31 Pułk Strzelców Kaniowskich - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy polskiego pułku piechoty z numerem 31. Zapoznaj się również z: 31 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 31.

31 Pułk Strzelców Kaniowskich (31 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Łódź i Sieradz, święto pułkowe obchodzono 14 lipca.

Formowanie

Powstał w 26 sierpnia 1919 z połączenia 31 Włocławskiego Pułku Piechoty i 15 Pułku Strzelców 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego.

Mikołaj Bołtuć (ur. 20 grudnia 1893 w Sankt Petersburgu, zm. 22 września 1939 pod Łomiankami) – kapitan piechoty Armii Imperium Rosyjskiego, generał brygady Wojska Polskiego.

Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy - obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.

31 Włocławski Pułk Piechoty rozpoczął formowanie we Włocławku pod koniec 1918. 15 Pułk Strzelców 4 Dywizji gen. Lucjana Żeligowskiego, powstał początkowo na Kubaniu, a później w Odessie z żołnierzy II Brygady Legionów, II i III Korpusu Polskiego oraz ochotników z Ukrainy. Z chwilą połączenia oddział otrzymał nazwę – 31 Pułk Strzelców Kaniowskich – nawiązującą do tradycji Legionów Polskich i korpusów polskich w Rosji.

Powstanie wielkopolskie – zbrojne wystąpienie polskich mieszkańców Wielkopolski przeciwko państwu niemieckiemu wkrótce po zakończeniu I wojny światowej. Polacy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość.

Puszcza Kozienicka – kompleks leśny w środkowej Polsce, położony na obszarach Równiny Kozienickiej, pomiędzy Radomiem a Wisłą, na granicy powiatów kozienickiego i radomskiego (województwo mazowieckie). Część pradawnej Puszczy Radomskiej.

Walki w latach 1919-1920

31 Włocławski Pułk Piechoty w dniu 5 stycznia 1919 roku zdobył razem z oddziałami powstańców wielkopolskich broniony przez Niemców Inowrocław.

Następnie walczył batalionami na różnych frontach. Od lutego do czerwca 1919 roku I batalion brał udział w wyprawach na Wołyń. Pod Baranowiczami walczył III batalion, a w czerwcu w Małopolsce Wschodniej. II batalion bronił granicy przed Niemcami walcząc 2 czerwca 1919 roku pod Służewem, a później z Ukraińcami w Małopolsce Wschodniej. W połowie lipca 1919 roku pod Złoczowem połączył się z 15 Pułkiem Strzelców.

Puszcza Mariańska (kiedyś Puszcza Korabiewicka) – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie żyrardowskim, w gminie Puszcza Mariańska. Położona nad rzeką Korabiewką (dopływ Rawki).

Ciężki karabin maszynowy (ckm) – szybkostrzelna broń strzelecka zespołowa, karabin maszynowy strzelający amunicją karabinową. Dużą szybkostrzelność praktyczną uzyskano dzięki zastosowaniu luf chłodzonych wodą lub szybkowymiennych luf chłodzonych powietrzem. Działanie broni najczęściej oparte na zasadzie krótkiego odrzutu lufy (np. Maxim) lub odprowadzania gazów prochowych z lufy (np. Hotchkiss). Broń strzela z ciężkiej podstawy (trójnożnej, saneczkowej, kołowej) ogniem ciągłym (długimi lub krótkimi seriami). Podstawa często umożliwia prowadzenie ognia przeciwlotniczego.

We wrześniu już jako 31 Pułk Strzelców Kaniowskich skierowany został na front pod Wilno, następnie na linię demarkacyjną z Litwą.

W końcu czerwca 1920 jednostka przerzucona została do Mińska Mazowieckiego. 18 sierpnia tego roku wzięła udział w pościgu za cofającymi się oddziałami Armii Czerwonej spod Radzymina w kierunku na Wyszków. Przerzucona do Zamościa, oblężonego przez oddziały I Armii Konnej Siemiona Budionnego, broniła się w nim od 29 do 31 sierpnia. Walki zakończyła 11–13 września bojem pod Sokalem.

Janusz Bylczyński właśc. Janusz Dęboróg-Bylczyński (ur. 6 lipca 1920 w Saratowie w Rosji, zm. 30 września 1990 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy. Syn pedagoga i krytyka muzycznego Jakuba Dęboróg-Bylczyńskiego i Zofii Łytkowskiej, nauczycielki i działaczki oświatowej. W okresie międzywojennym mieszkał wraz z ojcem w Tomaszowie Mazowieckim. Tu ukończył szkołę średnią. Absolwent Wydziału Aktorskiego PWSFTviT w Łodzi (w 1949 roku). Dwukrotnie żonaty, z: Barbarą Fijewską i Kirą Gałczyńską.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Pułk w okresie pokoju

Sieradz - w tych koszarach stacjonował pułk w 1939

Pułk stacjonował w garnizonie Łódź i Sieradz. Po wprowadzeniu w 1930 nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza.

Walki w kampanii wrześniowej

W kampanii wrześniowej Pułk wziął udział w składzie 10 Dywizji Piechoty w Armii „Łódź”.

Zgierz – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, nad Bzurą, graniczące od południa z Łodzią, wchodzące w skład aglomeracji łódzkiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa łódzkiego. Zgierz uzyskał prawa miejskie przed rokiem 1318 i jest jednym z najstarszych miast w regionie.

4 Dywizja Strzelców Polskich (4 DSP) – wielka jednostka piechoty Armii Polskiej we Francji, zorganizowana i działająca, od jesieni 1918 r. do lipca 1919 r., na obszarze południowej Rosji i Besarabii.

1 września Pułk zajmował pozycję obronną na odcinku Wróblew – Dąbrowa Wielka. 3 września bronił przedmościa Sieradza. 4 września, broniąc linii rzeki Warty na odcinku Grądy – Woźniki, brał udział w likwidacji niemieckiego przyczółka w Mnichowie. 5 września w czasie walk w rejonie Mnichowa poniósł ciężkie straty, przegrupował się i 7 września zajął pozycje obronne w rejonie Zgierza, po czym wycofał się w rejon Puszczy Mariańskiej. 11 września wziął udział w natarciu na Mszczonów, opanowując go. W odwrocie kierował się na południe, 14 września przeprawiając się przez Pilicę i maszerując w kierunku Wisły. W tym dniu stoczył walkę w lesie koło Ryczywołu, a następnego dnia dotarł do Puszczy Kozienickiej. 17 września został otoczony, lecz po ciężkiej walce przerwał pierścień okrążenia. Następnego dnia został powtórnie otoczony w rejonie Augustowa i rozbity. Tylko nieliczne grupki żołnierzy dotarły do Wisły. Pułk przestał istnieć.

Albin Skroczyński pseudonimy z Armii Krajowej: "Klimek", "Chrabąszcz", "Łaszcz" (ur. 21 lutego 1890 w Warszawie - zm. 28 grudnia 1971 w Warszawie) – oficer rosyjskiej piechoty i generał brygady WP, żołnierz AK.

Kwatermistrz (ang. Quartermaster) – oficer dowództwa (sztabu), który dowodzi w polu (w czasie wojny) z ramienia dowódcy (szefa sztabu) kwatermistrzostwem (tyłami), kieruje działalnością podległych mu szefów służb w zakresie zaopatrzenia i obsługi wojsk, organizuje dowóz i ewakuację, a na wyższych szczeblach - komunikację na obszarze tyłów oraz jest odpowiedzialny za organizację tyłów (etapów); w czasie pokoju kieruje gospodarką jednostki wojskowej będącej oddziałem gospodarczym (na wyższych szczeblach powierzonymi mu działami gospodarki) i prowadzi szkolenie podległych mu kadr. Aktualnie w Siłach Zbrojnych RP pojęcia kwatermistrz – kwatermistrzostwo, zastąpione zostały pojęciami: szef logistyki – logistyka. Funkcja kwatermistrza znana jest także w straży pożarnej, skautingu i harcerstwie.

Mapy bitew

Organizacja i obsada personalna w 1939

Dowództwo

dowódca – ppłk Wincenty Wnuk

I adiutant – kpt. Aleksander Ogrodnik

kwatermistrz – kpt. Władysław Michalewski

I batalion

dowódca – mjr Bolesław Raczkowski

dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Władysław Czyż

dowódca 2 kompania strzelecka– kpt. Czesław Stępień

dowódca 3 kompania strzelecka – por. rez. Jan Łączyński

dowódca 1 kompanii ckm – por. Jan Zaremba

II batalion

dowódca – mjr Antoni Zwoliński

dowódca 4 kompanii strzeleckiej – por. Józef Kozal

szef 4 kompanii strzeleckiej st. sierż. Feliks Filipiak

dowódca 5 kompanii strzeleckiej – kpt. Feliks Sitny

dowódca 6 kompanii strzeleckiej – ppor. Alfred Smolczyński

dowódca 2 kompanii ckm – por. Antoni Paroński

III batalion

Adiutant (łac. adiutare - "pomagać"), adiutant ordynansowy - żołnierz pomocniczy asystujący najwyższym oficerom (zazwyczaj generałom oraz dowódcom jednostek wojskowych). Jest w osobistej dyspozycji swego przełożonego. Wykonuje ogólne prace kancelaryjno-biurowe i organizacyjne zapewniające rytmiczność działalności służbowej dowódcy, a także zlecenia osobistego przełożonego, oraz kieruje pracą innych pracowników adiutantury (kancelarii dowódcy).

Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju. Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.

dowódca – mjr Tadeusz Ujwary

dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Zenon Janiakowski

dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpt. Kazimierz Skorupski

dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. rez. Jan Ewiak

dowódca 3 kompanii ckm – por. Antoni Malanowicz

Pododdziały specjalne

dowódca kompanii zwiadu – por. Mieczysław Chrzanowski

dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Zygmunt Bielawski

dowódca plutonu artylerii piechoty –

dowódca plutonu przeciwgazowego –

dowódca plutonu pionierów –

dowódca plutonu łączności –

Strzelcy kaniowscy

Odznaka pamiątkowa Związku Kaniowczyków, wykonana z mosiądzu (rewers)

Dowódcy pułku:

Lucjan Żeligowski (ur. 17 października 1865 w Oszmianie, zm. 9 lipca 1947 w Londynie) – pułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, znany z tzw. buntu Żeligowskiego, podczas którego zajął Wilno i jego okolice, proklamując powstanie tzw. Litwy Środkowej.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

płk Stefan Borowski (XI 1918 – 1 II 1919)

ppłk Wojciech Gromczyński (1 II – 14 VII 1919)

mjr Albin Skroczyński 14.VII.1919-30.IV.1920

mjr Stanisław Sobieszczak (V – 15 VI 1920)

ppłk Wiktor Łapicki (15 VI – 22 VII 1920)

kpt. Mikołaj Bołtuć (23 VII 1920 – 23 II 1921)

kpt. Mieczysław Brodziński (23 II – 18 V 1921)

mjr Mikołaj Bołtuć (18 V – 27 X 1921)

ppłk Marian Steczkowski (28 X 1921 – 6 VII 1923)

ppłk Leon Gotkiewicz (6 VII 1923 – 20 II 1924)

płk Wacław Szokalski (20 II – 15 X 1924)

ppłk SG Zygmunt Dzwonkowski (15 X 1924 – 21 II 1925)

płk Alfred Vogel (21 II 1925 – II 1928)

ppłk Leon Grot (III 1928 – 15 X 1929)

płk dypl. Franciszek Dudziński (15 X 1929 – 17 I 1936)

ppłk dypl. Jan Ciastoń (17 I 1936 – XI 1937)

ppłk dypl. Stanisław Józef Biegański (19 II 1938 – 30 VIII 1939)

ppłk Wincenty Wnuk (od 30 VIII 1939)

Oficerowie:

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

mjr piech. Orest Teodor Dżułyński

mjr piech. Stanisław Antoni Habowski (dowódca II baonu)

mjr piech. Henryk II Krajewski

mjr piech. Julian Sosabowski (komendant obwodu PW)

Zdzisław Nurkiewicz

Wacław Radziszewski

Aleksander Rode

Podoficerowie i strzelcy:

Janusz Bylczyński

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).

Piechota II RP - jeden z trzech, obok artylerii i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).

Symbole pułkowe

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 25, poz. 258 z 25 lipca 1925 roku. Odznaka ma kształt równoramiennego krzyża pokrytego niebieską emalią z żółtym obramowaniem. W środku krzyża jest nałożona tarcza z inicjałami pułku PSK. Na poziomych ramionach krzyża znajdują się: srebrny herb Kujaw, miniatura odznaki 2 Korpusu. Na pionowych ramionach wpisano numer i rok powstania pułku 31 1918. Między ramionami srebrne orły nawiązujące do orłów jagiellońskich. Oficerska - trzyczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana, herby łączone nitami. Wymiary: 4lx41mm. Wykonanie: Wincenty Wabia-Wabiński - Warszawa.

Małopolska – kraina historyczna Polski, obejmująca obecnie południowo-wschodnią część kraju, w górnym i częściowo środkowym dorzeczu Wisły oraz w dorzeczu górnej Warty. Stolicą regionu jest Kraków.

Feliks Filipiak (ur. 18 maja 1900 w Dalikowie, zm. 7 czerwca 1974 w Tuszynie) – żołnierz POW, podoficer zawodowy 31 Pułku Strzelców Kaniowskich WP, oficer Armii Krajowej.

Przypisy

2 i 3 batalion piechoty stacjonowały w Sieradzu
Zdjecie współczesne (20100
Rozkaz wykonawczy MSWojsk PS 10-50 z 1930
Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 63.

Bibliografia

Witold Jarno, Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939, Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego, Katedra Historii Polski Współczesnej, Wydawnictwo „Ibidem”, Łódź 2001, ISBN 83-88679-10-4, s. 366.

Feliks Libert, Zarys historii wojennej 31-go Pułku Strzelców Kaniowskich, Warszawa 1928.

"Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923

Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.

"Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992

Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928.

Witold Jarno: Strzelcy Kaniowscy w latach 1919-1939, Wydawnictwo TRIO, Warszawa 2004

Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.

Linki zewnętrzne

Oficjalna strona internetowa 15 SBWD

Stowarzyszenie Historyczne "Strzelcy Kaniowscy"