4 Pułk Lotniczy - Polski Serwis Naukowy

Oficerowie pułku w 1931 roku.

4 Pułk Lotniczy - oddział lotnictwa Wojska Polskiego II RP.

Pułk został sformowany w maju 1924 na lotnisku w Toruniu. Swój rodowód wywodził z Toruńskiej Szkoły Obserwatorów Lotniczych.
Na przełomie 1923 i 1924 zmieniła się koncepcja szkolenia pilotów i obserwatorów. Przeważyły tendencje unifikacyjne polegające na postawieniu na wszechstronność szkolonego personelu lotniczego. Postanowiono przebudować istniejący system szkolenia i częściowo zlikwidować istniejące szkoły różnego typu. Decyzją likwidacji objęto między innymi Toruńską Szkołę Obserwatorów, a na jej miejsce stworzono 4 Pułk Lotniczy. Pierwszym dowódcą został dotychczasowy komendant szkoły płk pil. Roman Florer.

PZL.46 Sum – prototyp polskiego lekkiego bombowca i samolotu rozpoznawczego projektu zespołu pod kierunkiem inżyniera Stanisława Praussa, opracowany i oblatany przez Jerzego Widawskiego w Państwowych Zakładach Lotniczych w roku 1938.

Oficer - żołnierz zawodowy lub żołnierz rezerwy należący do korpusu oficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej podporucznika, pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy plutonu, instruktora, członka sztabu, a także na stanowisku szczególnym (np. sędzia sądu wojskowego, prokurator wojskowy, lekarz, pilot) lub na innym stanowisku.

Organizacja pułku przebiegała przez cały rok 1924. Wg ówczesnych planów miano utworzyć dwa dywizjony po dwie eskadry każdy (miały to być 41, 42, 42 i 44 eskadra). Z powodu braku sprzętu eskadry otrzymały pozostałe po Szkole samoloty różnych typów, a pierwszy personel wywodził się z instruktorów szkoły. Dopiero na wiosnę 1925 pułk otrzymał nowe samoloty Potez XXV.

Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).

Stanisław Jakub Skarżyński (ur. 1 maja 1899 w Warcie, zm. 26 czerwca 1942 na Morzu Północnym) - podpułkownik pilot Wojska Polskiego, pierwszy Polak, który przeleciał Atlantyk, ustanawiając przy tym światowy rekord.

W 1926 nastąpiły kolejne zmiany w organizacji pułku. Utworzona została 116 Eskadra Myśliwska, którą wkrótce przemianowano na 142 Eskadrę. Dotychczasowa 44 eskadra została przemianowana najpierw na 115 Eskadrę Myśliwską, a wkrótce na 141 Eskadrę Myśliwską. 43 Eskadrę została rozwiązana. Nastąpiła także wymiana samolotów. Eskadry obserwacyjne (liniowe) uzupełniono nowymi Potezami XXV i XXVII, a eskadrę myśliwską wyposażono w samoloty Spad 61C1. W latach 1926-1930 nastąpiła rozbudowa garnizonu lotniczego w Toruniu będącego główną siedzibą pułku, aż do 1939.

Lotnisko Toruń – Bielany obsługuje Aeroklub Pomorski w Toruniu, który istnieje od 1922. W roku 2009 na lotnisku zorganizowane zostały XIX Mistrzostwa Świata w Lataniu Precyzyjnym.

August Aleksander Menczak ps. Alot (ur. 7 sierpnia 1894 w Przemyślu, zamordowany 7 sierpnia 1952 w więzieniu mokotowskim w Warszawie) – pułkownik pilot Wojska Polskiego.

Wiosną 1939 Sztab Lotniczy, w oparciu o wytyczne gen. bryg. Józefa Zająca, zmodyfikował założenia planu rozbudowy lotnictwa wojskowego, zatwierdzonego w 1937 przez Komitet do Spraw Uzbrojenia i Sprzętu. Zgodnie z nowymi założeniami organizacja 4 Pułku Lotniczego w dniu 1 kwietnia 1942 miała wyglądać następująco:

Bolesław Feliks Stachoń (ur. 18 maja 1897 w Woli Wadowskiej k. Mielca, poległ w locie bojowym w nocy z 3 na 4 lipca 1941 nad Holandią) - pułkownik pilot Wojska Polskiego i Polskich Sił Powietrznych.

jedna eskadra rozpoznawcza a. 10 samolotów PZL-46 "Sum"

jeden dywizjon obserwacyjny a. dwie eskadry = 21 samolotów LWS-3 "Mewa"

jeden dywizjon myśliwski a. dwie eskadry = 22 samoloty nieustalonego typu, prawdopodobnie PZL-50 "Jastrząb", PZL-45 "Sokół", francuskie Morane-Saulnier MC-406, brytyjskie Hawker "Hurricane" lub inne .

W sierpniu 1939 przeprowadzona została mobilizacja alarmowa. W jej wyniku istniejące eskadry lotnicze uzupełnione zostały do etatów wojennych, zorganizowane zostały pododdziały służb i baza lotnicza. Po zakończeniu mobilizacji 4 Pułk Lotniczy został zlikwidowany.

Pododdziały wystawione przez 4 Pułk Lotniczy w mobilizacji alarmowej 1939

III/4 Dywizjon Myśliwski

141 Eskadra Myśliwska

142 Eskadra Myśliwska

41 Eskadra Rozpoznawcza

42 Eskadra Rozpoznawcza

43 Eskadra Obserwacyjna

46 Eskadra Obserwacyjna

Pluton Łącznikowy Nr 7

Pluton Łącznikowy Nr 8

24 kompania obsługi węzła lotnisk

24 kolumna samochodów ciężarowych lotnictwa

24 pluton telefoniczny lotnictwa bombowego

5 kompania lotniskowa (dowództwo, 81, 82, 83 pluton wartowniczy lotniskowy, 81, 82 pluton lotniskowy)

pluton półstały artylerii przeciwlotniczej 40 mm nr 881 - por. obs. L. Kozłowski

pluton półstały artylerii przeciwlotniczej 40 mm nr 882 - por. kpt. obs. W. Malinowski

81 stacja meteorologiczna

166 samodzielny patrol meteorologiczny

4 pododdział portowy

1 ruchomy park lotniczy

Baza Lotnicza Nr 4 (dowództwo, kwatermistrzostwo, kompania wartownicza, dywizjon szkolny [eskadra szkolna i eskadra treningowa], eskadra zapasowa, oddział portowy z kompanią portowa, 2 parki lotnicze)

Kadra pułku

Dowódcy:

Ppłk. Władysław Heller

płk pil. Roman Florer (V 1924 - X 1925)

ppłk Jan Kieżun (XI 1925 - I 1927)

ppłk August Menczak (II 1927 - I 1931)

ppłk obs. Władysław Heller (I 1931 - IV 1934)

płk dypl. pil. inż. Stanisław Kuźmiński (IV 1934 - V 1936)

płk Bolesław Stachoń (V 1936 - VIII 1939)

Oficerowie:

por. lek. Henryk Julian Levittoux

kpt. Eugeniusz Guttmejer

por. obs. Jan Schram

ppłk pil. Stanisław Skarżyński

Przypisy

Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
Jerzy B. Cynk, Siły lotnicze Polski i Niemiec .. s. 85.
Kazimierz Sławiński, Lotnisko toruńskie 1920-1945 s. 77 podał błędną numerację obu plutonów półstałych artylerii przeciwlotniczej 40 mm (nr 801 i 802), które faktycznie zostały zmobilizowane przez 8 daplot.

Bibliografia

Ku Czci Poległych Lotników Księga Pamiątkowa Praca zbiorowa pod red. mjr. dypl pil. Marjana Romeyki, Warszawa 1933.

Jerzy B. Cynk, Siły lotnicze Polski i Niemiec. Wrzesień 1939, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1989, ISBN 83-206-0686-1

Kazimierz Sławiński, Lotnisko toruńskie 1920-1945, Biblioteczka Skrzydlatej Polski, tom 20, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa 1983, wyd. I, ISBN 83-206-0378-1

Mobilizacja jednostek-lotnictwa, Portal Wojsko Polskie 1939.