3 Pułk Strzelców Konnych im. Hetmana Stefana Czarnieckiego

Ten artykuł dotyczy 3 Pułku Strzelców Konnych im. Hetmana Stefana Czarnieckiego. Zapoznaj się również z: 3 Pułk Strzelców Konnych - stronę ujednoznaczniającą.

3 Pułk Strzelców Konnych im. Hetmana Polnego Koronnego Stefana Czarnieckiego (3 psk) - oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Wołkowysk, eksterytorialnie na obszarze Okręgu Korpusu Nr III .
Święto pułku obchodzone było 27 kwietnia, w rocznicę połączenia się wszystkich szwadronów w 1922, w Białymstoku.

Puszcza Białowieska – rozległy kompleks leśny, pozostałość dawnych puszcz: Białowieskiej, Ladzkiej, Świsłockiej i Szereszewskiej, położony w województwie podlaskim oraz na Białorusi. Powierzchnia całej puszczy przekracza 1500 km2 (z czego w granicach Polski 620 km2). Jest pozostałością ostatnich na niżu Europy lasów naturalnych o charakterze pierwotnym w strefie lasów liściastych i mieszanych. Na jej terenie znajduje się Białowieski Park Narodowy (BPN). Obszar puszczy wchodzi w skład Nadleśnictw Białowieża, Browsk i Hajnówka. Puszcza leży w dorzeczu Narewki i Leśnej.
Ruż – rzeka w północno-wschodniej Polsce, lewy dopływ Narwi o długości 37,9 km i powierzchni dorzecza 358 km². Płynie na Nizinie Północnomazowieckiej przez Międzyrzecze Łomżyńskie do Doliny Dolnej Narwi, w województwie podlaskim i mazowieckim.

W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie Suwalskiej Brygady Kawalerii wchodzącej w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Narew". 20 września wchodzi w skład improwizowanej Dywizji Kawalerii "Zaza", walcząc 21 i 22 września w Kalinkowiczach i 28 września nad Wieprzem.

29 września wszedł w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Polesie" i wziął udział w bitwie pod Kockiem. 6 października 1939 stoczył ostatni bój w Kalinowym Dole. Nie kapituluje.

Gogle - okulary ochronne, chroniące oczy przed wiatrem, deszczem, lub śniegiem, używane najczęściej przez narciarzy i skoczków narciarskich. Gogle zazwyczaj są tak ukształtowane, aby ich osłona przylegała do twarzy wokół oczu, nie dopuszczając do nich podmuchów powietrza i rozbryzgów wody. Wcześniej także (przed upowszechnieniem się kasków ochronnych zintegrowanych z okularami) stosowane przez motocyklistów lub osoby prowadzące pojazdy z odkrytymi - narażonymi na wiatr - kokpitami (starszego typu samoloty, samochody wyścigowe lub łodzie motorowe). Podobną rolę pełnią specjalne okulary dla kolarzy i biegaczy narciarskich - zazwyczaj są jednak nieco mniejsze i delikatniejsze od gogli używanych w innych sportach.
Czerwony Bór – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie zambrowskim, w gminie Zambrów. W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Formowanie pułku

Pułk 3 Strzelców Konnych sformowany został na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z 4 października 1921 r. i z połączenia:

I dywizjonu 1 psk, w składzie:

1 szwadronu zorganizowanego w 1918 , we Włocławku, który w kwietniu 1919 w składzie Grupy Jazdy ppłk. Beliny-Prażmowskiego wziął udział w zajęciu Wilna, w lipcu 1919 r. współdziałał z 1 DPLeg., w akcji na Kurzeniec-Mołodeczno, 5 sierpnia 1920 r. wziął udział w wypadzie na Nowy Dwór, a od 20 sierpnia 1920 prowadził walki nad Niemnem i wziął udział w zajęciu Lidy.

2 szwadronu powstałego w 1918, w Lubomlu, który walczył z Ukraińcami na Wołyniu, w maju 1919 prowadził walki o Dąbrowicę i Sarny, w czerwcu tego roku nad Styrem i Stochodem, a od lutego 1920 walczy w składzie 1 DPLeg. na Ukrainie,

Dywizjonu Huzarów Śmierci (Dywizjonu Jazdy Ochotniczej) powstałego 23 lipca 1920 w Białymstoku,

8 (5) szwadronu 3 psk sformowanego w 1920 w Tarnowie, który we wrześniu 1920, w składzie 15 Dywizji Piechoty walczył pod Kamieńcem Litewskim i Wołkowyskiem.

27 kwietnia 1922 w Białymstoku nastąpiło połączenie wszystkich szwadronów. Dowódcą pułku został płk Władysław Tomaszewicz z byłej armii rosyjskiej (dowodzący w boju z powozu).

Brańsk – gmina miejska w województwie podlaskim, w powiecie bielskim; jest ponadto siedzibą władz wiejskiej gminy Brańsk. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.
Toporzysko – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie suskim, w gminie Jordanów. Pod względem geograficznym miejscowość znajduje się w Kotlinie Rabczańskiej

Historia wojenna dywizjonów

Szwadrony dywizjonu 1 pułku strzelców konnych, którego tradycje przejął późniejszy 1 szwadron 3 psk sformowano niezależnie od siebie. 1 szwadron jako "Szwadron Jazdy Ziemi Kujawskiej" sformowano w okolicach Włocławka. Stosowano wówczas tradycyjny w wojsku polskim sposób rekrutacji terytorialnej. Organizatorami szwadronu byli: rtm. Henryk Bzowski i ppor. Józef Głębocki. Materialnie wspierał ich właściciel ziemski Mokrzycki. Początkowo szwadron nosił numer 7 i wchodził w skład 2 pułku ułanów. W marcu 1919 liczył ok. 140 szabel.

Eksterytorialność – pojęcie prawa międzynarodowego, które oznacza wyłączenie spod jurysdykcji państwa miejscowego w trybie umów międzynarodowych pewnego obszaru jego terytorium (np. placówek dyplomatycznych, prywatnych rezydencji dyplomatycznych, a niekiedy nawet całych dzielnic, w których zamieszkują dyplomaci, lub cudzoziemcy (por.Chiny-traktaty nierównoprawne)). Eksterytorialność zakłada fikcję prawną, iż obiekty (misje dyplomatyczne), lub inne instytucje określone umowami międzynarodowymi znajdują się poza terytorium (extra territorium) państwa miejscowego i nie opuszczają terytorium państwa, które posiada status eksterytorialności (eksklawa eksterytorialna). Akt lub czynność prawna dokonywana na terytorium eksterytorialnym, traktowana jest jako dokonana poza terytorium państwa miejscowego a na terytorium państwa (lub innego podmiotu prawa międzynarodowego), które korzysta ze statusu eksterytorialności, a więc jest wyłączona z jurysdykcji miejscowej i podlega jurysdykcji podmiotu korzystającego ze statusu eksterytorialności.
3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich im. Pułkownika Jana Kozietulskiego (3 pszwol.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP stacjonujący w garnizonie Suwałki, w koszarach ros. 2 Pułku Huzarów.

Szwadron wziął udział w wyprawie wileńskiej w grupie ppłk. Władysława Beliny-Prażmowskiego. W czerwcu 1919 wydzielono szwadron z 2 p.uł i jako l szw wszedł on w skład l pułku dragonów. Po przemianowaniu pułków dragonów na pułki strzelców konnych - został l szwadronem 1 pułku strzelców konnych. 27 kwietnia 1922 przybył do Białegostoku, gdzie wszedł w skład 3 psk jako jego l szwadron.

Amunicja – ogół rakiet, nabojów artyleryjskich, min, bomb lotniczych, torped, bomb głębinowych, granatów ręcznych oraz naboje do broni strzeleckiej.
Bielsk Podlaski (białorus. Бельск Падляскі, Bielsk Padlaski) (ukr. Більськ Підляський, Bilśk Pidlaśkyj, gwarowe Біэльськ, Biêlśk) – miasto i gmina w województwie podlaskim, siedziba powiatu bielskiego.

Formowanie 2 szwadronu l dywizjonu rozpoczęto w listopadzie 1918 w Lubomlu na Wołyniu. Początkowo przyjął on nazwę "Lubomiski Szwadron Marszowy 1 Pułku Ułanów". Jego organizatorem był pchor. Bolesław Niklewicz. W grudniu oddział liczył 50 szabel. Jego dowódcą został został por. Gustaw Grzybowski. 21 marca 1919 do szwadronu wcielono oddział jazdy zorganizowany w Zamościu przez pchor. Dezyderiusza Zawistowskiego, a w kwietniu - pluton pod dowództwem ochotnika Gorzkowskiego z Włodzimierza Wołyńskiego. W tym czasie ppor. Bolesław Wolicki zorganizował pluton karabinów maszynowych na taczankach. Dowództwo szwadronu objął por. Zbigniew Brochwicz-Lewiński. W sierpniu 1919 szwadron detaszowany do 1 pułku szwoleżerów odszedł do Warszawy, a w październiku przemianowany został na szwadron l pułku dragonów. W styczniu 1920 z 1 szwadronu wyodrębniono 2 szwadron l psk.

Październik – dziesiąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Jest najdłuższym miesiącem w roku kalendarzowym, ponieważ wypada wtedy zmiana z czasu letniego na zimowy (jest dłuższy o jedną godzinę od pozostałych 31-dniowych miesięcy). Nazwa miesiąca (wg Brücknera) (dawniej również paździerzec) pochodzi od słowa paździerze oznaczającego "odpadki od lnu lub konopi". Obok tego funkcjonowały również nazwy: paździerzec, paździerzeń, pościernik, a także winnik (por. starogermańska nazwa miesiąca Weinmond).
Bitwa warszawska (nazywana też cudem nad Wisłą) – bitwa stoczona w dniach 12-25 sierpnia 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Uznana za 18. na liście przełomowych bitew w historii świata, zdecydowała o zachowaniu niepodległości przez Polskę i nierozprzestrzenieniu się rewolucji komunistycznej na Europę Zachodnią.

Odszedł wówczas na front łotewski nad Dźwiną, by ostatecznie utworzyć wraz z l szwadronem 1 dywizjon l psk. W maju 1921 weszła w życie pokojowa organizacja wojska. Dywizjon obejmujący 1 i 2 szwadron l psk został rozformowany, a jego żołnierze pod dowództwem rtm. Grzybowskiego weszli w skład 3 psk, stacjonując początkowo w Połoczanach,a później w Grodnie.

Ryki – miasto w województwie lubelskim, w powiecie ryckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ryki. Według danych z 30 czerwca 2009 roku, miasto miało 9636 mieszkańców. Założono je w roku 1442 jako wieś królewską.
Ariergarda - oddział, pododdział maszerujący z tyłu za głównymi siłami związku taktycznego (oddziału). Zadaniem ariergardy jest ubezpieczanie maszerującej kolumny przed uderzeniem od tyłu i zapewnienie jej swobodnego wykonywania marszu. Zależnie od sytuacji i wielkości maszerującej kolumny ariergarda może stanowić od 1/4 do 1/3 sił głównych. Ariergarda stanowi element ubezpieczenia ugrupowania marszowego.

Dywizjon "Huzarów Śmierci" sformowano jako oddział jazdy ochotniczej w okresie bitwy warszawskiej latem 1920. Organizował go por. Józef Siła-Nowicki. W skład dywizjonu weszli żołnierze z oddziałów mjr. Jaworskiego, z pułku jazdy tatarskiej i ochotnicy. Zaprzysiężenie dywizjonu nastąpiło w Prostyni pod Małkinią. Liczył on wówczas 511 szabel i 20 karabinów maszynowych. Dywizjon walczył w dniach 14-16 sierpnia 1920 pod Radzyminem, a następnie kontynuował pościg za uchodzącymi oddziałami nieprzyjacielskimi, odznaczając się brawurowo wykonaną szarżą pod Myszyńcem. W wyniku pokojowej organizacji wojska wszedł w skład 3 psk.

4 (Saksońska) Dywizja Piechoty - niemiecka dywizja z czasów II wojny światowej, sformowana w 1934 roku pod ukrytą nazwą Artillerieführer IV, miejsce stacjonowania sztabu Drezno. Na mocy rozkazu z dnia 15 października 1935 roku otrzymała oficjalną nazwę 4 Dywizja Piechoty. Stacjonowała w IV Okręgu Wojskowym. Od 15 sierpnia 1940 roku rozpoczęto przeformowywać jednostkę w 14 Dywizję Pancerną.
Białowieża (białorus. Белавежа-Bieławieża) — duża wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, na Równinie Bielskiej, w powiecie hajnowskim, w gminie Białowieża, nad Narewką, o charakterze małomiasteczkowym.

Inne dywizjony

Dywizjony, które w latach 1918/1921 nosiły numer i nazwę 3 pułku strzelców konnych, ale ostatecznie nie weszły w skład omawianej jednostki.

3 dywizjon 3 psk nakazano sformować 31 października 1919 W jego skład weszły dwa szwadrony konnych zwiadowców, wyłączonych z trzech pułków piechoty Dywizji Litewsko-Białoruskiej. 1 szwadron pod dowództwem por. Stanisława Czuczełowicza, liczący ok. 110 szabel, od grudnia 1918 działał jako "Szwadron Grodzieńskich Ułanów" i pełnił funkcje konnych zwiadowców grodzieńskiego pułku strzelców. 2 szwadron stanowili konni zwiadowcy mińskiego i wileńskiego pułku piechoty pod dowództwem rtm. Jerzego Ursyn-Niemcewicza. Dywizjon ten nie wszedł w skład 3 psk, lecz stał się zalążkiem 23 pułku ułanów.

Kock – miasto w woj. lubelskim, w powiecie lubartowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kock, położone na wysokości ok. 150 m n.p.m. na wysoczyźnie morenowej prawego zbocza Pradoliny Wieprza przy granicy Równiny Łukowskiej. W latach 1952–1954 Kock był siedzibą gminy Białobrzegi. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. lubelskiego.
Ubezpieczenie – ochrona wojsk przed niespodziewanym uderzeniem przeciwnika oraz działaniem jego naziemnego rozpoznania. To także siły i środki przeznaczone do ubezpieczenia wojsk. Stosują je wszystkie rodzaje wojsk i sił zbrojnych podczas działań bojowych.

W latach 1918/19 istniał też na terenie Małopolski "1 szwadron 3 pułku strzelców konnych". Jego organizatorem był rtm. Józef Dunin-Borkowski. W skład szwadronu wchodzili ochotnicy z byłej armii austriackiej, korpusu gen. J. Dowbor-Muśnickiego, grupa studentów z SGGW z Warszawy oraz studenci z Krakowa. Szwadron ten stał się zalążkiem 9 pułku ułanów.

Orz – rzeka w Polsce, lewy dopływ Narwi o długości 54,3 km i powierzchni dorzecza 609 km². Płynie przez Nizinę Północnopodlaską i Nizinę Wysokomazowiecką, w województwie podlaskim i mazowieckim.
Wiesław Antoni Lasocki (ur. 17 listopada 1913 w Ciechanowie, zm. 17 września 1996 w Londynie) – major kawalerii Wojska Polskiego, uczestnik wojny obronnej Polski w 1939 r. i bitwy o Monte Cassino, publicysta i prozaik, od 1946 roku mieszkający na stałe na emigracji w Wielkiej Brytanii, autor wielu książek i artykułów w językach polskim i angielskim na tematy przyrodnicze, podróżnicze i wojskowe.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)