4 Westa - Polski Serwis Naukowy

4 Westa lub Vesta – czwarta w kolejności odkrycia planetoida z pasa planetoid krążących pomiędzy Marsem a Jowiszem.

Odkrycie i nazwa

Planetoida 4 Westa została odkryta przez niemieckiego astronoma Heinricha Wilhelma Olbersa 29 marca 1807 roku w Bremie. Nazwa planetoidy pochodzi od bogini ogniska domowego z mitologii rzymskiej – Westy.

Orbita

Orbita planetoidy Westy nachylona jest pod kątem 7,13° do ekliptyki, a jej mimośród wynosi 0,09. Ciało to krąży w średniej odległości 2,36 j.a. wokół Słońca, na co potrzebuje 3 lat i 230 dni. Jest największą przedstawicielką rodziny planetoidy Westa.

Planetoida (planeta + gr. eídos postać), asteroida (gr. asteroeidés – gwiaździsty), planetka (ang. minor planet) – ciało niebieskie o małych rozmiarach - od kilku metrów do czasem ponad 1000 km, obiegające gwiazdę centralną (w Układzie Słonecznym - Słońce), posiadające stałą powierzchnię skalną lub lodową, bardzo często – przede wszystkim w przypadku asteroid mniejszych i mało masywnych – o nieregularnym kształcie, często noszącym znamiona kolizji z innymi podobnymi obiektami.

Pas planetoid – obszar rozciągający się pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. W obszarze tym znajduje się wiele małych ciał niebieskich – planetoid, z których znane są już setki tysięcy. 220 planetoid ma średnicę przekraczającą 100 km. Łączna masa wszystkich obiektów w pasie planetoid szacowana jest na 2,3×1021 kg i jest tylko pięć razy mniejsza od masy Plutona.

Właściwości fizyczne

Rozmiary Westy to 560×578×458 km, jest więc to obiekt o nieregularnym kształcie. Albedo Westy jest stosunkowo duże w porównaniu do innych tego typu obiektów i wynosi 0,423. Maksimum jasności, jaką może ona osiągnąć to 5,5. Jej absolutna wielkość gwiazdowa sięga natomiast 3,2.

Westa (łac. Vesta) – w mitologii rzymskiej bogini ogniska domowego i państwowego, rzymski odpowiednik bogini Hestii z mitologii greckiej. Jedno z najważniejszych bóstw rzymskich. Kult Westy miał rodowód praindoeuropejski. Jest to przypuszczalnie jedno z najstarszych bóstw europejskich.

National Aeronautics and Space Administration (NASA) (pl. Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej) – agencja rządu Stanów Zjednoczonych odpowiedzialna za narodowy program lotów kosmicznych, ustanowiona 29 lipca 1958 r. na mocy National Aeronautics and Space Act.

Westa jest drugą pod względem wielkości planetoidą z pasa głównego (po 1 Ceres), masa jej szacowana jest na 2,71×10 kg, średnia gęstość zaś na 3,4 g/cm. Planetoida ta dość szybko wiruje wokół swej osi – na jeden obrót potrzebuje 5 godzin, 20 minut i 31 sekund.

Mapa Westy ukazująca różnice w wysokościach na jej powierzchni

Westa ma przypuszczalnie budowę podobną do planet grupy ziemskiej i posiada żelazne jądro otoczone skorupą. Skorupa ta składa się w większości z bazaltów. Powierzchnia tej planetoidy nosi ślady licznych zderzeń z innymi nawet bardzo dużymi ciałami. Występują tam kratery uderzeniowe o średnicach do 150 km, zastygłe potoki lawy, która mogła wydostawać się spod skorupy w wyniku uderzeń innych obiektów lub działalności wulkanicznej, która jednak ustała przed miliardami lat.

1 Ceres – planeta karłowata, do 24 sierpnia 2006 uważana za największą ze wszystkich planetoid z pasa głównego między orbitami Marsa i Jowisza. Została odkryta jako pierwsza 1 stycznia 1801 w obserwatorium astronomicznym w Palermo przez włoskiego astronoma Giuseppe Piazziego. Piazzi poszukiwał planety przewidzianej przez regułę Titiusa-Bodego. W sierpniu 2006 roku Ceres została uznana za planetę karłowatą.

Jowisz – piąta w kolejności oddalenia od Słońca i największa planeta Układu Słonecznego. Posiada wiele księżyców (odkryto 63) oraz system pierścieni. Jowisz wraz z Saturnem, Uranem i Neptunem to planety gazowe, czasem nazywane również planetami jowiszowymi.

Największym kraterem na powierzchni Westy, który udało się zaobserwować dzięki teleskopowi Hubble’a jest basen uderzeniowy Rheasilvia o średnicy ok. 460 km, z wyraźnym wzniesieniem centralnym. Wały tego krateru mają wysokość od 4 do 12 km powyżej otaczającego terenu, a położona w jego centrum góra ma wysokość 23 km od podstawy (jest około trzykrotnie wyższa od ziemskiego Mount Everestu).

Lawa – ciekły produkt działalności wulkanicznej, składający się głównie ze stopionych tlenków krzemu, żelaza, sodu, potasu, wapnia i innych metali. Ma podobny skład jak magma, z której stopienia powstaje, ale jest zubożona o składniki lotne.

Rok – odstęp czasu między dwoma jednakowymi położeniami Ziemi w jej ruchu po orbicie wokół Słońca. Analogicznie można mówić o roku marsjańskim lub wenusjańskim – jest to odstęp czasu między dwoma położeniami planety w jej ruchu po orbicie wokół macierzystej gwiazdy.

Badania spektroskopowe pokazują, że na powierzchni Westy mało jest minerałów zawierających wodę i wodorotlenki.

4 Westa jest także prawdopodobnym źródłem pochodzenia niektórych spadających na Ziemię meteorytów zwanych achondrytami, które oderwały się od niej w wyniku licznych zderzeń z innymi planetoidami.

Misje badawcze

27 września 2007 roku NASA wysłała w kierunku Westy i Ceres sondę kosmiczną Dawn. 16 lipca 2011 około 05:00 UTC sonda weszła na wstępną orbitę wokół Westy. W sierpniu sonda Dawn rozpoczęła badania planetoidy, które potrwają do lipca 2012. W tym czasie sonda sztucznym satelitą. Później sonda uda się w kierunku Ceres.

Absolutna wielkość gwiazdowa jest to obserwowana wielkość gwiazdowa (a zatem wyrażona w magnitudo), jaką miałby obiekt oglądany z pewnej ustalonej odległości, przy braku pochłaniania światła w przestrzeni międzygwiezdnej. W przypadku obiektów poza Układem Słonecznym przyjęto jako odległość odniesienia 10 parseków. Zależność pomiędzy wielkością obserwowaną, a absolutną można wyrazić za pomocą wzoru:

Rodzina planetoidy Westa to jedna z rodzin planetoid z pasa głównego, w skład której wchodzą asteroidy charakteryzujące się podobnymi parametrami orbit i podobną budową. Większość z nich należy do planetoid typu V.

Jest to pierwsza w historii sonda która weszła na orbitę obiektu znajdującego się w pasie głównym planetoid.

Zobacz też

Lista planetoid

Rodzina planetoidy Westa

Przypisy

Picture: Asteroid Has Mountain Three Times as Tall as Everest
JPL: NASA's Dawn Spacecraft Enters Orbit Around Asteroid Vesta (ang.). 2011-07-16. [dostęp 2011-07-17].
Michał Matraszek: "Dawn" zbliża się do Westy (pol.). news.astronet, 2011-07-12. [dostęp 2011-07-15].
Krzysztof Czart: Amerykańska sonda wejdzie na orbitę wokół wielkiej planetoidy (pol.). astronomia.pl, 2011-07-15. [dostęp 2011-07-15].
spaceinfo.com.au: Dawn mission reaches asteroid Vesta (ang.). 2011-07-17. [dostęp 2011-07-17].

Linki zewnętrzne

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
4 Westa

4 Westa w bazie JPL

Diagram orbity 4 Westa

Film obrazujący obrót planetoidy 4 Westa

Strona NASA poświęcona misji Dawn

… | Poprzednia planetoida | 4 Westa | Następna planetoida | …

Mars – czwarta według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego. Nazwa planety pochodzi od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa. Zawdzięcza ją swej barwie, która przy obserwacji wydaje się być rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym z pożogą wojenną. Postrzegany odcień wynika stąd, że powierzchnia planety jest pokryta tlenkami żelaza. Mars posiada dwa niewielkie księżyce o nieregularnych kształtach – Fobosa i Deimosa. Prawdopodobnie są to dwie planetoidy przechwycone przez pole grawitacyjne planety. Przypuszcza się, że mogło na niej kiedyś powstać życie, jednak obecnie nie ma na to solidnych dowodów.

Do 27 lipca 2010 odkryto i skatalogowano 529 911 planetoid [1]. Spośród nich 246 869 obiektom nadano kolejne numery, a 16 065 otrzymało również swoje nazwy (pierwsza nienazwana planetoida nosi numer 3708)[2]. 283 042 odkryte i skatalogowane planetoidy nie otrzymały jeszcze swoich oznaczeń numerycznych. Lista jest aktualizowana przez Minor Planet Center w dniach kolejnych pełni Księżyca.