3 września - Polski Serwis Naukowy

3 września jest 246. (w latach przestępnych 247.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 119 dni.

Krzysztof Zaleski (ur. 3 września 1948 w Świętochłowicach, zm. 20 października 2008 w Warszawie) - polski reżyser teatralny, aktor filmowy, scenarzysta.

Jan Karol Chodkiewicz herbu Gryf z Mieczem (ur. 1560, zm. 24 września 1621) – hetman wielki litewski od 1605, hetman polny litewski od 1600, wojewoda wileński od 1616, starosta generalny żmudzki od 1599, hrabia na Szkłowie, Nowej Myszy i Bychowie, pan na Mielcu i Kraśniku (w latach 1593-1611) jeden z najwybitniejszych europejskich dowódców wojskowych początku XVII wieku.

Święta

imieniny obchodzą: Antoni, Bartłomiej, Bartosz, Bazylisa, Bronisław, Erazma, Feba, Gerard, Gerarda, Grzegorz, Izabela, Jan, Maryn, Maryniusz, Mojmir, Natalis, Przecław, Przedsław, Serapia i Szymon.

Australia – Dzień Flagi

San Marino – Święto Republiki

Katar – Święto Niepodległości

wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

św. Feba (diakonisa)

bł. Gerard Tonque (szpitalnik)

św. Grzegorz I (papież)

bł. Jan Chrzciciel Bottex (męczennik)

bł. Józef Maria Gros (męczennik)

św. Maryn (pustelnik) (legendarny założyciel miasta San Marino)

bł. Piotr Guérin du Rocher (męczennik)

Wydarzenia w Polsce

1856 – Na kanały mazurskie wypłynął pierwszy parowiec Masovia.

1863 – Powstanie styczniowe: wygrana powstańców w bitwie pod Panasówką.

1881 – Otwarto Teatr Nowy w Warszawie.

1910:

We Wrocławiu otwarto Kino Palast-Theater.

W wielkopolskiej wsi Grzępy spadł meteoryt Grzempach.

1914 – I wojna światowa: Rosjanie zajęli Lwów.

1919 – Podpisano porozumienie o warunkach wyjazdów polskich robotników do Francji, na mocy którego została powołana Francuska Misja Robotnicza z oddziałami w Warszawie, Częstochowie i Poznaniu.

1922 – 91,11% głosujących w referendum opowiedziało się przeciwko utworzeniu samodzielnego kraju górnośląskiego w ramach Niemiec.

1935:

W porcie w Gdyni żaglowiec Dar Pomorza zakończył rejs dookoła świata.

W Warszawie wyszedł pierwszy numer tygodnika naukowo-technicznego Młody Zawodowiec.

1939 – Kampania wrześniowa:

Początek akcji niemieckich dywersantów w celu opanowania Bydgoszczy, nazywanej w niemieckiej propagandzie „krwawą niedzielą”.

Powołano dowództwo obrony Warszawy, na czele którego stanął gen. bryg. Walerian Czuma.

Utworzono Legion Czesko-Słowacki.

Zakończyły się przegrane bitwy: pod Węgierską Górką, pod Bukowcem i pod Wyrami

1941 – W obozie Auschwitz dokonano pierwszej masowej egzekucji z użyciem Cyklonu B.

1944 – 34. dzień powstania warszawskiego: nasilenie walk na Śródmieściu – zmasowane ostrzeliwanie dzielnicy artylerią i sztukasami.

1948 – Stanowisko sekretarza generalnego PPR objął Bolesław Bierut.

1972 – Założono Ogólnokształcące Liceum Lotnicze im. F. Żwirki i S. Wigury w Dęblinie.

1973 – Premiera filmu Hubal.

1980 – Podpisano porozumienia jastrzębskie.

1982 – Premiera filmu Bołdyn.

1987:

Katastrofa kolejowa na stacji Warszawa Włochy.

Katastrofa tramwajowa w Warszawie.

1999 – Po raz pierwszy w telewizji TVN ukazała się polska wersja teleturnieju Milionerzy.

2001 – Ukazało się pierwsze wydanie tygodnika Newsweek Polska.

2005 – Ukazało się premierowe wydanie magazynu Dzień Dobry TVN.

2007:

Rozpoczęło działalność Forum Obywatelskiego Rozwoju.

Wystartował kanał biznesowy TVN CNBC.

Wydarzenia na świecie

Oliver Cromwell podczas bitwy pod Worcester (1651)

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
3 września

401 p.n.e. – Wojna domowa w Persji: bitwa pod Kunaksą.

36 p.n.e. – Wojny domowe Rzymu: zwycięstwo floty Oktawiana nad flotą Sekstusa Pompejusza w bitwie w Zatoce Naulochus.

301 – Założono San Marino.

590 – Rozpoczął się pontyfikat Grzegorza I.

863 – Zwycięstwo wojsk bizantyńskich nad arabskimi w bitwie pod Melitene.

1189 – Ryszard I Lwie Serce został koronowany na króla Anglii.

1260 – Mamelucy pokonali Mongołów w bitwie pod Ajn Dżalut, co zahamowało ich ekspansję na Bliskim Wschodzie.

1612 – Wojna polsko-rosyjska: została stoczona bitwa pod Moskwą; nieudana próba odsieczy oblężonej na Kremlu polskiej załogi, podjęta przez hetmana wielkiego litewskiego Jana Karola Chodkiewicza.

1650 – Wojna domowa w Anglii: siły angielskiego parlamentu pod wodzą Olivera Cromwella pokonały szkockich rojalistów w bitwie pod Dunbar.

1651 – Król Karol II został pobity przez Olivera Cromwella w bitwie pod Worcester.

1741 – Wojna szwedzko rosyjska: klęska Szwedów w bitwie pod Lappeenranta.

1758 – Król Portugalii Józef I został ranny w wyniku zamachu.

1777 – Na Cooch’s Bridge w Maryland po raz pierwszy wywieszono flagę USA.

1783 – Zawarto pokój wersalski kończący wojnę o niepodległość Stanów Zjednoczonych.

1791 – Francuskie Zgromadzenie Ustawodawcze uchwaliło pierwszą w dziejach Francji konstytucję.

1843 – W Grecji doszło do rebelii wojskowej, w wyniku której przywrócono monarchię konstytucyjną.

1855 – Zwycięstwo armii amerykańskiej nad Dakotami w bitwie pod Ash Hollow.

1863 – Wojna z Dakotami: rozpoczęła się bitwa pod Whitestone Hill.

1877 – X wojna rosyjsko-turecka: zwycięstwo Rosjan w bitwie pod Łoweczem.

1878 – Na Tamizie zatonął po kolizji z inną jednostką statek wycieczkowy SS Princess Alice. Zginęło 640 osób.

1879 – W Kabulu zamordowano posła brytyjskiego w Afganistanie Louisa Cavignariego wraz z całą eskortą.

1884 – Robert Stout został po raz drugi premierem Nowej Zelandii.

1904 – Wojna rosyjsko-japońska: zakończyła się bitwa pod Liaoyang.

1914 – Kardynał Giacomo della Chiesa obrany papieżem; przyjął imię Benedykta XV.

1917 – I wojna światowa: wojska niemieckie zajęły Rygę.

1918 – USA uznały Czechosłowacką Radę Narodową z siedzibą w Paryżu.

1922 – Otwarto Tor wyścigowy Monza we Włoszech.

1925 – W pobliżu Caldwell w amerykańskim stanie Ohio w katastrofie wojskowego sterowca USS Shenandoah zginęło 14 osób.

1939 – II wojna światowa: Francja, Wielka Brytania, Nowa Zelandia i Australia wypowiedziały wojnę III Rzeszy; rozpoczęła się tzw. dziwna wojna.

1943:

Lądowanie wojsk brytyjsko-kanadyjskich we włoskiej Kalabrii.

Włochy podpisały zawieszenie broni z aliantami.

1945:

Alexander Frick został premierem Liechtensteinu.

Działania wojenne w Arktyce: na Ziemi Północno-Wschodniej na północ od Spitsbergenu skapitulowali członkowie ekspedycji meteorologicznej pod wodzą Wilhelma Dege, będąc ostatnim kapitulującym niemieckim oddziałem w II wojnie światowej.

1950 – Giuseppe Farina został pierwszym mistrzem świata F1.

1953 – Weszła w życie Europejska Konwencja Praw Człowieka.

1956:

Amerykanin Parry O'Brien po raz pierwszy przekroczył granicę 19 metrów w pchnięciu kulą (19,06 m).

Dokonano oblotu szwajcarskiego samolotu szkolno-treningowego Pilatus P-3.

1960 – Na Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie Zdzisław Krzyszkowiak zdobył złoty medal w biegu na 3000 m z przeszkodami.

1961 – Reprezentacja Kuwejtu w piłce nożnej w swym pierszym oficjalnym meczu zremisowała z Libią 2:2.

1967 – W Szwecji wprowadzono ruch prawostronny (Dagen H).

1971:

Cztery mocarstwa podpisały traktat ws. Berlina Zachodniego.

Katar uzyskał niepodległość (od Wielkiej Brytanii).

1976 – Sonda Viking 2 wylądowała na Marsie.

1978 – W Rodezji (ob. Zimbabwe) w katastrofie należącego do Air Rhodesia samolotu Vickers Viscount zginęło 48 osób, a 8 zostało rannych.

1984 – Weszła w życie nowa konstytucja RPA, zastępująca urząd premiera urzędem prezydenta o szerokich kompetencjach i ustanawiająca 3 izby parlamentu: dla białych, hindusów i ludności rasy mieszanej, wyłączając wciąż ludność czarną.

1990 – Mircea Snegur został prezydentem Mołdawii.

1992 – Włoski samolot transportowy wiozący pomoc humanitarną do Sarajewa został zestrzelony na zachód od miasta; zginęło 8 osób.

1993 – Prezydenci Leonid Kuczma i Borys Jelcyn podpisali na Krymie porozumienie o przekazaniu Rosji przez Ukrainę większości Floty Czarnomorskiej i głowic jądrowych w zamian za redukcję ukraińskiego długu.

1994 – Prezydenci Borys Jelcyn i Jiang Zemin zawarli w Moskwie porozumienie o wojskowych środkach budowy zaufania, przewidujące m.ín. zaprzestanie celowania pociskami atomowymi w terytorium drugiego państwa.

1995:

Rozpoczęła się załogowa misja Sojuz TM-22 na stację orbitalną Mir.

Został założony portal aukcyjny eBay.

1997 – Przy podchodzeniu do lądowania w stolicy Kambodży Phnom Penh rozbił się wietnamski Tu-134. Zginęło 65 osób, 1 została ranna.

1999 – Założono Ukraiński Uniwersytet Islamski w Doniecku.

2000 – Jan Paweł II beatyfikował swoich poprzedników: Piusa IX i Jana XXIII.

2003 – Pak Pong Ju został premierem Korei Północnej.

2004 – Szkoła w Biesłanie w Osetii Północnej (Rosja) została odbita z rąk napastników przez rosyjskie siły specjalne. Podczas akcji zginęło 385 osób (w tym 171 dzieci), a ponad 785 zostało rannych.

2007:

Była premier Bangladeszu Chaleda Zia została aresztowana pod zarzutem korupcji.

Opanowano trwające od 28 czerwca pożary lasów w Grecji; zginęły w nich 84 osoby.

2009:

Marzieh Vahid Dastjerdi została zatwierdzona przez irański parlament na stanowisku ministra zdrowia jako pierwsza kobieta-minister w historii republiki islamskiej.

Na cmentarzu Forest Lawn w Los Angeles został pochowany Michael Jackson.

2010 – Dwóch pilotów zginęło w katastrofie należącego do firmy UPS transportowego Boeinga 747 krótko po starcie z Dubaju (ZEA).