2 Dywizja Piechoty Legionów - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy 2 Dywizji Piechoty Legionów. Zapoznaj się również z: 2 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 2.

2 Dywizja Piechoty Legionów (2 DP Leg.) - wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

2 Dywizja Piechoty Legionów w latach 1919-1939

Dywizja sformowana została 21 lutego 1919 w Jabłonnie - Zegrzu. Początkowo występowała w składzie trzech pułków. Po zmianie koncepcji organizacyjnej całości piechoty Wojska Polskiego uzupełniono ją czwartym pułkiem.

Dowództwo 2 Dywizji Piechoty Legionów

II Brygada Piechoty Legionów

IV Brygada Piechoty Legionów

II Brygada Artylerii Legionów

W okresie II RP dowództwo 2 DP Leg. i jej pododdziały stacjonowały w Sandomierzu, Jarosławiu i Kielcach.

146 Pułk Piechoty (Rezerwowy) przeznaczony dla 44 Dywizji Piechoty powołany przez 28 Pułk Strzelców Kaniowskich z Łodzi – dowódca ppłk Artur Pollak (zastępca dowódcy 27 pp).

Alfred Adam Słociński (ur. 28 października 1908 w Sąsiadowicach, w pow. samborski, zm. 30 marca 1982 w Warszawie) – oficer artylerii Wojska Polskiego.

Obsada personalna Dowództwa 2 DP Leg.

Dowódcy dywizji:

gen. ppor. Bolesław Roja (II - VIII 1919)

gen. Henryk Minkiewicz (VIII 1919 - VIII 1920)

płk Michał Żymierski (VIII 1920 - 1921)

gen. bryg. Aleksander Narbut-Łuczyński (1921 - 20 V 1930)

gen. bryg. Juliusz Zulauf (20 V 1930 - IV 1938)

płk dypl. Edward Dojan-Surówka (IV 1938 - IX 1939)

płk dypl. Antoni Wiktor Staich (od 8 IX 1939)

Dowódcy Piechoty Dywizyjnej:

Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

płk piech. Mieczysław Smorawiński (IX 1921 - III 1927)

płk piech. Brunon Olbrycht (IV 1927 - 1930)

płk dypl. Stanisław Borowiec (VI 1930 - 1934)

płk dypl. Stefan Rowecki (VII 1938 - VI 1939)

płk dypl. Antoni Wiktor Staich (do 8 IX 1939)

2 DP Leg. w wojnie obronnej 1939 r.

Od 2 września 1939 dywizja walczyła w składzie Armii "Łódź"

W pierwszych dniach wojny 2 Dywizja Piechoty Legionów pod dowództwem płk. dypl. Edwarda Dojana-Surówki znajdowała się w odwodzie Armii "Łódź" gen. Juliusza Rómmla.

Stefan Paweł Rowecki ps. Grot, Rakoń, Grabica, Inżynier, Jan, Kalina, Tur (ur. 25 grudnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 1-2 sierpnia 1944 w Sachsenhausen) – generał dywizji Wojska Polskiego, komendant główny Armii Krajowej (dowódca Sił Zbrojnych w Kraju) (od 14 lutego 1942 do 30 czerwca 1943), teoretyk wojskowości.

Zakroczym – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie nowodworskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zakroczym. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego. Leży na prawym brzegu Wisły.

1 września wyładowała się w rejonie Łaska i skoncentrowała oddziały pod Zelowem. 2 września 2 Pułk Piechoty Legionów został skierowany do Bełchatowa. Był on pierwszą jednostką dywizji, która weszła do walki. Pułk walczył od 2 września przez trzy dni - razem z 7 batalionem ckm, batalionem marszowym 146 pp i oddziałem zwiadu z 2 DPLeg. - w walkach obronnych pod Borową Górą z niemiecką 4 DPanc. Pozostała część dywizji stała ciągle w odwodzie.

Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego), na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, graniczy z Tarnobrzegiem, z którym tworzy konurbację. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).

Łask to miasto w woj. łódzkim, w powiecie łaskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łask. Położone na Wysoczyźnie Łaskiej, nad Grabią. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego.

Od 4 września 4 pp Leg. bronił głównej pozycji obronnej pod Strońskiem nad Wartą i Zapolicami na skrzydle 10 DP, a 3 pp Leg. walczył pod lasem Murzynek i miejscowością Wygiełzów.

5 września dywizja kontratakowała niemiecką 17 DP, próbując odeprzeć ją za Wartę. 2 pp Leg., broniący Borowej Góry, pod wieczór wycofał się, a wkrótce cała dywizja dostała rozkaz odwrotu.

W walkach odwrotowych większa część oddziałów dywizji stoczyła 7 września ciężki bój pod Konstantynowem. Podczas przejścia przez Łódź, płk. Bronisław Laliczyński ze swoim 4 pp Leg. uratował z okrążenia 30 pp, który został odcięty przez Niemców w lasach w rejonie Łagiewnik.

Radom – miasto z prawami powiatu w centralno-wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim nad rzeką Mleczną. Największy ośrodek miejski w widłach Wisły i Pilicy. Czternaste co do wielkości miasto w Polsce. Siedziba kurii diecezji radomskiej i powiatu radomskiego. Centrum administracyjne i kulturalne ziemi radomskiej.

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

8 września dywizja walczyła na południe od Głowna na pozycji nad rzeką Mrogą, gdzie nastąpiło ponowne połączenie dywizji z 2 pp Leg. W nocy z 8 na 9 września po ataku dywersantów niemieckich na sztab dywizji, dowódca 2 DPLeg. płk dypl. Edward Dojan-Surówka doznał załamania nerwowego. Wraz z szefem sztabu dywizji ppłk dypl. Pęczkowskim i mjr. Prokopem wsiadł do samochodu i odjechał. 9 września dowództwo dywizji objął płk dypl. Antoni Staich. Wycofująca się dywizja dostała rozkaz do obrony nad Rawką.

Bitwa nad Bzurą inaczej zwana bitwą pod Kutnem rozegrała się w dniach od 9 do 18-22 września 1939 roku. Była to największa bitwa podczas kampanii 1939 roku. Została stoczona przez dwie polskie armie "Poznań" (gen. Tadeusz Kutrzeba) i "Pomorze" (gen. Władysław Bortnowski) z niemieckimi 8 Armią(gen. Johannes Blaskowitz) i 10 Armią (gen. Walter von Reichenau) z Grupy Armii Południe ("Süd")(gen. Gerd von Rundsted).

Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).

10 września na rozkaz nowego dowódcy Armii "Łódź", gen. Wiktora Thommée, 2 DPLeg. wraz z 28 DP i 30 DP miała przebijać się w kierunku na Warszawę. Po początkowych sukcesach w ciężkich walkach o Brwinów, Mszczonów i Błonie, a następnie Ołtarzew i Ożarów , dywizje zostały powstrzymane przez siły niemieckich XI i XVI Korpusów Pancernych. Walki 2 DPLeg. pod Ołtarzewem-Ożarowem, a szczególnie 2 pp Leg., opóźnił przemarsz sił niemieckich, które zdążały spod Warszawy w kierunku działań nad Bzurą. Niemcy pozostawili pod Warszawą tylko część swoich sił, co zmniejszyło ich aktywność w obleganiu stolicy.

Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski ps. "Gryf", "Wujek", "Ordon", "Zan", "Zawisza", "Kiliński", "Kmicic" (ur. 27 grudnia 1898 w Warszawie , zm. 18 października 1944 w Częstochowie) – major kawalerii Wojska Polskiego II RP oraz pułkownik i komendant główny Narodowych Sił Zbrojnych.

Piechota II RP - jeden z trzech, obok artylerii i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).

W rezultacie 13 września zmieniono kierunek odwrotu na Modlin. Resztki dywizji jeszcze tego samego dnia w składzie zgrupowania gen. W. Thommée dotarły do Modlina, gdzie od 14 września broniły twierdzy na odcinku obronnym wokół Zakroczymia do jej kapitulacji 29 września. Wielu żołnierzy dywizji zostało zamordowanych przez Niemców już po ogłoszeniu rozejmu w dniu 28 września.

Twierdza Modlin (rosyjska nazwa Nowogieorgiewsk) – twierdza położona na Mazowszu u zbiegu Wisły i Narwi, około 30 km na północny zachód od Warszawy. Składa się z cytadeli położonej na prawym brzegu Narwi, umocnionych przedmości: kazuńskiego i nowodworskiego oraz z dwóch pierścieni fortów. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w Polsce.

3 Pułk Piechoty Legionów (3 pp Leg.) – oddział piechoty Legionów Polskich, Wojska Polskiego II RP i Armii Krajowej w latach 1914–1939 i 1944–1945.

Organizacja wojenna i obsada personalna dywizji podczas kampanii 1939

Dowództwo 2 Dywizji Piechoty Legionów

dowódca - płk dypl. Edward Dojan-Surówka (do 8 IX 1939)

dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Antoni Wiktor Staich (od 8 IX 1939 dowódca dywizji)

dowódca artylerii dywizji – płk dypl. Henryk Romiszowski

dowódca saperów – mjr Franciszek Kostek

dowódca kawalerii dywizyjnej - mjr Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski

Sztab

28 Dywizja Piechoty (28 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP. Miejsce stacjonowania w czasie pokoju: dowództwo - Warszawa, 15 pp - Dęblin, 36 pp - Warszawa, 72 pp - Radom, 28 dal - Warszawa/Zajezierze.

Błonie – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie warszawskim zachodnim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Błonie, położone na Równinie Łowicko-Błońskiej, 18 km na zachód od granic Warszawy, nad rzeką Rokitnicą.

szef sztabu

ppłk dypl. Mieczysław Pęczkowski (do 8 IX 1939)

oficer operacyjny - kpt. dypl. Zygmunt Szydłowski (od 8 IX 1939 szef sztabu dywizji)

dowódca łączności – mjr Stefan Prokop

kwatermistrz – kpt. dypl. Jan Ferdynand Ender

szef sanitarny - mjr lek. Józef Wiloch

2 Pułk Piechoty Legionów – płk Ludwik Czyżewski

3 Pułk Piechoty Legionów – ppłk dypl. Jan Zygmunt Emil Berek

4 Pułk Piechoty Legionów – ppłk Bronisław Laliczyński

2 Pułk Artylerii Lekkiej Legionów – ppłk Mieczysław Dunin-Horkawicz

2 Dywizjon Artylerii Ciężkiej – mjr Tadeusz Stanisław Jełowicki

2 Batalion Saperów – mjr Franciszek Kostek

2 Bateria Motorowa Artylerii Przeciwlotniczej – por. Alfred Adam Słociński

Kompania Telefoniczna 2 DP Leg. – por. Walerian Sadowski

Pluton Radio 2 DP Leg.

Pluton Łączności KG 2 DP Leg.

Drużyna Parkowa Łączności 2 DP Leg.

Szwadron Kawalerii Dywizyjnej Nr 2 – mjr Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski

Samodzielna Kompania Karabinów Maszynowych i Broni Towarzyszącej Nr 101 – ppor. rez. Jan Stefan Gruszka

Kompania Kolarzy Nr 101 – ppor. Wacław Jan Bejczek

Kompania Sztabowa – kpt. Kazimierz Korzeniowski

Pluton Taborowy Nr 2

Pluton Pieszy Żandarmerii Nr 2

Park Intendentury Nr 11

Osobny artykuł: Ordre de Bataille polskiej dywizji piechoty w 1939.

Odtworzenie dywizji w ramach Armii Krajowej

W wyniku akcji odtwarzania przedwojennych jednostek wojskowych powstała w 1944 r. 2. Dywizja Piechoty Legionów AK "Pogoń" pod dowództwem ppłk. Antoniego Żółkiewskiego ps. "Lin" (Okręg Radom-Kielce AK).

Bronisław Laliczyński (ur. 14 marca 1897, zm. 18 marca 1966) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej, wojnie polsko-bolszewickiej i II wojnie światowej.

Bruno Edward Olbrycht ps. "Olza" (ur. 6 października 1895 w Sanoku – zm. 23 marca 1957 w Krakowie) – generał dywizji Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej, wojnie z Ukraińcami i bolszewikami oraz generał; we wrześniu 1939 r. dowódca 39 Dywizji Piechoty; w czasie II wojny światowej żołnierz AK, w 1944 r. dowódca Grupy Operacyjnej „Śląsk Cieszyński” AK.

Osobny artykuł: 2 Dywizja Piechoty Legionów AK "Pogoń".

Uwagi

Potocznie, od miejsca stacjonowania dowództwa, nazywana dywizją "kielecką".

Bibliografia

Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.

Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.

Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.

"Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923

"Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992