56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej. Zapoznaj się również z: 56 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 56.

56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej (56 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

W okresie pokoju pułk stacjonował w garnizonie Krotoszyn, w "Koszarach imienia Generała Mariana Langiewicza" i wchodził w skład 25 Dywizji Piechoty z Kalisza.

Formowanie

Po podpisaniu przez Niemcy 16 lutego 1919 rozejmu w Trewirze, kończącego formalnie walki na froncie wielkopolskim, utworzono z oddziałów powstańczych grupy zachodniej 2 Pułk Strzelców Wielkopolskich pod dowództwem ppor. Antoniego Nieboraka. Dzień 16 marca 1919 należy przyjąć jako datę powstania 2 Pułk Strzelców Wielkopolskich. Pułk liczył 15 oficerów, 216 podoficerów i 2440 strzelców.

Powstanie wielkopolskie – zbrojne wystąpienie polskich mieszkańców Wielkopolski przeciwko państwu niemieckiemu wkrótce po zakończeniu I wojny światowej. Polacy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

3 maja 1919 gen. piech. Józef Dowbor-Muśnicki rozkazem dziennym nr 119 zatwierdził dzień 8 maja (św. Stanisław) świętem pułkowym dla 2 Pułku Strzelców Wielkopolskich.

10 grudnia 1919 1 Dywizja Strzelców Wielkopolskich została przemianowana na 14 Dywizję Piechoty Wielkopolskiej, której podporządkowana została I Brygada Strzelców Wielkopolskich – XXVII Brygada Piechoty, pod dowództwem gen. ppor. Michała Milewskiego (sierpień 1919-wrzesień 1921). W skład tejże brygady został wcielony: 2 Pułk Strzelców Wielkopolskich przemianowany na 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej.

Landwehra (niem.: Landwehr, tłum.: od Land - ziemia, kraj i Wehr - obrona = obrona krajowa, staropol.: landwerzysta) – kategoria obowiązku wojskowego drugiej kolejności i jednostki wojskowe tzw. drugiej kolejności, formowane w Prusach, Niemczech, Austro-Węgrach i Szwajcarii w XIX i XX wieku.

Św. Stanisław ze Szczepanowa (ur. ok. 1030 w Szczepanowie, zm. 11 kwietnia 1079 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, biskup krakowski, męczennik, uznany przez Kościół katolicki za świętego. Jeden z katolickich patronów Polski, patron archidiecezji krakowskiej i diecezji sandomierskiej.

Pułk w okresie pokoju

23.12.1920 r. 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej załadowany został na transport kolejowy i skierowany do Wielkopolski. Nie wrócił jednak już do swych poprzednich miejsc stacjonowania. Po krótkim pobycie we Wrześni i Śremie przeniesiony został do Krotoszyna. Jak cała armia polska pułk przeszedł na stopę pokojową . Zorganizowany został wg francuskiego wzoru trójkowego (zlikwidowano czwarte kompanie i plutony). 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej wraz z 29 Pułkiem Strzelców Kaniowskich (z Kalisza), 60 Pułkiem Piechoty Wielkopolskiej (z Ostrowa Wielkopolskiego) oraz 25 Pułkiem Artylerii Lekkiej 22 sierpnia 1921 r. utworzył 25 Dywizję Piechoty w Kaliszu, a jego stałym garnizonem był odtąd Krotoszyn. W 1930 r. krotoszyński oddział zaliczony został do grupy pułków II typu (wzmocnionych) z powodu stacjonowania w bezpośredniej bliskości granicy niemieckiej i w czasie pokoju liczył 68 oficerów i około 1900 szeregowców. W okresie międzywojennym 56 pp brał udział w wielu ważnych wówczas wydarzeniach. Od listopada 1922 r. do kwietnia 1923 r. uczestniczył w asystencji w Małopolsce Wschodniej. W okresie przewrotu majowego krotoszyniacy udali się do Warszawy aby walczyć po stronie rządowej. Złożony tylko z żołnierzy starszego rocznika (22 oficerów i 427 szeregowych) pułk wyruszył 13.05.1926 r. w kierunku Warszawy. Po wielu perturbacjach udało się dotrzeć do stolicy gdzie wraz z 68pp i 14 pap utworzono grupę gen. Michała Żymierskiego. O małym zaangażowaniu w walki świadczy, że straty 56pp w czasie przewrotu majowego były minimalne (1 oficer został ranny).

Tadeusz Kutrzeba (ur. 15 kwietnia 1886 w Krakowie, zm. 8 stycznia 1947 w Londynie) – kapitan Sztabu Generalnego Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego II RP, dowódca Armii "Poznań" podczas wojny obronnej 1939 r.

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny. W okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku "normalnego" (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy.

Stanisław Siuda (ur. 4 kwietnia 1880; zm. styczeń 1945) – żołnierz Armii Wielkopolskiej, w 1907. wydalony ze szkoły za próbę zrobienia strajku. Był członkiem Tow. Tomasza Zana i Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół". 1 października 1913 r. wcielony do Armii Cesarstwa Niemieckiego. Służył w 50 Pułku Piechoty i z nim wyruszył w sierpniu 1914 r. na front zachodni. Był dwukrotnie ranny. Po ogłoszeniu kapitulacji przez Niemcy uciekł 18 listopada 1918 r. do rodzinnej Błotnicy i zorganizował tam oddział powstańczy. 1 stycznia 1919 r. wyruszył z nim na front.5 stycznia 1919 r. zajął Wolsztyn, a 11 stycznia Kopanicę i Chobienice. 7 stycznia został mianowany dowódcą 4 batalionu Grupy Zachodniej, a 2-3 lutego walczył o Nowe Kramsko. 16 lutego został dowódcą III Batalionu 2 Pułku Strzelców Wielkopolskich. Razem z pułkiem wyruszył na front wschodni. Po zakończeniu wojny pełnił szereg funkcji: dowódcy 3 batalionu, dowódcy batalionu sztabowego, kwatermistrza, oficera PW – 56 Pułku Piechoty, zastępcy dowódcy 8 Pułku Piechoty Legionów, a od 1933 do 1939 piastował stanowisko dowódcy 17 Pułku Piechoty. W sierpniu 1939 roku otrzymał dowództwo Poznańskiej Brygady Obrony Narodowej i podczas kampanii wrześniowej osłaniał działania Armii "Poznań" w rejonie Krośniewice – Kutno i Ślesin – Koło – Dębie, 11 września organizował obronę północnego skrzydła armii. Po kapitulacji przebywał w obozie w Murnau.

Podoficer – żołnierz służby czynnej lub żołnierz rezerwy należący do korpusu podoficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej kaprala (mata w Marynarce Wojennej), pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy drużyny lub innym stanowisku w Wojsku Polskim. W okresie II RP podoficerowie byli zarówno żołnierzami zasadniczej służby wojskowej (w tym nadterminowej) - do stopnia kaprala, jak i żołnierzami zawodowymi (kapral, plutonowy, sierżant, starszy sierżant, chorąży). W LWP oraz w WP do 2004 r. podoficerowie dzielili się na podoficerów zasadniczej służby wojskowej (kapral i starszy kapral) i podoficerów zawodowych (pozostałe stopnie podoficerskie). Obecnie wszyscy podoficerowie służby czynnej są żołnierzami zawodowymi i tworzą korpus podoficerów. Stopnie podoficerskie występują również w innych formacjach takich jak policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna, ABW, BOR.

Również w czasie kryzysu czechosłowackiego zaangażowany był krotoszyński pułk piechoty. Poszczególne pułki 25 DP wystawiły po jednym batalionie złożonym z żołnierzy starszego rocznika oraz rezerwistów powołanych na ćwiczenia. Krotoszyńskim pododdziałem dowodził mjr Edmund Kabza. Dowództwo nad zbiorczym pułkiem 25 DP objął dowódca 56 pp płk Wojciech Jan Tyczyński. 28.09.1938 r. wyjechano na Zaolzie. Po wykonaniu zadania przed Bożym Narodzeniem wrócono do macierzystych koszar.

Jan Rzepa (ur. 14 czerwca 1899 w Ćmachowskich Hubach pod Wronkami, zm. 23 marca 2005 we Wronkach) – porucznik Wojska Polskiego, najdłużej żyjący uczestnik powstania wielkopolskiego.

Prosna, rzeka w środkowej Polsce, w dorzeczu Odry, lewy dopływ Warty; długość: 216,8 km, powierzchnia dorzecza: 4 924,7 km², różnica wysokości między źródłem a ujściem: ~190 m.

Wg etatów obowiązujących w 1939 r. pułk piechoty czynnej składał się z :

trzech batalionów piechoty;

kompanii przeciwpancernej;

kompanii zwiadu;

kompanii gospodarczej;

plutonu przeciwgazowego;

plutonu artylerii piechoty;

plutonu łączności;

plutonu pionierów.

Orkiestra pułkowa

Orkiestra 56 Pułku Piechoty zorganizowana została w Grodzisku Wielkopolskim pod komendą Ochli, na mocy rozkazu Dowództwa Głównego 24 marca 1919. Kolejnymi kapelmistrzami byli: por. kplm. Stefan Wastak (1921-1927), por. kplm. Władysław Sadowski (1927-1937) i ppor. kplm. Hipolit Wołoszanowski (1937-1939).

Armia Wielkopolska, Wojsko Wielkopolskie (właściwie: Siły Zbrojne Polskie w byłym zaborze pruskim) – polska formacja wojskowa okresu powstania wielkopolskiego 1918-1919, podporządkowana Komisariatowi Naczelnej Rady Ludowej.

Chór – zespół muzyczny składający się z wokalistów wykonujący utwór jedno- lub wielogłosowy, a capella bądź z akompaniamentem. Najczęściej prowadzony przez dyrygenta lub chórmistrza.

Obok orkiestry działał w Krotoszynie przy 56 pp również chór żołnierski, prowadzony przez kplm. Sadowskiego oraz teatr garnizonowy. Teatr powstał w styczniu 1936, a już 1 marca wystawił pierwszy spektakl – komedię Czar munduru. Prezesem zarządu teatru i chóru był mjr. dypl. Aleksander Ruchaj-Taczanowski, reżyserami por. Kantorowicz i Waleriana Łania.

Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju. Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.

Reżyser – autor realizujący własną artystyczną koncepcję multidyscyplinarnego utworu: spektaklu, filmu, audycji radiowej, programu telewizyjnego, nagrania dźwiękowego itp. Nadzoruje i koordynuje działania wszystkich biorących udział w przedsięwzięciu. Reżyser nadaje ostateczny kształt utworowi i jest za niego odpowiedzialny w sensie artystycznym.

Działania w wojnie obronnej 1939

Wojna polsko-niemiecka dla 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej pod dowództwem płk Wojciecha Tyczyńskiego rozpoczęła się 1 września 1939 r. wraz z przekroczeniem o godzinie 4.00 rano granicy państwowej przez 183 pułk landwehry na odcinku: Bestwin (Rayman) – Zduny (Pawlak) – Chachalnia (Łukowiak) – Sulmierzyce (Kubicki) – Uciechów (Cichoń). Próby przełamania dobrze zorganizowanej obrony i zdobycie Krotoszyna przez wojska niemieckie w pierwszym dniu wojny się nie powiodły. W wyniku ogólnie niekorzystnej sytuacji militarnej w Wielkopolsce 56 Pułk Piechoty, działając w systemie obrony 25 Dywizji Piechoty gen. Franciszka Altera, musiał opuścić pozycje obronne pod Krotoszynem. Następnego dnia pododdziały tego pułku wraz z dowódcą, zajęły pozycje nad rzeką Prosną, wzmacniając ugrupowanie obronne Armii Poznań gen. Tadeusza Kutrzeby. Pułk brał udział w bitwie nad Bzurą. "Dzień chwały" pułku przypada na 16 września, kiedy to pod Adamową Górą w walkach z 4 DP. zniszczono 32 czołgi. Po przebiciu się do Warszawy żołnierze pułku obsadzili odcinek na Ochocie między Fortem Szczęśliwice, a Mokotowski.

Oficer - żołnierz zawodowy lub żołnierz rezerwy należący do korpusu oficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej podporucznika, pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy plutonu, instruktora, członka sztabu, a także na stanowisku szczególnym (np. sędzia sądu wojskowego, prokurator wojskowy, lekarz, pilot) lub na innym stanowisku.

Piechota II RP - jeden z trzech, obok artylerii i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).

Strzelcy wielkopolscy

Dowódcy pułku:

W okresie międzywojennym 56 Pułkiem Piechody Wielkopolskiej dowodzili:

ppor.Antoni Nieborak (16.03.1919 - 01.05.1919),

kpt./ppłk Zygmunt Łęgowski (01.05.1919 - 15.07.1927),

płk dypl. Zygmunt Dzwonkowski (15.07.1927 - 14.02.1929),

ppłk/płk piech. Marian Józef Ocetkiewicz (14.02.1929 - 28.06.1933),

ppłk/płk piech. Wojciech Jan Tyczyński (28.06.1933 - 1939).

kpt Jan Błyskosz p.o. (w czasie przebijania się z Puszczy Kampinoskiej do Warszawy, zaledwie kilka dni pod nieobecność dowódcy, który był prawdopodobnie nieprzytomny)

Oficerowie pułku:

Strzelcy - żołnierze formacji strzelczych posługujący się ręczną bronią miotającą, głównie palną. Dla oddziałów posługujących się białą bronią miotającą stosuje się zazwyczaj bardziej precyzyjne określenia: łucznicy, kusznicy, procarze.

Władysław Bonifacy Minakowski (syn Wacława i Anny z Laskowskich, ur. 13 maja 1902 r. w Warszawie, zamordowany 7 sierpnia 1952 w więzieniu mokotowskim w Warszawie) – podpułkownik, pilot Wojska Polskiego.

mjr rez. Kazimierz Kierzkowski

ppłk Józef Skrzydlewski

płk Stanisław Siuda

ppłk Stanisław Tomiak

ppłk Józef Skrzydlewski

mjr Stanisław Mastalski

mjr Kazimierz Kierzkowski

por. Władysław Bonifacy Minakowski

por. Stanisław Szostak

Podoficerowie pułku:

sierż. Andrzej Skrzypczak

Symbole pułkowe

Odznaka

Wojciech Jan Tyczyński (ur. 6 stycznia 1892 w Skolem, zm. 7 marca 1959 we Wrocławiu) - hallerczyk, pułkownik piechoty Wojska Polskiego II RP, dowódca 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej w Krotoszynie od 28 czerwca 1933 do końca września 1939.

Rzeka – naturalny, powierzchniowy ciek wodny płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek wodny o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 32, poz. 313 z 16 października 1929 roku. Odznaka ma kształt tarczy rycerskiej, zdobionej po brzegach proporczykami wyciętymi w ząb, z numerem i inicjałami pułku 2 PSW oraz datą bitwy 17.IX.1920. W centrum nałożony jest wizerunek Krzyża Orderu Virtuti Militari, poniżej wpisany aktualny numer i inicjały 56 PP. Dwuczęściowa – bita z żelaza czernionego ze srebrzonym krzyżem, łączona dwoma nitami. Wymiary: 39x38 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa

Generał – wysoki oficerski stopień wojskowy, a także grupa stopni generalskich. Nazwa pochodzi z łacińskiego generalis (główny, nadrzędny) i oznaczała początkowo głównego dowódcę wojska lub konkretnego rodzaju broni. W tym znaczeniu, stopień generała, jako naczelnego dowódcy całych sił zbrojnych państwa, zachował się obecnie jedynie w Szwajcarii.

Grodzisk Wielkopolski (niem. Grätz) – miasto w woj. wielkopolskim, nad Letnicą (zw. też Rowem Grodziskim), w powiecie grodziskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Grodzisk Wielkopolski. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.

Dziedziczenie tradycji i rekonstrukcja

Z dniem 24 kwietnia 2010 batalion dowodzenia 17 Brygady Zmechanizowanej przyjął dziedzictwo tradycji 2 Pułku Strzelców Wielkopolskich i 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej, otrzymał nazwę wyróżniającą "Strzelców Wielkopolskich" i imię por. Jana Rzepy.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Żołnierz to osoba pełniąca służbę w siłach zbrojnych danego kraju i zobowiązana do obrony jego granic. Żołnierzem jest również osoba wykonująca zadania bojowe poza granicami własnego kraju, zarówno wówczas, gdy kraj ten jest agresorem, jak i w przypadku uczestniczenia sił zbrojnych danego kraju w misjach pokojowych lub siłach szybkiego reagowania w sytuacjach zmuszających społeczność międzynarodową do natychmiastowego zbrojnego współdziałania.

Rekonstrukcją dziejów obu wspomnianych wyżej pułków wielkopolskich zajmuje się od lutego 2004 Wronieckie Stowarzyszenie Historyczne "Historica" z Wronek, a od października 2008 także krotoszyńska Grupa Rekontrukcji Historycznej 56 Pułku Piechoty Wielkopolskiej działająca przy Muzeum Regionalnym im. Hieronima Ławniczaka w Krotoszynie.

Andrzej Skrzypczak (ur. 20 listopada 1897 w Kobylnikach koło Grodziska Wlkp, zm. 2 października 1955 w Targoszycach) – muzyk, uczestnik I wojny światowej, powstania śląskiego, powstania wielkopolskiego, wojny polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej w 1939 r.

Stanisław Tomiak (ur. 15 września 1894 w Wolsztynie, zm. 8 maja 1975 w Londynie) - pułkownik Wojska Polskiego , powstaniec wielkopolski , uczestnik wojny polsko-bolszewickiej i II wojny światowej.

Przypisy

Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych w sprawie nadania nazwy koszarom 56 pp w Krotoszynie (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 7 z 19.06.1937 r. poz. 90).
Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 64. ISBN 978-83-11-10206-4.
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 98.
Decyzja Nr 84/MON Ministra obrony Narodowej z dnia 17 marca 2010 r. w sprawie przejęcia dziedzictwa tradycji, nadania nazwy wyróżniającej oraz imienia patrona batalionowi dowodzenia 17. Wielkopolskiej Brygady Zmechanizowanej im. gen. broni Józefa Dowbora-Muśnickiego w: Dziennik Urzędowy MON Nr 5 z 9 kwietnia 2010 r., poz. 56. Decyzja weszła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, czyli w dniu 24 kwietnia 2010 r.

Bibliografia

Antoni Artur Korsak, 56 Pułk Piechoty Wielkopolskiej (Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, Warszawa 1991.
"Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923.
Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
"Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992.
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.

Linki zewnętrzne

WRH "Historica" z Wronek