29 Pułk Artylerii Lekkiej - Polski Serwis Naukowy

29 Pułk Artylerii Lekkiej (29 pal) – oddział artylerii lekkiej Wojska Polskiego II RP.

Na bazie II dywizjonu 1 Pułku Artylerii Polowej Litewsko-Białoruskiego i I dywizjonu 216 Pułku Artylerii Polowej został sformowany 2 Pułk Artylerii Polowej Wojska Litwy Środkowej. W lipcu 1921 roku, w wyniku przeprowadzonej reorganizacji pułku, zostały utworzone trzy dywizjony po dwie baterie. We wrześniu tego roku 2 pap został przemianowany na 29 Pułk Artylerii Polowej.

Edward Śmigły-Rydz, też: Edward Rydz, Edward Rydz-Śmigły, ps. Śmigły, Tarłowski, Adam Zawisza (ur. 11 marca 1886 w Brzeżanach, zm. 2 grudnia 1941 w Warszawie) – polski wojskowy i polityk, Marszałek Polski, Generalny Inspektor Sił Zbrojnych, Naczelny Wódz w wojnie obronnej 1939 roku, formalnie przez 17 dni następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju.

Artyleria lekka - dawniej, artyleria wyposażona w armaty o kalibrze do 90 mm i haubice kalibru do 130 mm. Służyła do bezpośredniego wspierania wojsk na polu walki (artyleria bezpośredniego wsparcia) i w związku z tym była przystosowana zarówno do prowadzenia ognia na wprost jak i pośredniego. Działa artylerii lekkiej miały dużą szybkostrzelność, ale niewielką donośność i siłę wybuchu pocisków. Działa artylerii lekkiej miały początkowo ciąg konny, później głównie mechaniczny, a w czasie II wojny światowej powstały także samobieżne działa artylerii lekkiej.

1 stycznia 1932 roku oddział został przemianowany na 29 Pułk Artylerii Lekkiej

Do 1939 roku pułk stacjonował w garnizonie Grodno (I dywizjon w Suwałkach).

Żołnierze pułku

Dowódcy:

kpt. Wacław Szalewicz (dowódca 2 pap)

ppłk Gustaw Łodziński

płk Jan Suzin (1922 – IX 1925 → zastępca szefa Artylerii i Służby Uzbrojenia OK III)

ppłk / płk Michał Gnoiński (VIII 1928 - X 1930)

ppłk / płk Jan Drejman (X 1930 - XI 1935)

ppłk / płk Włodzimierz Arwaniti (XI 1935 - 24 VIII 1939)

ppłk Tadeusz Graff (25 VIII - IX 1939)

Oficerowie pułku:

Suwałki (lit. Suvalkai, biał. Сувалкі, niem. Sudauen, Suwalken) – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce w województwie podlaskim, położone nad rzeką Czarna Hańcza. Siedziba władz powiatu suwalskiego. Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 69 499 mieszkańców.

Włodzimierz Arwaniti (ur. 6 września 1890 w Rawie Mazowieckiej, zamordowany w kwietniu 1940 w Charkowie) – pułkownik artylerii Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

ppłk Paweł Piotr Filipowicz

Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari

Symbole pułkowe

Sztandar

2 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru dla 29 pal .

3 lipca 1938 roku, w Wilnie, podczas uroczystości wręczenia oddziałom artylerii sztandarów ufundowanych przez społeczeństwo Wilna i północno-wschodnie ziemie Rzeczypospolitej, Marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył dowódcy pułku sztandar.

Odznaka

Paweł Piotr Filipowicz (ur. 29 czerwca 1897, zm. kwiecień 1940) - oficer zawodowy artylerii, kawaler Krzyża Niepodległości. 29 czerwca 1897 urodził się w Przemyślu, był synem Antoniego i Justyny z Derpowskich.

Sztandar – weksylium będące znakiem oddziału, stowarzyszenia, miasta, szkoły, instytucji itp. Składa się z płata i drzewca zakończonego głowicą. Płat posiada różne wzory na obu stronach, przeważnie obszyty jest frendzlą i przymocowany do drzewca skórzanym rękawem i ozdobnymi gwoździami. Pod głowicą wiązane są wstęgi i szarfy w barwach narodowych lub orderów i odznaczeń, którymi posiadacz sztandaru został odznaczony. Pod wstęgami mogą być mocowane odznaki odznaczeń. Sztandar, podobnie jak chorągiew, występuje w jednym egzemplarzu.

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 25, poz. 258 z 25 lipca 1925 roku. Stanowi ją krzyż typu maltańskiego o ramionach pokrytych białą emalią ze srebrnymi krawędziami. Na środek krzyża nałożona emaliowana trójpolowa tarcza z herbami Polski, Litwy i Rusi. Na ramionach krzyża wpisano numer i inicjały 29 P.A.P. i datę powstania pułku 7.VIII.1920. Między ramionami krzyża skrzyżowane złocone lufy armatnie. Pięcioczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 40x40 mm. Wykonanie: Józef Michrowski - Warszawa.

Tadeusz Graff ppłk artylerii. Urodzony 17 września 1895 r. Zmarł z ran 12 września 1939 r w Ryczywole. Pochowany na cmentarzu wojskowym w Puławach.Matura- Chyrów - Gimnazjum OO. Jezuitów. Służba: Legiony: 3 pp. Ranny w czasie walk na przełęczy pantyrskiej. Następnie 2 komp 4 pp. W 1916 roku szkoła chorążych. W 1919 roku zweryfikowany jako kapitan artylerii. Służba w Wojsku Polskim: w 27 pap (1923), 11 pal (1925), 26 pal (1928), ponownie 11 pal (1932). Awansowe: na majora 1 stycznia 1929, na podpułkownika 19 marca 1938. Zastępca dowódcy, a od 25 sierpnia 1939 dowódca 29 pal. W strukturach Armii "Prusy" brał udział w II wojnie światowej. Ciężko ranny z 11/12 września 1939 r zmarł z ran. Odznaczony: Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych (czterokrotnie), Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej. Prawdopodobnie dwukrotnie żonaty. Z pierwszego związku miał syna Andrzeja. Druga żona Irena Zofia Grzymalska ( 1911-1981). Irena Zofia Grzymalska - Graff wraz z Rodzicami, bratem, pasierbem Andrzejem i córeczką została deportowana do ZSRR. Straciła tam ojca, brata i córeczkę. Na podstawie umowy Sikorski-Majski zwolniona z zesłania wstąpiła do sanitariatu przy d-twie tworzącej sią Armii gen. Władysława Andersa. Po ewakuacji na Środkowy Wschód zastępczyni przełożonej Szpitala Nr 2. W II Korpusie we Włoszech była przełożoną Szpitala Nr 7. Po wojnie wyszła za mąż za rtm. Jana Romanowskiego (1916 -1997) w 1946 r. i dzieliła z nim dalszy los.Irena Zofia Romanowska została pochowana na cmentarzu weteranów "Field of Honour" w Pointe Claire, QC Kanada.

Tradycje

Tradycje pułku kultywowały pododdziały artylerii 29 Szczecińskiej Brygady Zmechanizowanej im. Króla Stefana Batorego.

Przypisy

Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. s. 74.
Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych, Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego z 31 grudnia 1931 roku (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 36, poz. 473.
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 15 z 23.11.1937 r., poz. 179.
Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 306.
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 270.

Bibliografia

Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X

Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN-83-211-1104-1

Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29-go litewsko-białoruskiego pułku artylerji polowej, Warszawa 1930

Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn: 1975.

Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.