26 września - Polski Serwis Naukowy

26 września jest 269. (w latach przestępnych 270.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 96 dni.

Literacka Nagroda Nobla uważana jest za najbardziej prestiżową międzynarodową nagrodą literacką na świecie. Ustanowiona razem z czterema innymi nagrodami przez Alfreda Nobla w testamencie z 1895, jest przyznawana od 1901.

Narodowy socjalizm (z pewnymi elementami wewnętrznej polityki . Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945. Ideologami narodowego socjalizmu byli: Adolf Hitler (Mein Kampf) oraz Alfred Rosenberg i Joseph Goebbels.

Święta

Imieniny obchodzą: Amancjusz, Budziwoj, Cyprian, Dalmacjusz, Dalmacy, Damian, Euzebiusz, Kalistrat, Kasper, Kosma, Lucja, Łękomir, Łucja, Majnard, Nil, Nila, Nilus i Teresa.

Jemen – Święto Rewolucji

Międzynarodowe

Światowy Dzień Antykoncepcji (międzynarodowa kampania edukacyjna z inicjatywy m.in. Europejskiego Towarzystwa Antykoncepcji)

Europejski Dzień Języków, Międzynarodowy Dzień Języków Obcych (ustanowione w 2001 przez Radę Europy)

Polska – Ogólnopolski Dzień Aptekarza (obchodzony w dniu liturgicznego wspomnienia św. Kosmy i Damiana, patronów farmaceutów i aptekarzy)

Wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

bł. Bartłomiej Maria Dal Monte (prezbiter)

św. Julia Kim (męczennica)

św. Kosma, św. Damian i Towarzysze

Najświętsza Maryja Panna Leśniańska (Kościół katolicki w Polsce)

św. Nil z Rossano (eremita)

św. Wawrzyniec Ruiz i Towarzysze (męczennicy z 1636; św. Wawrzyniec jest pierwszym świętym Filipińczykiem, patronem swojej ojczyzny; beatyfikowany i kanonizowany przez Jana Pawła II)

Wydarzenia w Polsce

Logo polskiej Wikipedii

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
26 września

1629 – Altmark (Stary Targ): Polska zawarła sześcioletni rozejm ze Szwecją.

1679 – W Gdańsku pożar zniszczył dom i obserwatorium Jana Heweliusza.

1878 – Została otwarta Wielka Synagoga w Warszawie.

1908 – Pod Bezdanami na Wileńszczyźnie Józef Piłsudski z grupą bojowców z PPS dokonał napadu na rosyjski pociąg pocztowy.

1909 – Odbył się pierwszy pokaz filmowy w kinie Helios w Szczecinie – obecnie kino Pionier, które otrzymało tytuł najstarszego kina na świecie i zostało w sierpniu 2005 wpisane do Księgi Rekordów Guinnessa.

1920 – Wojna polsko-bolszewicka: zakończyła się bitwa nad Niemnem.

1939 – Kampania wrześniowa:

O 17.30 w lesie pod Góreckiem Kościelnym generałowie Emil Krukowicz-Przedrzymirski i Jan Kruszewski podpisali akt kapitulacji połączonych wojsk Armii gen. Przedrzymirskiego i Grupy Operacyjnej gen. Kruszewskiego.

Pod Morańcami miała miejsce ostatnia szarża w czasie kampanii wrześniowej.

1941 – Hitlerowcy utworzyli getto w Andrychowie.

1943 – W Wilanowie i Kępie Latoszkowej została przeprowadzona antyniemiecka akcja bojowo-represyjna Oddziału Specjalnego "Osjan" oraz batalionu "Zośka" i kompanii wydzielonej "Agat".

1944 – 57. dzień powstania warszawskiego: ewakuacja obrońców Mokotowa.

1946 – Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej Edwarda Osóbki-Morawskiego z dniem 6 września pozbawił obywatelstwa polskiego generała Władysława Andersa i 75 oficerów Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

1947 – Znacjonalizowano Hotel Bristol.

1973 – W rozegranym na Stadionie Śląskim meczu eliminacyjnym do mistrzostw świata Polska pokonała Walię 3:0.

1982 – Andrzej Mierzejewski wygrał 39. Tour de Pologne.

1985 – W Toruniu zatrzymano fizyków i techników, którzy prowadzili emisję opozycyjnych programów, nakładających się na program telewizyjny.

1991 – Został przedstawiony Sejmowi tzw. Raport Rokity, przygotowany przez Sejmową Komisję Nadzwyczajną do Zbadania Działalności MSW.

1997 – Premiera filmu Szczęśliwego Nowego Jorku.

2001 – Uruchomiono polską Wikipedię, wolną encyklopedię internetową.

2003:

Premiera filmu Żurek.

Zamknięto ostatecznie Nupedię, prekursorkę Wikipedii.

2006 – W programie Teraz my! telewizji TVN ujawniono taśmy z nagraniami rozmów posłanki Renaty Beger z posłami Adamem Lipińskim i Wojciechem Mojzesowiczem – początek afery taśmowej.

Wydarzenia na świecie

1087 – Wilhelm II został koronowany na króla Anglii.

1143 – Celestyn II został wybrany na papieża.

1212 – Cesarz niemiecki Fryderyk II wydał Złotą Bullę Sycylijską, w której nadał władcom Czech dziedziczny tytuł królewski.

1371 – Turcy osmańscy pokonali koalicję bałkańskich chrześcijan w bitwie nad rzeką Maricą.

1423 – Wojna stuletnia: zwycięstwo Francuzów nad Anglikami w bitwie pod La Brossiniere.

1580 – Złota Łania, flagowy okręt Francisa Drake'a, zawinęła do portu Plymouth, kończąc podróż dookoła świata.

1679 – W Lund został zawarty traktat pokojowy kończący wojnę duńsko-szwedzką.

1687 – Flota wenecka podczas bitwy z Turkami ostrzelała ateński Akropol, powodując eksplozję zgromadzonego tam prochu i zniszczenie wielu budowli.

1789 – Thomas Jefferson został nominowany na pierwszego sekretarza stanu Stanów Zjednoczonych.

1799 – II koalicja antyfrancuska: wygrana Francuzów w II bitwie pod Zurychem.

1815 – Rosja, Austria i Prusy podpisały sojusz zwany Świętym Przymierzem.

1832 – W Szwecji otwarto Kanał Gotyjski.

1860:

Przyjęto flagę Ekwadoru.

Victor de Tornaco został premierem Luksemburga.

1889 – I. Generalna Konferencja Miar ustaliła (obowiązującą do 1960 roku) definicję metra jako odległości w temperaturze 0 °C i przy normalnym ciśnieniu atmosferycznym między dwiema głównymi kreskami na platynowo-irydowym wzorcu, złożonym w Międzynarodowym Biurze Miar w Sèvres pod Paryżem, oraz (nadal obowiązującą) definicję i wzorzec kilograma.

1900 – Zwodowano pancernik Potiomkin.

1907 – Nowa Zelandia oraz Nowa Fundlandia stały się brytyjskimi dominiami.

1908 – Założono norweski klub piłkarski Brann Bergen.

1911 – Podczas Międzynarodowego Kongresu Balneologicznego w niemieckim Bad Nauheim określono po raz pierwszy definicję wody mineralnej.

1921 – Edvard Beneš został premierem Czechosłowacji.

1926 – Otwarto Ullevaal Stadion w Oslo.

1934 – Zwodowano brytyjski transatlantyk RMS Queen Mary.

1936 – Nikołaj Jeżow został szefem NKWD.

1938 – Przeprowadzono częściową mobilizację we Francji i Wielka Brytanii.

1939 – Delegalizacja Francuskiej Partii Komunistycznej pod zarzutem działalności antypaństwowej.

1941:

Front wschodni: klęską Armii Czerwonej zakończyła się bitwa o Kijów.

Wojna na Atlantyku: u wybrzeży Azorów niemiecki okręt podwodny U-203 zatopił brytyjski statek pasażerski SS Avoceta; zginęły 123 osoby.

1943 – Wojna na Pacyfiku: udany atak alianckich komandosów na port w okupowanym przez Japończyków Singapurze. Bez strat własnych zatopiono 7 jednostek handlowych wroga.

1944 – W wyniku niepowodzenia operacji Market-Garden polscy i brytyjscy spadochroniarze zostali wycofani z okolic Arnhem.

1950 – Wojna koreańska: oddziały ONZ odzyskały Seul.

1954 – Ponad 1 100 osób zginęło w Cieśninie Tsugaru wskutek zatonięcia podczas tajfunu japońskiego promu Tōya Maru.

1957 – Premiera musicalu West Side Story.

1960:

Fidel Castro wygłosił najdłuższe przemówienie w historii ONZ (4 godz. i 29 minut).

John Fitzgerald Kennedy i Richard Nixon zmierzyli się w pierwszej telewizyjnej debacie przed wyborami prezydenckimi w USA.

1962 – Proklamowano Jemeńską Republikę Arabską.

1967 – Wielka Brytania, Francja i RFN podpisały w Londynie umowę o wspólnej produkcji samolotu Airbus.

1968:

Na łamach Prawdy ukazał się artykuł przedstawiający tzw. doktrynę Breżniewa.

W RFN powstała Niemiecka Partia Komunistyczna.

1969:

W Boliwii generał Alfredo Ovando Candía obalił prezydenta Luisa Adolfo Silesa Salinasa.

W katastrofie boliwijskiego samolotu Douglas DC-6 pod La Paz zginęły 74 osoby, w tym drużyna piłkarska The Strongest La Paz.

Wydano album Abbey Road grupy The Beatles.

1972 – W RFN powstał oddział antyterrorystyczny GSG 9, utworzony w związku z nieporadnymi działaniami policji po ataku na izraelskich sportowców podczas Igrzysk Olimpijskich w Monachium.

1976 – Mumia faraona Ramzesa II została przewieziona do Paryża w celu konserwacji.

1977 – Uruchomiono reaktor nr 1 w elektrowni atomowej w Czarnobylu.

1980:

Dokonano oblotu chińskiego samolotu pasażerskiego Shanghai Y-10.

W zamachu bombowym na Oktoberfest w Monachium zginęło 13 osób; rannych zostało 219.

1981 – Dokonano oblotu Boeinga 767.

1983:

Nieudana próba wystrzelenia statku kosmicznego Sojuz T-10-1 z kosmodromu w Bajkonurze. Po eksplozji rakiety nośnej podczas startu, dwuosobowa załoga została uratowana przy pomocy rakiety ewakuacyjnej.

Pułkownik Stanisław Pietrow prawdopodobnie zapobiegł wojnie nuklearnej, ignorując błędne wskazania radzieckiego systemu wczesnego ostrzegania o wystrzeleniu 5 rakiet amerykańskich.

1986 – W Afganistanie mudżahedini zestrzelili dwa pierwsze radzieckie śmigłowce bojowe Mi-24 dostarczonymi przez Amerykanów pociskami ziemia-powietrze Stinger.

1988 – Podczas Igrzysk Olimpijskich w Seulu kanadyjski sprinter Ben Johnson, po pozytywnym wyniku testu antydopingowego, został zdyskwalifikowany i pozbawiony złotego medalu za zwycięstwo w biegu na 100 m.

1989 – Ostatni wietnamscy żołnierze opuścili po 12 latach terytorium Kambodży.

1992 – Pod Lagos w Nigerii rozbił się wojskowy Lockheed C-130 Hercules; zginęło 158 żołnierzy.

1995 – 7-krotny premier Włoch Giulio Andreotti stanął przed sądem w Palermo pod zarzutem współpracy z mafią.

1997:

Podczas podchodzenia do lądowania w Medan na Sumatrze rozbił się indonezyjski Airbus A300; zginęły 234 osoby.

Włochy: trzęsienie ziemi w Umbrii i Marche.

1998 – Wystartował kanał muzyczny MTV Rossija.

2000 – U wybrzeży wyspy Paros zatonął grecki prom pasażerski MS Express Samina; zginęły 82 osób.

2002 – Co najmniej 1 863 osoby zginęły w katastrofie senegalskiego promu MV Le Joola.

2003 – Na Spitsbergenie utworzono Północny Park Narodowy Isfjorden.

2005 – Irlandzka Armia Republikańska rozpoczęła zdawanie broni, realizując warunki porozumienia wielkopiątkowego.

2006 – Shinzō Abe został premierem Japonii.

2007:

32 osoby zginęły w wyniku wybuchu dwóch samochodów-pułapek w Bagdadzie.

Yasuo Fukuda został premierem Japonii.

2008 – Szwajcarski pilot Yves Rossy przeleciał nad Kanałem La Manche, używając odrzutowego skrzydła własnej konstrukcji.

2009:

Na lotnisku w Zurychu został zatrzymany Roman Polański.

Papież Benedykt XVI przybył z pielgrzymką do Czech.

2010 – Katastrofa polskiego autokaru pod Berlinem, w której zginęło 14 osób, a 29 zostało rannych

Urodzili się

1181 – Franciszek z Asyżu, święty, włoski duchowny katolicki, stygmatyk, założyciel franciszkanów (zm. 1226)

1329 – Anna Wittelsbach, królowa Niemiec i Czech, żona Karola IV Luksemburskiego (zm. 1353)

1754 – Joseph Proust, francuski chemik, (zm. 1826)

1790 – William Nassau, angielski prawnik, ekonomista, profesor Uniwersytetu Oksfordzkiego (zm. 1864)

1791 – Théodore Géricault, francuski malarz, grafik (zm. 1824)

1810 – August von Fligely, austriacki generał porucznik, geograf i kartograf (zm. 1879)

1836 – Edward Likowski, polski duchowny katolicki, arcybiskup poznański, prymas Polski (zm. 1915)

1840 – Louis-Olivier Taillon, kanadyjski polityk, premier prowincji Quebec (zm. 1923)

1849 – Iwan Pawłow, rosyjski fizjolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1936)

1867:

Wacław Kloss, polski nauczyciel, dyrektor łódzkich szkół średnich, krajoznawca, organizator krajoznawstwa łódzkiego, podczas okupacji prowadził tajne nauczanie, (zm. 1943)

Józef Leśniewski, polski wojskowy, generał, minister spraw wojskowych (zm. 1921)

1869 – (lub 8 października) Komitas Wartabed, ormiański kompozytor (zm. 1935)

1870 – Chrystian X Glücksburg, król Danii (zm. 1947)

1874 – Lewis Hine, amerykański fotoreporter (zm. 1940)

1877 – Edmund Gwenn, brytyjski aktor (zm. 1959)

1878 – Kurt von Hammerstein-Equord, niemiecki generał, szef sztabu Reichswehry (zm. 1943)

1879 – Tadeusz Michejda, polski lekarz, polityk, minister zdrowia (zm. 1956)

1886 – Archibald Vivian Hill, angielski fizjolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1977)

1887 – Antonio Moreno, hiszpański aktor (zm. 1967)

1888 – Thomas Stearns Eliot, brytyjski pisarz, laureat Nagrody Nobla (zm. 1965)

1889 – Martin Heidegger, niemiecki filozof (zm. 1976)

1890 – Brunon Antoni Nowakowski, pionier polskiej higieny i medycyny pracy, założyciel ŚAM (zm. 1966)