5 października - Polski Serwis Naukowy

5 października jest 278. (w latach przestępnych 279.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 87 dni.

Indie, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat wymowa ?/i, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.

Brent Ward Jett, Jr. (ur. 5 października 1958 w mieście Pontiac, stan Michigan USA), kapitan Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (USN – United States Navy), amerykański astronauta.

Święta

imieniny obchodzą: Apolinary, Bartłomiej, Charytyna, Donat, Eutychiusz, Faust, Faustyna, Flawia, Flawiana, Galla, Justyn, Konstancjusz, Maur, Placyd, Rajmund, Tulia, Wiktoryn i Igor.

Portugalia – Święto Republiki

Vanuatu – Święto Konstytucji

międzynarodowe – Światowy Dzień Nauczyciela (święto proklamowane przez UNESCO)

wspomnienia i święta w Kościele katolickim, obchodzą:

bł. Albert Marvelli (chrześcijański polityk)

bł. Anna Schäffer (tercjarka)

bł. Bartłomiej Longo (Kawaler Maryi)

św. Faustyna Kowalska (dziewica)

św. Flora z Beaulieu (zakonnica)

bł. Rajmund z Kapui (generał zakonu)

Wydarzenia w Polsce

1263 – Wrocławskie Nowe Miasto zostało lokowane na prawie magdeburskim.

1356 – Król Kazimierz Wielki powołał Sąd Wyższy Prawa Niemieckiego oraz jako ostateczną instancję odwoławczą przy królu Sąd Sześciu Miast.

1377 – Bełz otrzymał prawa miejskie.

1580 – Wojna polsko-rosyjska: wojsko polskie rozpoczęło oblężenie Zawołocza.

1672 – Wojna polsko-turecka: rozpoczęła się bitwa pod Krasnobrodem.

1709 – W Toruniu spotkali się król Polski August II Mocny i car Rosji Piotr I Wielki.

1716 – Konfederacja tarnogrodzka: zwycięstwo Sasów w bitwie pod Kowalewem.

1733 – We wsi Kamion 3000 stronników saskich pod osłoną rosyjskiego korpusu generała Piotra Lacy'ego ogłosiło królem Augusta III Sasa.

1767 – Rozpoczął obrady Sejm Repninowski.

1807 – Utworzono rząd Stanisława Małachowskiego.

1827 – We wsi Fasty spadł meteoryt Białystok.

1831 – Wojsko polskie w liczbie 20 tys. ludzi wraz z ostatnim wodzem powstania listopadowego gen. Maciejem Rybińskim przekroczyło granicę pruską we wsi Jastrzębie pod Brodnicą i złożyło broń, był to ostatni epizod powstania listopadowego.

1868 – Sejm Krajowy Galicji uchwalił we Lwowie akt prawny dotyczący ochrony świstaka i kozicy w Tatrach.

1910 – Częstochowa: ujawnienie zbrodni jasnogórskiego zakonnika Damazego Macocha.

1915 – Premiera filmu Żona.

1924 – Ukazał się pierwszy numer czasopisma Młody Lotnik.

1926 – Podczas pierwszego lotu samolotu JD-2 doszło do pęknięcia przewodu paliwowego i pożaru, w wyniku czego pilot por. Kazimierz Kalina został ciężko poparzony.

1933 – Premiera filmu Dwanaście krzeseł.

1938 – Z Eksperymentalnej Stacji Telewizyjnej, znajdującej się w warszawskim wieżowcu Prudential, wyemitowano pierwszy w Polsce program telewizyjny, który był oglądany na czterech telewizorach.

1939 – Kampania wrześniowa:

Adolf Hitler odebrał w Warszawie defiladę Wehrmachtu.

Pod Kockiem Samodzielna Grupa Operacyjna Polesie pod dowództwem gen. bryg. Franciszka Kleeberga stoczyła ostatnią bitwę z Niemcami, a następnie złożyła broń.

Rozstrzelano 38 obrońców Poczty Polskiej w Gdańsku

1944 – 2. dzień po upadku powstania warszawskiego: ostatnie oddziały Armii Krajowej opuszczają Warszawę po kapitulacji powstania warszawskiego.

1945 – Utworzono Enklawę Policką.

1949 – Polska uznała Chińską Republikę Ludową i nawiązała z nią stosunki dyplomatyczne.

1957 – W Warszawie zdławiono zamieszki wywołane zamknięciem czasopisma Po prostu (tzw.Warszawski Październik '57).

1960 – Na Stadionie Wojska Polskiego w Warszawie rozegrano pierwszy mecz przy sztucznym oświetleniu.

1964 – Melchior Wańkowicz został aresztowany pod zarzutem współpracy z Radiem Wolna Europa.

1965:

Otwarto Miasteczko Studenckie AGH w Krakowie.

Otwarto Rondo ONZ w Warszawie.

1967 – Premiera 1. odcinka serialu Niewiarygodne przygody Marka Piegusa.

1968 – Jaskinia Raj została uznana za rezerwat przyrody.

1971 – Premiera filmu Kłopotliwy gość.

1983 – Lech Wałęsa został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla.

1986 – Wyemitowano premierowe wydanie Magazynu Kryminalnego 997.

1987 – Premiera filmu Misja specjalna.

1994 – Mieczysław Bareja został prezydentem Warszawy.

2000 – Wyemitowano pierwszy odcinek serialu Plebania.

2006 – Siedlce: w miejscowym szpitalu doszło do nagłego pogorszenia się stanu zdrowia u dwóch pacjentek po podaniu im zastrzyków z Corhydronem, co wywołało w kraju tzw. aferę Corhydronu.

2007 – Minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował pośmiertnie 7842 oficerów (ofiary zbrodni katyńskiej z 1940 roku) na wyższe stopnie.

Wydarzenia na świecie

Flaga Wolnego Terytorium Triestu

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
5 października

610 – Herakliusz został koronowany na cesarza bizantyjskiego.

1056 – Henryk IV Salicki został królem niemieckim.

1285 – Na tron Francji wstąpił Filip IV Piękny.

1550 – W Chile założono miasto Concepción.

1563 – Podpisano w Kopenhadze sojusz polsko-duński na mocy którego oba państwa zobowiązały się wspólnie wystąpić przeciwko Szwecji i Rosji.

1582 – Ze względu na reformę kalendarza gregoriańskiego tego dnia nie było w Italii, Hiszpanii, Portugalii i Polsce.

1665 – Założono uniwersytet w Kilonii.

1762 – W Wiedniu odbyła się premiera opery Orfeusz i Eurydyka Christopha Willibalda Glucka.

1789 – Rewolucja francuska: odbył się marsz kobiet na Wersal w wyniku którego król Ludwik XIV powrócił do Paryża i zaakceptował Deklarację Praw Człowieka i Obywatela i konstytucję.

1795 – W Paryżu doszło do nieudanej próby zamachu stanu rojalistów przeciwko Konwentowi Narodowemu.

1813 – Wojna brytyjsko-amerykańska: bitwa pod Moraviantown.

1817 – W Brukseli skradziono rzeźbę Manneken pis.

1864 – Kalkuta: 60 tys. osób zginęło po uderzeniu cyklonu.

1869 – W Glasgow zwodowano statek Otago, jedyny żaglowiec, który prowadził w latach 1888-1889 jako kapitan pisarz Józef Konrad Korzeniowski.

1889 – Niemiecki kartograf Hans Meyer i austriacki przewodnik Ludwik Purtscheller dokonali pierwszego wejścia na Kilimandżaro.

1892 – W trakcie strzelaniny po napadzie na bank w Coffeyville w stanie Kansas, zginęli wszyscy, oprócz jednego, członkowie gangu Daltonów.

1904 – Wojna rosyjsko-japońska: rozpoczęła się bitwa nad Sha He.

1905 – Wilbur Wright odbył rekordowy 39-minutowy lot samolotowy pokonując 24,5 mili.

1908:

Austro-Węgry dokonały aneksji Bośni i Hercegowiny.

Bułgaria proklamowała niepodległość (od Turcji).

1910 – Portugalia została proklamowana republiką.

1914 – Esad Pasza Toptani ogłosił się w Tiranie naczelnym wodzem armii i szefem rządu Albanii.

1916 – Oddano do użytku kolejowy Most Chabarowski nad rzeką Amur.

1917 – Prezydent Woodrow Wilson podpisał dekret zezwalający Polakom z USA formować swoją armię, do czego doszło w kanadyjskim Tadeusz Kosciuszko Camp.

1921:

W Liechtensteinie przyjęto nową konstytucję wprowadzającą ustrój monarchii konstytucyjnej w miejsce dotychczasowej monarchii absolutnej.

W Londynie założono PEN Club.

1925 – Rozpoczęła się konferencja w Locarno.

1930 – Zmierzający do Indii brytyjski sterowiec R101 rozbił się na terenie Francji; zginęło 48 osób.

1934:

Premiera filmu Kleopatra.

Wybuchła rewolucja w Asturii (Hiszpania).

1938 – Prezydent Czechosłowacji Edvard Beneš ustąpił ze stanowiska.

1946 – Zakończył się 1. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Cannes.

1947 – Prezydent Harry S. Truman wygłosił apel, aby Amerykanie zrezygnowali z jedzenia mięsa przez kilka dni w tygodniu, a zaoszczędzone środki można by było przekazać głodującym mieszkańcom Europy.

1948:

110 tys. osób zginęło w wyniku trzęsienia ziemi w turkmeńskim Aszchabadzie.

Na Międzynarodowym Kongresie Ochrony Przyrody we francuskim Fontainebleau powstała późniejsza Międzynarodowa Organizacja Ochrony Przyrody i jej Zasobów (IUCN).

1954 – Włochy i Jugosławia podpisały porozumienie dzielące Wolne Terytorium Triestu.

1958 – Francuska Afryka Zachodnia rozpadła się na odrębne republiki autonomiczne.

1959 – Amerykański atomowy okręt podwodny USS Seadragon zderzył się z wielorybem, uszkadzając jedną ze śrub napędowych.

1961:

Podpisano konwencję haską znoszącą wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych przez placówki dyplomatyczne lub urzędy konsularne.

Premiera filmu Śniadanie u Tiffany'ego.

1962:

Premiera filmu Doktor No.

Ukazał się pierwszy singiel grupy The Beatles Love Me Do.

1964 – 57 osób uciekło do Berlina Zachodniego tunelem wydrążonym pod Murem Berlińskim.

1966 – Doszło do stopienia rdzenia w eksperymentalnym reaktorze atomowym w Detroit.

1967 – W nocy z 4 na 5 października u wybrzeży kanadyjskiej prowincji Nowa Szkocja spadł duży, niezidentyfikowany obiekt (incydent w Shag Harbour).

1969 – BBC wyemitowała premierowy odcinek Latającego cyrku Monty Pythona.

1970 – Separatyści z Frontu Wyzwolenia Quebecu uprowadzili w Montrealu brytyjskiego dyplomatę Jamesa Richarda Crossa.

1972 – Bangladesz i Tajlandia nawiązały stosunki dyplomatyczne.

1973 – W Monachium podpisano Konwencję o udzielaniu patentów europejskich.

1974:

W przeprowadzonych przez IRA zamachach bombowych na dwa puby w angielskim Guildford zginęło 5 osób, 65 zostało rannych.

W Waseca (Minnesota) Amerykanin Dave Kunst zakończył pieszą wyprawę dookoła świata.

1975 – Południowoafrykańska wojna graniczna: bitwa pod Norton de Matros.

1980 – W RFN odbyły się wybory parlamentarne.

1983 – Czeski astronom Antonín Mrkos odkrył planetoidę 9007 James Bond.

1984 – Rozpoczęła się misja STS-41-G wahadłowca Discovery z pierwszym kanadyjskim astronautą na pokładzie.

1985 – zamachy na turystów izraelskich w Egipcie (7 zabitych) i Tunezji (5 zabitych i 2 rannych).

1986 – Zachodnia prasa opublikowała zdradzone przez Mordechaja Vanunu informacje o izraelskim programie broni atomowej.

1988:

55 % obywateli Chile odrzuciło w referendum propozycję trzeciej kadencji prezydenckiej gen. Augusta Pinocheta.

Przyjęto nową konstytucję Brazylii.

1989 – XIV Dalajlama Tenzin Gjaco został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla.

1991 – W katastrofie indonezyjskiego samolotu wojskowego C-130 Hercules pod Dżakartą zginęło 137 osób.

1992 – Lennart Meri został wybrany na prezydenta Estonii.

1994 – 48 członków sekty Zakon Świątyni Słońca w Szwajcarii i 5 w Kanadzie popełniło zbiorowe samobójstwo.

1995 – Przyjęto flagę Macedonii.

1999 – W wyniku zderzenia pociągów w Londynie zginęło 31 osób, 523 zostały ranne.

2000 – Odbyły się masowe demonstracje w Belgradzie mające zmusić prezydenta Slobodana Miloševicia do ustąpienia.

2001 – Na Florydzie zmarł fotoedytor tabloidu Sun, pierwsza z 5 śmiertelnych ofiar zarażonych bakteriami wąglika, rozsyłanych drogą pocztową do instytucji publicznych po zamachach z 11 września.

2003 – Achmad Kadyrow został wybrany na prezydenta Czeczenii.

2004 – Monako zostało przyjęte do Rady Europy.

2009 – 5 osób zginęło w samobójczym zamachu na biuro Światowego Programu Żywnościowego (WFP) w stolicy Pakistanu Islamabadzie.