29 Pułk Strzelców Kaniowskich - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy polskiego pułku piechoty z numerem 29. Zapoznaj się również z: 29 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 29.

29 Pułk Strzelców Kaniowskich (29 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Kalisz, na terenie Okręgu Generalnego "Łódź" (1918-1921) i Okręgu Korpusu Nr VII (1921-1939).
Oddział wchodził w skład XIX Brygady Piechoty 10 Dywizji Piechoty (VII 1919-1921) i 25 Dywizji Piechoty (1921-1939).
Święto pułku obchodzono 15 maja, w rocznicę wręczenia sztandaru.

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.

4 Dywizja Strzelców Polskich (4 DSP) – wielka jednostka piechoty Armii Polskiej we Francji, zorganizowana i działająca, od jesieni 1918 r. do lipca 1919 r., na obszarze południowej Rosji i Besarabii.

Formowanie

29 Pułk Piechoty Ziemi Kaliskiej zorganizowany został w listopadzie 1918 z trzech batalionów Okręgu Kaliskiego Polskiej Organizacji Wojskowej, utworzonych w Kaliszu, Kole, Koninie, Pyzdrach, Sieradzu, Słupcy, Szczypiornie i Turku. W pierwszych dniach listopada ludność polska Kaliskiego rozbroiła niemieckie oddziały okupacyjne. Pododdziały pułku współdziałały z powstańcami wielkopolskimi w wyzwoleniu ziemi gnieźnieńskiej. W styczniu 1919 III batalion udał się na front wschodni, gdzie toczył walki z Ukraińcami na Wołyniu. Pierwszy bój stoczył 24 lutego pod miasteczkiem Hołoby nad Stochodem. W kolejnych dniach obsadził 30. kilometrowy odcinek frontu nad rzeką. Stąd dokonywał wypadów na stację Perespa, uwieńczonych znacznymi zdobyczami wojennymi. W czasie dalszego pobytu na froncie stacza boje pod Kowlem, Policą, Sarnami, Czartoryskiem i Rafałówką. W czerwcu 1919 I i II batalion wzięły udział w walkach o Lwów. Działające początkowo w różnych grupach operacyjnych bataliony, połączyły się nad Gniłą Lipą i w grupie gen. Konarzewskiego staczały walki pod Janczynem, Dusanowem (gmina Janczyn) i Wólką. 28 czerwca pułk wkracza zwycięsko do Brzeżan a stamtąd przechodzi do Przemyśla i koleją udaje się pod Jazłowiec.

Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju. Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.

Przemyśl (ukr. Перемишль, ros. Перемышль, niem. Prömsel, czes. Přemyšl, łac. Praemislia) – miasto w województwie podkarpackim nad Sanem, liczące 66 389 mieszkańców (XII 2009), co czyni je drugim pod względem ludności miastem województwa podkarpackiego.

14 Pułk Strzelców Polskich został utworzony w Odessie, w ramach 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego. Wiosną 1919 pułk wraz z dywizją przeszedł do Rumunii, a pod koniec czerwca znalazł się na terytorium kraju w okolicach Stanisławowa. Tam w lipcu toczył walki z Ukraińcami.

Lucjan Żeligowski (ur. 17 października 1865 w Oszmianie, zm. 9 lipca 1947 w Londynie) – pułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, znany z tzw. buntu Żeligowskiego, podczas którego zajął Wilno i jego okolice, proklamując powstanie tzw. Litwy Środkowej.

Zbrucz (ukr. Збруч) – rzeka na zachodniej Ukrainie, dopływ Dniestru o długości 247km. Jej źródła leżą na Wołyniu, płynie w głębokim jarze. Nad rzeką leżą: Podwołoczyska, Wołoczyska, Husiatyn, Skała Podolska, Okopy.

29 Pułk Strzelców Kaniowskich powstał 10 lipca 1919, w wyniku połączenia 29 Pułku Piechoty Ziemi Kaliskiej z 14 Pułkiem Strzelców Polskich, wchodzącym w skład 4 Dywizji Strzelców Polskich.

Pułk stoczył cały szereg walk z cofającymi się wojskami ukraińskimi między innymi pod Koszyłowcami, Anielówką i Tłustem. Pod koniec lipca dotarł do Zbrucza. Przez dwa miesiące pełnił nad rzeką służbę kordonową i pod koniec września został przetransportowany do Wilna.

Pułk w walce o granice

29 Pułk Strzelców Kaniowskich wziął udział w wojnie z bolszewikami, najpierw na Litwie, a później w obronie Warszawy i na Białorusi. Podczas zawieszenia broni, do lutego 1921 obsadzał kordon wojskowy wzdłuż Bugu. 4 kwietnia 1921 pułk powrócił do Kalisza.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Polska Organizacja Wojskowa, POW – tajna organizacja wojskowa powstała w sierpniu 1914 w Warszawie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego w wyniku połączenia działających w Królestwie Polskim konspiracyjnych grup Polskich Drużyn Strzeleckich i Związku Walki Czynnej w celu walki z rosyjskim zaborcą. Początkowo bezimienna, od października 1914 zaczęła używać nazwy POW.

Tablica w kościele garnizonowym w Londynie

Pułk w okresie pokoju

Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.

Strzelcy kaniowscy

Dowódcy pułku:

płk Józef Lewszecki (4 XI – 12 XII 1918)

ppłk Karol Szemiot (12 XII 1918 – 14 VII 1919)

mjr Stefan Walter (14 VII 1919 – 15 VIII 1920)

p.o. kpt. Jan Rogowski (15 – 20 VIII 1920)

ppłk Wiktor Thommée (20 – 26 VIII 1920)

kpt. Kazimierz Aleksandrowicz (p.o. 26 VIII – 1 IX 1920)

ppłk Romuald Kohutnicki (1 IX 1920 – VII 1923)

ppłk Marian Pankowicz (p.o. VII 1923)

płk Bronisław Adamowicz (VII 1923 – 1925)

płk Artur Górski (1925 – 15 VI 1927)

płk dypl. Jarosław Okulicz-Kozaryn (VI 1927 – 19 XI 1938)

ppłk Władysław Pazderski (p.o. 19 – 21 XI 1938)

ppłk Florian Gryl (21 XI 1938 – IX 1939)

Oficerowie pułku:

Piechota II RP - jeden z trzech, obok artylerii i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).

Janczyn - wieś w rejonie przemyślańskim obwodu lwowskiego, założona w XV w. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Janczyn w powiecie przemyślańskim województwa tarnopolskiego. Wieś liczy 535 mieszkańców.

kpt. Franciszek Dąbrowski

por. Piotr Demkowski

ppłk Stanisław Pelc

por. Stanisław Skarżyński

płk dypl. Juliusz Ulrych

ppłk Władysław Śpiewak

Obsada personalna w 1928

dowódca – ppłk SG Jarosław Okulicz-Kozaryn

zastępca dowódcy – ppłk piech. Rudolf Kaleński

kwatermistrz – ppłk piech. Antoni Dubiński

oficer sztabowy pułku – mjr Jan Światowiec

komendant Obwodu Przysposobienia Wojskowego – mjr Edward Teofil Jess

kapelmistrz – kpt. Lucjan Ksionek

płatnik – por. Gustaw Lachman

dowódca I batalionu – mjr Roch Stebnowski

dowódca II batalionu – ppłk SG Józef Urbanek

dowódca III batalionu – ppłk Jan Kulwieć

Obsada personalna 1 IX 1939

Polskie sztandary wojskowe - znaki polskich jednostek wojskowych, symbole sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierza polskiego.

Kaliskie – kraina historyczna i region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim i Nizinie Południowowielkopolskiej, w dorzeczu górnej i środkowej Warty, ze stolicą w Kaliszu; wschodnia część Wielkopolski właściwej.

dowódca – ppłk Florian Gryl

I adiutant – kpt. Franciszek Sępichowski

II adiutant – por. Kazimierz Nawrocki

ofic. inf. – kpt. Władysław Duczmalewski

ofic. łącz. – kpt. Ignacy Kurbel

szef kancelarii – chor. Stanisław Piotrowski

kwatermistrz – por. Józef Gregorowicz

d-ca. komp. gosp. – por. Józef Ignasiak

ofic. płatnik – ppor. Franciszek Kluczyński

ofic. żywn. – ppor. Eugeniusz Wyrębowski

kapelan – kpt. ks. Henryk Kornacki

nacz. lekarz – por. lek. med. Władysław Główka

kapelmistrz – ppor. Romuald Tuzik

zbrojmistrz – chor. Józef Rabiej

d-ca komp. zwiad. – por. Włodzimierz Szumigalski

d-ca plut. konn. – ppor. Zbigniew Makowski

d-ca plut. kol. – ppor. Zygmunt Spychalski

d-ca komp. p-panc. kpt. Jan Wultański

d-ca plut. art. – kpt. Tadeusz Scheur

d-ca plut. pion. – por. Stanisław Kuśmierek

d-ca plut. p-gaz. – por. Andrzej Gutowski

d-ca plut. łączn. – NN

d-ca plut. żandarm. – plut. Władysław Můller

dowódca I batalionu – mjr Stanisław Szczygieł

dowódca II batalionu – mjr Jan Światowiec

dowódca III batalionu – mjr Bolesław Wodecki

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Czartorysk (ukr. Старий Чорторийськ) - dawniej miasteczko znajdujące się w powiecie łuckim województwa wołyńskiego, obecnie wieś w rejonie maniewickim obwodu wołyńskiego. Leży nad rzeką Styr.

Wojna polsko-bolszewicka (wojna polsko-rosyjska 1919-1920) – wojna pomiędzy odrodzoną II Rzeczpospolitą a Rosją Radziecką, dążącą do podboju państw europejskich i przekształcenia ich w republiki radzieckie zgodnie z doktryną i deklarowanymi celami politycznymi ("rewolucja z zewnątrz") rosyjskiej partii bolszewików.

Symbole pułkowe

Sztandar

15 maja 1921 odbyło się uroczyste wręczenie chorągwi pułku z udziałem Józefa Piłsudskiego., na pamiątkę tego wydarzenia dzień 15 maja stał się oficjalnym świętem pułku.

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 17, poz. 259 z 29 kwietnia 1924 roku. Odznakę stanowi szeroki wieniec laurowy z przewiązaną szarfą u dołu, na której wpisano datę powstania pułku: 1 - VII 1919. Środek odznaki zajmuje, nałożona emaliowana w kolorze białym, tarcza przedzielona pasem żółto - granatowym. Na białych polach nałożono herb Kalisza oraz miniaturę odznaki pamiątkowej 2 Korpusu. Nad tarczą umieszczony srebrny orzeł wz. 1919. Oficerska - czteroczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, patynowana i emaliowana. Wymiary: 49x43 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa i Zjednoczeni Grawerzy - Warszawa.

Stanisław Jakub Skarżyński (ur. 1 maja 1899 w Warcie, zm. 26 czerwca 1942 na Morzu Północnym) - podpułkownik pilot Wojska Polskiego, pierwszy Polak, który przeleciał Atlantyk, ustanawiając przy tym światowy rekord.

Daniel Konarzewski (ur. 21 sierpnia 1871 w Petersburgu, zm. 3 kwietnia 1935 w Warszawie) – pułkownik armii rosyjskiej i generał dywizji WP, uczestnik wojen: rosyjsko-japońskiej, I światowej, polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej oraz uczestnik powstania wielkopolskiego.

Przypisy

Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 71.
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 60.

Bibliografia

Almanach oficerski, praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.

Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.

Księga chwały piechoty, komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992.

Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928.

Witold Jarno: Strzelcy Kaniowscy w latach 1919-1939, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2004.

Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.

Linki zewnętrzne

Stowarzyszenie Historyczne "Strzelcy Kaniowscy"