Ten artykuł dotyczy 2 Pułku Piechoty Legionów. Zapoznaj się również z: 2 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 2.

Plan bitwy pod Kostiuchnówką

Pułk walczył w składzie II Brygady Legionów

2 Pułk Piechoty Legionów (2 pp Leg.) – oddział piechoty Legionów Polskich, Wojska Polskiego i Armii Krajowej w latach 1914-1939 i 1944.

2 pułk piechoty w legionach

Rodowód 2 Pułku Piechoty Legionów sięga do tradycji Legionów Polskich gen. Dąbrowskiego, armii Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego. W sierpniu 1914 roku, kiedy do Królestwa wyruszyła kompania kadrowa i oddziały tworzące w późniejszym okresie I Brygadę Legionów Polskich, w Krakowie formowały się nowe oddziały legionowe. Na skutek wybuchu I wojny światowej na terenach Galicji rozpoczęto tworzyć regularne polskie formacje wojskowe. Naczelny Komitet Narodowy uzyskał 27 sierpnia 1914 roku zgodę na utworzenie dwóch legionów: Zachodniego z siedzibą w Krakowie oraz Wschodniego z siedzibą we Lwowie.

Do nowo tworzonej formacji masowo zaciągali się członkowie organizacji wojskowych i ochotnicy co pozwoliło na sformowanie oddziałów Legionu Zachodniego. Utworzono m.in. 2. i 3 Pułki Piechoty Legionów.

Oficjalnie za datę utworzenia 2 pp podaje się dzień 14 września 1914 roku.

Struktura i skład pułku w momencie utworzenia:

Etat opracowany przez płk. Z. Zielińskiego wynosił:

W październiku 1914 roku pułk wyruszył na front karpacki, na Węgry. Młodzi żołnierze byli wstrząśnięci tym faktem, ponieważ myśleli, że pójdą do Królestwa i na polskiej ziemi będą walczyć razem z I Brygadą o niepodległość. Po przyjeździe na Węgry pułk walczył w komitacie Marmarosz Sziget, a po wyrzuceniu nieprzyjaciela z tamtego obszaru otrzymał rozkaz przekroczenia Karpat i wyparcia nieprzyjaciela z doliny Bystrzycy na terenie Małopolski. W związku z utrudnionym przejściem przez góry spowodowanym brakiem dróg, zbudowana została przez przełęcz Rogodze tzw. „Droga Legionów”. Oddziały legionowe odrzucały ze swej drogi nieprzyjaciela i po stoczeniu walk pod Rafajlową, Zieloną i Pasieczną doszły w okolice Nadwornej i Mołotkowa, gdzie 29 października 1914 roku doszło do krwawej bitwy. Siły polskie, które były niedostatecznie uzbrojone i wyposażone przeciwstawiły się nieprzyjacielowi posiadającemu prawie dwukrotną przewagę liczbową i kilkakrotnie większą artylerię. Rosjanie posiadali karabiny maszynowe, którym nasi żołnierze mogli przeciwstawić się tylko ogniem karabinów ręcznych. Rosjan nie udało się powstrzymać i pułk musiał rozpocząć odwrót. Nieprzyjaciel uderzył na tyły legionistów, którzy bagnetami musieli otworzyć sobie drogę w kierunku na Zieloną.

Prawie przez cały listopad 2 pułk Legionów toczył nieustanne mniejsze i większe potyczki w ciężkim terenie. Najbardziej upamiętniły się walki pod Pasieczną, Zieloną i Bohorodczanami. Pod koniec listopada pułk znajdując się w grupie gen. Durskiego przeszedł na Huculszczyznę w okolice Żabiego. Po pewnym czasie przerzucono pułk na Węgry pod Őkennŏző, gdzie przeważające siły rosyjskie walczyły z oddziałami austriackimi. Następnie pułk przeszedł na Bukowinę w dolinę Złotej Bystrzycy. W dniach od 18 do 22 stycznia 1915 roku toczono walki zwane pod nazwą boju pod Kirlibabą, podczas którego żołnierze pułku wykazali niezwykły hart ducha i wytrzymałość fizyczną. Teren walk był bardzo ciężki i panował dwudziestokilkustopniowy mróz. Bój ten pozwolił wojskom austriackim na wkroczenie w głąb Bukowiny i Galicji. W okresie lutego i marca 1915 roku pułk walczył pod Brasą i Łopusznem, a po dwudniowym odpoczynku w Śniatyniu wyruszył na linię frontu. O ważniejszych walk pułku w tamtym okresie należy zaliczyć wypad na drugą stronę Dniestru do Koropca, bój pod Tłumaczem, Kolorówką i Bortnikami. W połowie marca przeszedł pułk do Kołomyi na odpoczynek. Wyodrębniono tam z pułku IV batalion, który wyjechał do Królestwa w celu sformowania tam 4 Pułku Legionów.

Po miesięcznym odpoczynku przeszedł pułk na front besarabski. W połowie kwietnia pułk obsadził stanowiska pod Dobronowcami. 10 maja 1915 roku na tyły pułku dostali się Rosjanie po przełamaniu linii austriackich. Pułk został ze wszystkich stron otoczony i tocząc zażartą walkę cofał się za rzekę Prut. I i III batalion walcząc na bagnety szczęśliwie zdołały się wycofać, natomiast II batalion został prawie całkowicie rozbity przez oddziały kawalerii i piechoty rosyjskiej. Wycofujący się żołnierze pokonywali rzekę wpław z których wielu zginęło w jej nurtach. Wojska austriackie rozpoczęły działania zaczepne, więc pułk posuwał się naprzód walcząc pod Mamajowcami i Zadobrówką, aż dotarł do Rokitny słynnej z szarży ułanów Dunin-Wąsowicza.

Pod koniec października pułk został wysłany na Wołyń. Po przybyciu na front oddziały pułku wzięły udział w natarciu na „Polską Górę”. W nocy z 7 na 8 listopada 1915 roku pod Bielgowem na tyły pułku uderzyli Rosjanie przyczyniając się do powstałych strat w jego szeregach. Przez zimę trwały walki pozycyjne nad rzeką Styr. W maju 1916 roku poszedł pułk na kilkutygodniowy odpoczynek do Karasina. Odpoczynek zastał przerwany ofensywą rosyjską gen. Brusiłowa, więc pułk został wysłany pod Hruziatyn i 20 oraz 21 czerwca walczył tam z przeważającymi siłami nieprzyjaciela. Wraz z innymi oddziałami legionowymi wycofał się na Słochód, a 3 sierpnia brał udział w boju pod Rudką Miryńską zamykając tą walką chwalebną działalność bojową pod sztandarami Legionów Polskich.

Pułk w walce o granice

Zawiązkiem 2 pułku piechoty, powstającego w Jabłonnie, był powracający z niewoli ukraińskiej, oddział mjr. Trojanowskiego. Z chwilą ogłoszenia obowiązkowego poboru do wojska, 2 pp zaczynał przyjmować pierwszych rekrutów, a w jego szeregi wstępowali dawni żołnierze pułku, członkowie POW, żołnierze z byłej armii austriackiej. Nazwy pułków legionowych otrzymały pułki piechoty o numerach od 1 do 9, żeby jak głosił rozkaz Naczelnego Wodza J. Piłsudskiego z 4 stycznia 1919 roku,

Pułk składał się ze sztabu, plutonu łączności, kompanii technicznej, kompanii karabinów maszynowych i trzech batalionów piechoty. Każdy z tych batalionów miał cztery kompanie piechoty i jedną kompanię karabinów maszynowych. W składzie pułku znajdował się również stacjonujący w Piotrkowie batalion zapasowy. Pułkiem, który wszedł w skład I Dywizji Legionów Polskich, dowodził mjr Trojanowski.

Pierwszy batalion dowodzony przez kpt. Emila Czaplińskiego wyjechał 12 kwietnia 1919 roku na Front Litewsko-Białoruski, a nocą z 15 na 16 kwietnia uczestniczył w natarciu na Lidę, zakończonym zajęciem miasta. Batalion w pościgu za nieprzyjacielem walczył pod Milejowem, Krewem i Loskiem. W Lidzie, do którego powrócił 21 maja połączył się z drugim batalionem przybyłym z Jabłonny, którym dowodził por. Jan Sendork. Obydwa bataliony wzięły udział pod koniec czerwca 1919 r. w ofensywie mającej za zadanie osiągnięcie linii Berezyny. Sławy pułkowi przysporzyła w bojach pod Mołodecznem i Radoszkowicami postawa legionistów z kompanii szturmowej por. Aleksandra Stawarza. Trzeci batalion, którym dowodził mjr Witold Grzybowski dołączył do pułku 22 lipca w okolicach Radoszkowic. Batalion ten został sformowany w czerwcu w Jabłonnie, a został wysłany na front do Małopolski Wschodniej. Walczył pod Rohatynem, Brodami i Radziwiłłowem, a po przybyciu na Front Litewsko-Białoruski stoczył walkę pod Hraniczami. Cały pułk przeszedł do działań zaczepnych spod Radoszkowic i osiągnął linię Papiernia-Nielidowicze-Senkowo.

Wojska Frontu Litewsko-Białoruskiego przeszły do natarcia na początku sierpnia celem opanowania Mińska i Borysowa. Boje zakończyły się wypchnięciem Rosjan za Berezynę i uchwyceniem przyczółków na wschodnim brzegu rzeki. Pułk w tych walkach zdobył wielu jeńców. W czasie trwającego aż do wiosny 1920 r. paromiesięcznego pobytu nad Berezyną, legioniści pułku przeprowadzali liczne wypady na pozycje rosyjskie, a największy rozgłos uzyskał w dniu 17 października 1919 roku wypad 3 batalionu na Kobylszczyznę. Akcja zakończyła się pełnym sukcesem. Była znakomicie zaplanowana i wykonana

Podczas ofensywy rosyjskiej w maju 1920 roku pułk bronił się ofiarnie w rejonie Murowej, gdzie licznymi kontratakami odzyskiwał utracone pozycje i 28 maja ponownie wyparł Rosjan za Berezynę. Podczas krwawych walk pułk stracił 5 oficerów i 59 szeregowych oraz miał ponad 200 rannych. Ich bohaterska postawa znalazła uznanie u przełożonych, a w rozkazie z 14 czerwca 1920 d-ca dywizji gen. Markiewicz napisał:

.

Rosjanie ruszyli ponownie do ataku 4 lipca 1920 roku i po zażartej obronie 2 pp Leg. zmuszony został do opuszczenia swoich stanowisk. Oskrzydlany i spychany przez wielokrotnie silniejszego przeciwnika cofał się na Mińsk, Kojdanów, Wołkowysk, a pod Izabelinem poniósł znaczne straty. Dotarł nad Bug, skąd przejechał transportem kolejowym do Siedlec i 5 sierpnia przeszedł w rejon Trębice-Paprotnia-Kościelna, gdzie bronił się na wyznaczonych pozycjach.

2 pp Leg. znajdując się w składzie 2 Armii podczas bitwy warszawskiej pozostawał w odwodzie Naczelnego Wodza. Obsadził odcinek na lewym brzegu Wisły w rejonie Kozienic, a po krótkim pobycie w Dęblinie legioniści zostali wysłani w rejon Hrubieszowa. Stoczyli tam szereg walk z konnicą Budionnego m.in. pod Zawalewem i Trzeszczanami. Na zasłużony odpoczynek do Zamościa odszedł 2 pp Leg. dnia 6 września 1920 roku, a w drugiej połowie września został przetransportowany na północ. Uczestniczył w zdobyciu Mołodeczna i 24 października odmaszerował na linię demarkacyjną polsko-litewską, gdzie obsadził odcinek wzdłuż Niemna. Pełnił tam służbę do końca 1921 roku i następnie odszedł do Grodna. Rozpoczął tam normalną służbę garnizonową. Swój szlak bojowy w wojnie 1918-1920 okupił ciężkimi stratami. Za wybitne czyny na polu walki wielu oficerów i żołnierzy odznaczono Orderem Virtuti Militari oraz Krzyżem Walecznych.