4 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego

Ten artykuł dotyczy 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego. Zapoznaj się również z: 4 Pułk Piechoty – stronę ujednoznaczniającą.

Saper Legii Nadwiślańskiej oraz trębacz, dobosz i dwaj saperzy 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego, mal. Chełmicki

4 Pułk Piechoty Księstwa Warszawskiego – polski pułk piechoty utworzony w 1806 w Płocku.

Franciszek Młokosiewicz herbu Fuengirola (ur. 5 maja 1769 w Koźminku w Kaliskiem, zm. 23 marca 1845 w Warszawie), polski oficer z czasów Stanisława Augusta, wojen napoleońskich i Królestwa Polskiego, obok ks. Józefa Poniatowskiego najbardziej znany w Europie polski wojskowy tych czasów, jedyny polski oficer 1. poł. XIX wieku, który od szeregowca dosłużył się stopnia generała, pochodząc przy tym z niższych warstw społecznych i nie należąc do szlachty, nawet zagrodowej; ojciec Ludwika.
3 Dywizja Księstwa Warszawskiego (wcześniej od 26 stycznia 1807 jako Legia Poznańska) to jednostka wojska Księstwa Warszawskiego, powołana do życia w końcu lipca 1806. Jej dowódcą został dotychczasowy dowódca Legii Poznańskiej- gen. Jan Henryk Dąbrowski.

Formowanie

2 stycznia 1807 Napoleon Bonaparte wydał rozkaz sformowania trzech dywizji polskich, początkowo nazywanych legiami: warszawskiej ( późniejsza 1 Dywizja), kaliskiej (2 Dywizja) i poznańskiej (późniejsza 3 Dywizja). W skład 1 Dywizji pod dowództwem Józefa Poniatowskiego włączono 4 pułk piechoty.

4 pułk piechoty sformowany był głównie z rekrutów departamentów warszawskiego i płockiego. W 1808 stacjonował w Płocku. Po kampanii galicyjskiej włączono doń dużą grupę rekrutów z departamentu lubelskiego oraz kilkuset Polaków z Galicji, którzy uciekli ze służby austriackiej bądź zostali wzięci do niewoli w 1809. W pułku służyło też kilkudziesięciu Czechów, Węgrów, Ślązaków i Niemców, wziętych do niewoli w walkach z Austriakami w 1809.

Jan Henryk Dąbrowski, herbu Dąbrowski (ur. 2 sierpnia 1755 w Pierzchowie nad Rabą w Małopolsce zm. 6 czerwca 1818 w Winnej Górze w Wielkopolsce) – polski generał, senator-wojewoda Królestwa Polskiego w 1815, generał jazdy armii Królestwa Polskiego 1815-1816, dowódca naczelny wojsk polskich w 1813, twórca Legionów Polskich we Włoszech, generał insurekcji kościuszkowskiej. W 1815 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler Orderu Virtuti Militari w 1807, francuskiej Legii Honorowej w 1804, włoskiego Orderu Żelaznej Korony w 1806, rosyjskich orderów św. Włodzimierza i św. Anny.
Płock – miasto na Pojezierzu Dobrzyńskim i w Kotlinie Płockiej, nad Wisłą, w województwie mazowieckim, powiat grodzki, siedziba powiatu płockiego; historyczna stolica Mazowsza, stolica rzymskokatolickiej diecezji płockiej (1075); siedziba władz Kościoła Starokatolickiego Mariawitów i mariawickiej diecezji warszawsko-płockiej, port rzeczny, rafineria ropy naftowej (1964), szkoły wyższe, teatry, muzea.

Działania zbrojne

Pierwsza wojna polska

W pierwszej wojnie polskiej epoki napoleońskiej świeżo sformowany pułk 4-ty brał w sile jednego batalionu udział od 1 maja do 9 lipca 1807 roku w oblężeniu twierdzy Grudziądz bronionej przez wojska pruskie.

06.06.1807 – potyczka pod Parskiem i Nową Wsią

Drugi batalion pełnił służbę garnizonową w Serocku przy przeprawie na Narwi i w Pułtusku.

25.05.1807 – potyczka pod Zatorami

18.06.1807 – potyczka pod Popowem.

Wojna w Hiszpanii

W pierwszej części wojen napoleońskich w Hiszpanii, w latach 1808-1810 pułk 4-ty bierze udział w następujących bitwach i potyczkach:

Bitwa pod Lipskiem niem. Völkerschlacht bei Leipzig, znana jako bitwa narodów – bitwa stoczona pod Lipskiem w dniach 16-19 października 1813 roku między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona, a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka, aczkolwiek bardziej symboliczną stała się bitwa pod Waterloo.
Antoni Sułkowski książę herbu Sulima (ur. 11 czerwca 1735, zm. 16 kwietnia 1796 w Rydzynie), kanclerz wielki koronny od 1793, wojewoda kaliski od 1786 i gnieźnieński od 1775, generał lejtnant wojsk koronnych od 1762.

Puente del Almaraz (24.12.1808, manewr na La Coruña )

Consuegra, bitwa pod Ciudad Real (27 marca 1809, manewr na La Coruña)

Kastylia Nowa i Stara, Asturia, Królestwo Leon, potyczka pod Moro, bitwa pod Talavera de la Reyna (28 lipca 1809)

obrona Toledo

bitwa pod Almonacid (11 sierpnia 1809)

bitwa pod Ocaña (19 listopada 1809).

bitwa pod Fuengirolą (15 października 1810)

Coien, Monbella (9 grudnia 1810)

potyczka w Ronda

potyczka w Valez

obrona Alhaurin

zdobycie Marbella

Pod koniec 1809 roku pułk liczył 2241 żołnierzy.

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.
V Korpus (Polski) Wielkiej Armii – największa polska formacja wojskowa w wojnie z 1812 roku powołana dekretem Napoleona z 3 maja 1812. Dowództwo nad korpusem powierzono księciu Józefowi Poniatowskiemu. Od 12 listopada 1812, na skutek rany księcia Poniatowskiego, dowództwo przejął gen. Józef Zajączek.

4 pułk piechoty stoczył bitwę pod Fuengirolą na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu Malagi. Wydarzenia te rozegrały się jesienią 1810, kiedy to Brytyjczycy (m.in. 89 Pułk Piechoty im. Księżnej Wiktorii) podjęli próbę dywersji, by powstrzymać francuską ofensywę w Portugalii. Czterystu żołnierzy 4 pułku piechoty musiało stawić czoła siedmiokrotnie liczniejszemu przeciwnikowi, który dysponował potężnym wsparciem artylerii okrętowej i mógł liczyć na pomoc hiszpańskich partyzantów.

Julian Fałat (ur. 30 lipca 1853 w Tuligłowach k/Lwowa, zm. 9 lipca 1929 w Bystrej) – polski malarz, jeden z najwybitniejszych polskich akwarelistów, przedstawiciel realizmu i impresjonistycznego pejzażu.
Bronisław Gembarzewski (ur. 30 maja 1872 w Petersburgu, zm. 11 grudnia 1941 w Warszawie) – pułkownik saperów Wojska Polskiego, historyk wojskowości, muzeolog, wieloletni dyrektor Muzeum Narodowego i Muzeum Wojska w Warszawie.

W drugiej części wojen napoleońskich(1811-1814), w roku 1811 bierze udział w bitwach i potyczkach:

bitwa pod Albuerą (udział 2 kompanii grenadierskich w batalionie kombinowanym).

Ximena de la Frontiera (25 września 1811)

Czaszniki, Krasnoje (16 listopad 1812)

oblężenie Spandawy (kwiecień 1813)

Zimą 1811/1812 pułk 4-ty piechoty Księstwa Warszawskiego z całą Dywizją Księstwa Warszawskiego wraca do Kraju.

Druga wojna polska

bitwie nad Berezyną.

Odwrót spod Berezyny Julian Fałat

W 1812 pułk nie wszedł w skład polskiego V Korpusu Wielkiej Armii ks. Józefa Poniatowskiego, lecz jako jednostka Wielkiej Armii, pozostająca na żołdzie francuskim został przydzielony do 28 dywizji generała Jeana Girarda w IX Korpusie marszałka Claude Victor-Perrin. Z tego powodu był przydzielony do ochrony szlaków komunikacyjnych, stacjonując w Smoleńsku. Bił się w ostatniej części kampanii rosyjskiej 1812 roku w:

Bitwa pod Talaverą, rozegrana w dniach 27-28 lipca 1809 roku – krwawe lecz nierozstrzygnięte starcie około 110 kilometrów na południowy zachód od Madrytu. Choć francuska armia króla Józefa Bonaparte cofnęła się po bitwie, Brytyjczycy dowodzeni przez Arthura Wellesleya (późniejszego księcia Wellington) wkrótce musieli uchodzić z Hiszpanii, zostawiając swoich rannych pod opieką hiszpańskiego generała Cuesty, który wydał ich Francuzom. Doprowadziło to do nadszarpnięcia zaufania w stosunkach brytyjsko-hiszpańskich w późniejszym okresie wojny.
2 Dywizja Księstwa Warszawskiego (wcześniej od 26 stycznia 1807 jako Legia Kaliska) to jednostka wojska Księstwa Warszawskiego, powołana do życia w końcu lipca 1808. Jej dowódcą został dotychczasowy dowódca Legii Kaliskiej- gen. Józef Zajączek, a w sztabie dywizji znalazł się m.in. Stanisław Malczewski.

bitwie pod Czaśnikami,

bitwie pod Siennem,

bitwie pod Smolańcami,

Kampania w państwach niemieckich

W kampanii 1813 odtworzony pułk wszedł w skład dywizji gen. Dąbrowskiego. Walczył:

w obronie Wittenberga (10 października 1813),

w walkach pod Belzig,

w walkach pod Jüterbogiem (6 września 1813),

pod Düben

w Bitwie narodów pod Lipskiem ( 16 i 18 października 1813).

Kampania we Francji

W kampanii 1814 żołnierze pułku 4-go walczyli w składzie pułku piechoty nadwiślańskiej pod:

obronie Soissons

bitwie pod Arcis-sur-Aube

Po abdykacji Cesarza Francuzów Napoleona Bonaparte wrócili do Kraju, niosąc 2 sztandary i stanowiąc trzon dla 4 Pułku Piechoty Liniowej Królestwa Polskiego.

January Suchodolski (ur. 19 września 1797 w Grodnie, zm. 20 marca 1875 w Bojmiu), polski malarz i oficer wojsk polskich. Jego grobowiec znajduje sie na cmentarzu w Oleksinie.
Bitwa pod Ciudad Real została stoczona 27 marca 1809 roku, zakończyła się zwycięstwem Francuzów pod dowództwem generała Sebastianiego nad wojskami hiszpańskimi generała Urbino hr. Cartojal.

Czwartacy

Dowódcy pułku

płk Feliks Potocki (1 stycznia 1807, wziął dymisję latem 11 sierpnia 1809)

płk Maciej Wierzbiński, (16 września 1809 – 6 lutego 1810)

Cyprian Zdzitowiecki, (6 lutego 1810 – maj 1810

płk Tadeusz Woliński (21 lipca 1809) – (18 stycznia 1813),

Michał Cichocki (18 stycznia 1813) – (16 października 1813),

Ignacy Dobrogoyski (16 października 1813) – do włączenia do pułku piechoty polskiej,

Żołnierze pułku

Bitwa pod Fuengirolą – jedna z bitew wojny na Półwyspie Iberyjskim podczas wojen napoleońskich. Bitwa miała miejsce 14 i 15 października 1810 roku, pomiędzy małym polskim garnizonem zamku (średniowiecznej fortecy Maurów) w Fuengiroli a połączonymi siłami hiszpańsko-brytyjskimi pod dowództwem lorda Blayneya. Zakończyła się zwycięstwem wojsk polsko-francuskich oraz upokarzającym odwrotem wojsk brytyjskich na okręty.
Bitwa nad Berezyną – bitwa, która miała miejsce w dniach od 25 do 29 listopada 1812 roku nad rzeką Berezyną Dnieprową koło Borysowa (obecnie Białoruś).

Porucznik Eustachy Chełmicki w mundurze z okresu Królestwa Polskiego 1815-1830

Oficerowie:

Feliks Potocki, płk,

Maciej Wierzbiński, płk,

Tadeusz Woliński, płk,

Cyprian Zdzitowiecki, płk, (szef batalionu).

Ignacy Dobrogoyski, mjr,

Henryk Schutz, adj.mjr,

Stanisław Żarski, mjr, (szef batalionu).

Paweł Zambrzycki, mjr, (szef batalionu).

Jan Kęcki, st.lekarz, (lekarz batalionowy)

Ignacy Bronisz, kpt., (szef batalionu).

Faustyn Chamski, kpt. (szef batalionu).

Eustachy Chełmicki, kpt.,

Franciszek Młokosiewicz, kpt., (kapitan grenadierów)

Józef Rudnicki, kpt.,

Feliks Rylski, kpt. (szef batalionu)

Wincenty Hołownia, por.,

Żarski Karol, por.

Wincenty Hołownia (1773-1855), podpułkownik; uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792 i powstania kościuszkowskiego 1794; ponownie w wojsku polskim 1807-1831, od października 1807 w 4 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego; uczestnik walk w Hiszpanii 1808-1810 i kampanii niemieckiej 1813-1814; pozostawił pamiętniki.
Bitwa pod Albuerą (lub pod Albuherą) była bitwą wojny na Półwyspie Iberyjskim (wojen napoleońskich), miała miejsce 16 maja 1811 roku pomiędzy wojskami brytyjsko-hiszpańsko-portugalskimi a francusko-polskimi niedaleko wioski Albuera znajdującej się 12 mil na południe od Badajoz w Hiszpanii. Wynik bitwy jest do dzisiejszego dnia kwestią sporną gdyż brytyjscy historycy sugerują, iż jej konsekwencją było powstrzymanie planów wojennych marszałka Soulta na zasadzie określania zwycięzców poprzez skutek bitwy np. bitwa Jutlandzka. Pogląd ten jest podważany gdyż faktycznie zakończyła się ona taktycznym remisem, a jeżeli można zakwalifikować ją do wygranych kampanii koalicji śmiało można by ją określić mianem pyrrusowego zwycięstwa. Sama bitwa była bardzo krwawa, polscy Lansjerzy Nadwiślańscy rozbili całą brytyjską brygadę, w czasie, kiedy Hiszpanie odparli jeden z najbardziej masowych ataków francuskiej piechoty w czasie całej wojny na Półwyspie Iberyjskim.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)