven's Gate popełniło zbiorowe samobójstwo w Kalifornii.

1998 – Bill Clinton jako pierwszy prezydent USA złożył wizytę w RPA.

2000:

odbyła się 72. ceremonia wręczenia Oscarów.

Grecja (bez terytorium Athos) przystąpiła do układu z Schengen.

papież Jan Paweł II odprawił mszę św. w Bazylice Bożego Grobu w Jerozolimie oraz modlił się przy Ścianie Płaczu.

Władimir Putin wygrał w pierwszej turze wybory prezydenckie w Rosji.

2003 – w stanie Illinois spadł meteoryt Park Forest, wcześniej widoczny nad kilkoma stanami jako jasny bolid.

2006:

na Ukrainie odbyły się wybory parlamentarne.

w Szkocji wprowadzono zakaz palenia w restauracjach i barach.

2009:

premier Czech Mirek Topolánek podał się do dymisji.

u wybrzeży Somalii porwano statek Bow Asir z pięcioma Polakami na pokładzie.

2010 – koło wyspy Baengnyeong zatonęła storpedowana południowokoreańska korweta Cheonan. Zginęło 46 marynarzy.

Urodzili się

1808 – John William Ritchie, kanadyjski polityk, ojciec Konfederacji (zm. 1890)

1859 – Adolf Hurwitz, niemiecki matematyk (zm. 1919)

1867 – Stanisław Noakowski, polski architekt, malarz, rysownik, historyk sztuki (zm. 1928)

1868 – Fuad I, król Egiptu (zm. 1936)

1874:

Robert Frost, amerykański poeta (zm. 1963)

Oskar Nedbal, czeski kompozytor, skrzypek, dyrygent (zm. 1930)

1875 – Li Syng Man, koreański polityk, prezydent Południowej Korei (zm. 1965)

1876:

Józef Świętorzecki, polski generał (zm. 1936)

Wilhelm, książę Albanii (zm. 1945)

1881 – Guccio Gucci, założyciel włoskiego domu mody Gucci (zm. 1953)

1887 – Basil Dean, brytyjski reżyser filmowy (zm. 1978)

1890 – Raymond Callemin, belgijski anarchista (zm. 1913)

1893 – Palmiro Togliatti, włoski polityk, przywódca Włoskiej Partii Komunistycznej (zm. 1964)

1895 – Eugeniusz Pławski, polski komandor (zm. 1972)

1896 – Rudolf Dassler, niemiecki przedsiębiorca, założyciel firmy Puma AG (zm. 1974)

1900 – Hermann Erich Bauer, niemiecki działacz nazistowski, zbrodniarz wojenny, członek załogi obozu zagłady Sobibor (zm. 1980)

1903:

Emilio Fernández, meksykański reżyser filmowy, aktor (zm. 1986)

Anna Kowalska, polska pisarka (zm. 1969)

1904:

Hugon Hanke, polski polityk, premier rządu polskiego na uchodźstwie (zm. 1964)

Józef Nikodem Kłosowski, polski pisarz, publicysta (zm. 1959)

Ksenofon Zolotas, grecki polityk, premier Grecji (zm. 2004)

1906:

Witold Dederko, polski fotografik, współzałożyciel Związku Polskich Artystów Fotografików (zm. 1988)

Emanuel Schlechter, polski autor tekstów piosenek (zm. 1943)

1908:

Samuel Bronston, amerykański producent filmowy (zm. 1994)

Franz Stangl, austriacki działacz nazistowski, komendant obozów zagłady Treblinka i Sobibor (zm. 1971)

1908 – Hilde Krahwinkel Sperling, niemiecka tenisistka (zm. 1981)

1911:

Sir Bernard Katz, angielski biofizyk, laureat Nagrody Nobla (zm. 2003)

Tennessee Williams, amerykański dramaturg (zm. 1983)

1913:

Paul Erdős, węgierski matematyk (zm. 1996)

Jacqueline de Romilly, francuska filolog klasyczna (zm. 2010)

1914 – William Westmoreland, amerykański generał (zm. 2005)

1916 – Christian Boehmer Anfinsen, amerykański chemik, laureat Nagrody Nobla (zm. 1995)

1916 – Sterling Hayden, amerykański aktor (zm. 1986)

1917 – Rufus Thomas, amerykański muzyk (zm. 2001)

1919 – Strother Martin, amerykański aktor (zm. 1980)

1920 – Jerzy Pertek, polski pisarz, teoretyk literatury, tłumacz (zm. 1989)

1922 – Bengt af Kleen, szwedzki curler (zm. 2003)

1923 – Bohuslav Kučera, czeski prawnik, działacz państwowy, polityk, minister

1925:

Pierre Boulez, francuski kompozytor, dyrygent

Paul Verschuren, holenderski duchowny katolicki, biskup helsiński (zm. 2000)

Daniel Yanofsky, kanadyjski szachista (zm. 2000)

John Baptist Wu Cheng-chung, chiński duchowny katolicki, biskup Hongkongu, kardynał (zm. 2002)

1927 Sara Zyskind (właściwie Sara Plager) – polska Żydówka, łodzianka, więźniarka Ghetto Litzmannstadt, przeżyła Holocaust, autorka 2 książek autobiograficznych: Skradzione lata i Światło w dolinie łez (zm. 1994 w Tel-Awiwie)

1928 – Jerzy Mańkowski, polski pisarz, krytyk teatralny (zm. 1979)

1930 – Gregory Corso, amerykański poeta (zm. 2001)

1931:

Kazimierz Głaz, polski malarz

Leonard Nimoy, amerykański aktor, reżyser filmowy

1933:

Tinto Brass, włoski reżyser filmowy

Mieczysław Künstler, polski sinolog (zm. 2007)

1934:

Alan Arkin, amerykański aktor

Jan Thomas, polski hokeista (zm. 2009)

1935 – Mahmud Abbas, palestyński polityk, przewodniczący Organizacji Wyzwolenia Palestyny, premier i prezydent Autonomii Palestyńskiej