Ten artykuł dotyczy 2 Armii ludowego Wojska Polskiego. Zapoznaj się również z: 2 Armia – inne armie o numerze 2.

2 Armia Wojska Polskiego – utworzony 8 sierpnia 1944 związek operacyjny Ludowego Wojska Polskiego.

Właściwe formowanie armii zaczęło się 20 sierpnia 1944. Dowódcą mianowano gen. dyw. Karola Świerczewskiego. W styczniu 1945 związek rozpoczął wykonywanie działań bojowych. Armia została rozwiązana 22 sierpnia 1945, a jej sztab wykorzystano do sformowania dowództwa Poznańskiego Okręgu Wojskowego.

Formowanie armii

Według pierwotnego zamysłu Naczelnego Dowództwa WP armia, wraz z istniejącą już 1 Armią Wojska Polskiego i tworzoną równolegle 3 Armią Wojska Polskiego miały utworzyć Front Polski. Planowano, że armia zostanie sformowana do 15 września jednak z powodu braku kadr (szczególnie oficerów) zamiaru tego nie udało się zrealizować. Sytuacja poprawiła się po zaprzestaniu formowania 3 Armii WP i przesunięciu jej personelu do jednostek 2 Armii. Pomimo tego na dzień 1 stycznia 1945 armia posiadała jedynie 59% stanu etatowego oficerów, 66% podoficerów i 98,5% szeregowców. Większość szeregowych żołnierzy pochodziła z poboru ogłoszonego przez Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego w dniu 15 sierpnia 1944, z oddziałów AL, AK, BCh a także z polskich ochotników z Kresów Wschodnich, Litwy i ZSRR. Podoficerowie i oficerowie rekrutowali się głównie z Armii Ludowej i Armii Czerwonej, gdyż w wyniku mobilizacji zgłosiło się niecałe 6 tys. przedwojennych oficerów zawodowych i rezerwy, z czego do służby nadawało się zaledwie 4 tysiące. W tej sytuacji znaczną część kadry oficerskiej stanowili Rosjanie (często pochodzenia polskiego) – Polaków-oficerów było 53%, podoficerów 95%, szeregowych 96,5% (dane z 1 stycznia 1945). W wojskach technicznych (artyleria, broń pancerna, saperzy itp.) odsetek oficerów radzieckich był wyższy i sięgał 55%. Bolączką oddziałów było słabe wykształcenie i doświadczenie kadry dowódczej. W piechocie aż 31% oficerów nie przekraczało 25 roku życia, a blisko połowa z nich nie posiadała wykształcenia średniego. W przypadku podoficerów wykształcenie średnie lub wyższe posiadało zaledwie 6%.

Od 15 września 1944 rozpoczęto program szkoleń pododdziałów, który zaplanowano na 1,5 miesiąca. W jego trakcie i po zakończeniu okazało się jednak, że ze względu na trudności organizacyjne, braki kadrowe i niski poziom wykształcenia żołnierzy szkolenie trzeba przedłużyć. Na początku stycznia, w ocenie Naczelnego Dowództwa większość jednostek armii osiągnęła przygotowanie do działań bojowych i od 7 stycznia część z oddziałów rozpoczęła działania na froncie.

W trakcie formowania 2 Armia została rozlokowana na terenie Lubelszczyzny i Podlasia, jej sztab początkowo mieścił się w Lublinie, później w Lubartowie i w okolicach Radzynia Podlaskiego. Poszczególne oddziały były rozmieszczone w okolicach Trzebieszowa, Siedlisk, Mórd, Lubartowa, Zamościa, Międzyrzeca, Łukowa i Chełma. Ze względu na zniszczenia wojenne i słabą infrastrukturę tych terenów warunki zakwaterowania i aprowizacji były bardzo ciężkie, co ujemnie odbiło się na szkoleniach i przygotowaniu oddziałów do działań bojowych. Niechlubną kartę zapisał sąd wojskowy i prokuratura 2 Armii, które zajmowały się w tym okresie niszczeniem podziemia niepodległościowego. We wsi Kąkolewnica w tymczasowej siedzibie sztabu 2. Armii zamordowano do listopada 1945 roku 1500-1800 osób. Wyroki śmierci wykonywano metodą radziecką: ofiary miały ręce skrępowane drutem. Na Uroczysku Baran pochowano przynajmniej kilkuset przeciwników władzy ludowej.