42 Pułk Piechoty - II RP - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy 42 Pułku Piechoty w II RP. Zapoznaj się również z: 42 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 42.

42 Pułk Piechoty im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego (42 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji, Wojska Polskiego i Armii Krajowej.

Formowanie

W grudniu 1918 w obozie Santa Maria Capua Vetterae niedaleko Neapolu rozpoczęto formowanie 3 Pułku Strzelców imienia ks. Józefa Poniatowskiego. Do pułku wcielono Polaków, jeńców z C. K. Armii. 4 marca 1919 oddział wyjechał z Włoch i udał się koleją do Francji. W Voulx I i III bataliony połączone zostały z trzema kompaniami instrukcyjnymi (nr 21, 22 i 23) złożonymi francuskich oficerów i podoficerów oraz z Polaków, jeńców z armii niemieckiej i ochotników z Ameryki. Z połączonych pododdziałów zorganizowany został 1 Instrukcyjny Pułk Grenadierów – Woltyżerów. Broń, sprzęt techniczny i tabory jednostka otrzymała od 225 Rezerwowego Pułku Piechoty. W maju tego roku oddział został przemianowany na 13 Pułk Strzelców Polskich i włączony go w skład armii generała Józefa Hallera. 20 maja pułk rozpoczął przegrupowanie do Polski. Trzy dni później pierwszy transport kolejowy ze sztabem pułku przejechał granicę polsko-niemiecką. Po przybyciu do kraju zmieniono nazwę oddziału na 13 Pułk Strzelców Pieszych. Dowództwo pułku i II batalion zostało rozlokowane we Włocławku, I batalion w Górnym Szpetalu i Lipnie, a III batalion w Kowalu. 1 września, po zjednoczeniu Armii Polskiej we Francji z Wojskiem Polskim oddział otrzymał nazwę – 150 Pułk Strzelców Kresowych. 28 października pułkowi nadano nazwę 42 Pułku Strzelców Kresowych. 29 stycznia 1920 jednostka została po raz ostatni przemianowana na 42 Pułk Piechoty.

Jan Henryk Dąbrowski, herbu Dąbrowski (ur. 2 sierpnia 1755 w Pierzchowie nad Rabą w Małopolsce zm. 6 czerwca 1818 w Winnej Górze w Wielkopolsce) – polski generał, senator-wojewoda Królestwa Polskiego w 1815, generał jazdy armii Królestwa Polskiego 1815-1816, dowódca naczelny wojsk polskich w 1813, twórca Legionów Polskich we Włoszech, generał insurekcji kościuszkowskiej. W 1815 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler Orderu Virtuti Militari w 1807, francuskiej Legii Honorowej w 1804, włoskiego Orderu Żelaznej Korony w 1806, rosyjskich orderów św. Włodzimierza i św. Anny.

Osowiec-Twierdza (ros. Осовец-Крепость) – osada w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie monieckim, w gminie Goniądz nad rzeką Biebrzą. W latach 1743–1827 Osowiec (jako Marcinpol) posiadał prawa miejskie. Na terenie miejscowości ma siedzibę Biebrzański Park Narodowy oraz znajduje się carska twierdza z XIX wieku. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa łomżyńskiego.

Pułk w walce o granice

29 lipca - 3 sierpnia 1920

Pomnik żołnierzy 42 Pułku Piechoty poległym w wojnie polsko-bolszewickiej

Pułk brał udział w przejmowaniu z rąk niemieckich Pomorza i zaślubinach Polski z morzem, które miały miejsce 9 lutego 1920. Chrzest bojowy żołnierze przeszli 19 marca 1920 na Podolu, a następnie w składzie 18 Dywizji Piechoty dowodzonej przez generała Franciszka Krajowskiego brali udział w wyprawie kijowskiej. W dniach 15-16 sierpnia 1920 pułk brał udział w zaciętych walkach pod Mławą podczas wojny z bolszewikami, a wcześniej gromił sowieckie wojska nad rzeką Wkrą. Szlak wojenny zakończył na rzeką Słucz w rejonie Kowla.

Kazimierz Bogaczewicz (ur. 2 marca 1888 w Humniskach, zm. kwiecień 1940 w Charkowie) – polski dowódca wojskowy, podpułkownik Wojska Polskiego, Kawaler Orderu Virtuti Militari.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Okres międzywojenny

W okresie międzywojennym pułk stacjonował tymczasowo (do 1922) w Twierdzy Osowiec, a następnie w Białymstoku. Pułk zajmował koszary po 64 Kazańskim Pułku Piechoty w Białymstoku przy ulicy Traugutta. Wchodził w skład 18 Dywizji Piechoty.

W pułku zorganizowano specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce.

Armia Austro-Węgier (albo Armia Monarchii Austro-Węgierskiej) (niem. Gemeinsame Armee, kaiserliche und königliche Armee, k.u.k. Armee czyli Cesarska i Królewska Armia; do 1867 p.n. kaiserlich/königliche Armee, k.k. Armee czyli Cesarsko-Królewska Armia) – wspólne liniowe wojska monarchii austro-węgierskiej. Wchodziły w skład wojsk lądowych (Landstreitkrräfte).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W 1930, w Parku Zwierzyniec w Białymstoku, odsłonięty został pomnik Żołnierzy 42 Pułku Piechoty.

W 1938 jednostka nadano imię patrona - gen. Jana Henryka Dąbrowskiego.

Święto pułku obchodzono 12 lipca, w rocznicę bitwy pod Krzemieniem, w 1920.

Walki w II wojnie światowej

Jednostka walczyła w II wojnie światowej z Niemcami w składzie Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Narew", a wielu żołnierzy 42 Pułku Piechoty brało udział w bitwie pod Kockiem. Pułk odrodził się w czasie akcji "Burza" jednak żołnierze pułku podzielili losy Polaków biorących udział w tej operacji i jednostka została zlikwidowana przez Sowietów.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Park Zwierzyniec – modernistyczny park w Białymstoku utworzony na przełomie lat 20. i 30. XX wieku według projektu J. B. Rybolowicza. Obszar parku wynosi 16,2 ha. Białystok jest jednym z niewielu miast, w którym można przebyć drogę ze śródmieścia do granic miasta, przebywając cały czas na terenach zielonych.

Henryk Dąbrowski – patron pułku

Żołnierze pułku

Dowódcy:

kpt. Witold Wartha (XII 1918 - III 1919)

mjr Jan Feret (III - IV 1919)

płk Lucjan Lemiable (24 IV - 15 X 1919)

płk Bolesław Szyszkowski (15 X 1919 - 14 III 1920)

płk Karol Szemiot (14 III - 22 VI 1920)

kpt. Władysław Zagórski (22 VI - 24 VII 1920)

kpt. Jan Jasiński (24 VII - 2 VIII 1920)

kpt. Władysław Krynicki (2 - 20 VIII 1920)

ppłk Jan Tabaczyński (20 VIII - 18 IX 1920)

ppłk Władysław Wejhert (od 18 IX 1920)

płk SG Henryk Pomazański (od IX 1922)

płk piech. Bolesław Antoni Fijałkowski (15 X 1923 - V 1926)

płk SG Stefan Iwanowski (1926-1928)

ppłk piech. Stefan Błocki (1928-1932)

ppłk piech. Kazimierz Bogaczewicz (1932-1935)

ppłk Antoni Engel (1935-1937)

ppłk Wacław Malinowski (1937-1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

Henryk Pomazański (ur. 22 kwietnia 1889 – zm. 14 listopada 1978 w Warszawie) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej, wojnie z bolszewikami i II wojnie światowej.

Kazimierz Damian Bąbiński, ps. Luboń, Orlica, Maciej Boryna, Zrąb, Krzysztof (s. Rudolfa i Marii, ur. 17 października 1896 w Stopnicy, zm. 23 września 1970 w Szczecinku) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, komendant Okręgu Armii Krajowej "Wołyń", twórca i pierwszy dowódca 27 Dywizji Wołyńskiej Armii Krajowej, żołnierz I Brygady Legionów, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej.

ppłk piech. Józef Kustroń (1923)

ppłk piech. inż. January Grzędziński (1928)

ppłk piech. Michał Głowacki (1932)

ppłk piech. Kazimierz Bąbiński (1935-1938)

Oficerowie:

Aleksander Hauke-Nowak

Władysław Wysocki

Karol Zagórski

Obsada personalna 42 pp we wrześniu 1939 roku

dowódca pułku – ppłk Wacław Malinowski

kompania zwiadu – ppor. Feliks Kępa

kompania przeciwpancerna – por. Wacław Kopczyński

pluton artylerii piechoty – kpt. Bolesław Uchman

pluton pionierów – kpt. Albin Gulewicz

pluton przeciwgazowy – ?

I batalion piechoty – mjr Tadeusz Jan Riedl, od 10.09 – kpt. Zygmunt Perlitz

1 kompania piechoty – ppor. Edward Tomaszewski

2 kompania piechoty – por. Franciszek Majewski

3 kompania piechoty – ppor. Stanisław Naleziński

1 kompania ckm – kpt. Aleksander Antoni Elektorowicz

II batalion piechoty – mjr Stefan Drewnowski

4 kompania piechoty – por. Pokorny (?)

5 kompania piechoty – ppor. Edward Uchański

6 kompania piechoty– por. Bolesław Zielenkiewicz

2 kompania ckm – ppor. Eugeniusz Specht

III batalion piechoty – mjr Feliks Chmielewski

7 kompania piechoty – kpt. Roman Zniszczyński

8 kompania piechoty – kpt. Zygmunt Perlitz

9 kompania piechoty – por. rez. Władysław Kwiatyński

3 kompania ckm – por. Franciszek Antoni Skowronek

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Podoficer – żołnierz służby czynnej lub żołnierz rezerwy należący do korpusu podoficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej kaprala (mata w Marynarce Wojennej), pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy drużyny lub innym stanowisku w Wojsku Polskim. W okresie II RP podoficerowie byli zarówno żołnierzami zasadniczej służby wojskowej (w tym nadterminowej) - do stopnia kaprala, jak i żołnierzami zawodowymi (kapral, plutonowy, sierżant, starszy sierżant, chorąży). W LWP oraz w WP do 2004 r. podoficerowie dzielili się na podoficerów zasadniczej służby wojskowej (kapral i starszy kapral) i podoficerów zawodowych (pozostałe stopnie podoficerskie). Obecnie wszyscy podoficerowie służby czynnej są żołnierzami zawodowymi i tworzą korpus podoficerów. Stopnie podoficerskie występują również w innych formacjach takich jak policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna, ABW, BOR.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Symbole pułkowe

Sztandar

21 sierpnia 1921, w Białymstoku, marszałek Józef Piłsudski wręczył dowódcy pułku Sztandar ufundowany przez społeczeństwo Białegostoku

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 26, poz. 326 z 17 września 1928 roku. Odznaka ma kształt pięcioramiennego krzyża, którego ramiona pokryte są białą emalią. Na środku krzyża na tarczy nałożona miniatura orła (grotu) chorągwi pułkowej z wpisanym na cokole numerem 42. Ramiona krzyża połączone są wieńcem laurowym, a pola między nimi wypełniają tarcze z emblematami i napisami: miniatura odznaki b. Armii Polskiej we Francji, herb Białegostoku, medalion z podobizną głowy kobiecej - symbolem Francji, tarcza z nazwami pól bitewnych STRUGA DUBIENKA MŁAWA 1920 i herb Królestwa Włoskiego. Oficerska - dwuczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym, emaliowana, łączona dwoma nitami.

Mława – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie mławskim. Miasto powiatowe leżące na Mazowszu, na Wzniesieniach Mławskich, w pobliżu rz. Mławki, tuż przy granicy z województwem warmińsko-mazurskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa ciechanowskiego. Wg danych z 26 czerwca 2009 miasto posiadało 30 423 mieszkańców.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Przypisy

Adam Czesław Dobroński, Krzysztof Filipow: 42 pułk piechoty im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Białystok: Muzeum Wojska w Białymstoku, 1996.
Nazwa określające honorowe szefostwo gen. Jana Henryka Dąbrowskiego nadana została pułkowi w 1938 na podstawie Dziennika Rozkazów MSWojsk. z 1938 nr 12 poz. 134
Uzupełnienia na lewym płacie sztandaru (emblematy i napisy) zatwierdzone zostały w Dzienniku Rozkazów MSWojsk. z 1939, nr 2, poz. 20.
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 82.

Bibliografia

Józef Zołna, Zarys historii wojennej 42-go pułku piechoty, Warszawa 1929.
Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
"Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.