5 stycznia - Polski Serwis Naukowy

5 stycznia jest 5. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 360 (w latach przestępnych 361) dni.

Jerzy Bohdan Durał (ur. 5 stycznia 1966 w Tarnowie) – polski muzyk; kompozytor, aranżer, producent muzyczny, autor tekstów, plastyk, scenarzysta i reżyser videoclipów, autor scenicznych scenografii koncertowych, wizjoner projektów muzycznych, animator kultury, członek ZAiKSu.

Atik Ismail (ur. 5 stycznia 1957 roku w Helsinkach) - były fiński piłkarz, niegdyś grający na pozycji pomocnika. W latach 1977-1984 26 razy wystąpił w reprezentacji narodowej, strzelając 7 bramek.

Święta

Imieniny obchodzą: Amata, Amelia, Edward, Edwarda, Emiliana, Jan Nepomucen, Marcelina, Piotr, Roger, Symeon, Szymon i Włościbor.

Hiszpania, Meksyk – Orszak Trzech Króli

wspomnienia i święta w Kościele katolickim obchodzą:

bł. Dydak Józef z Kadyksu

św. Edward Wyznawca (król)

św. Emiliana (dziewica)

św. Genowefa Torres Morales (zakonnica)

św. Jan Nepomucen Neumann (biskup)

bł. Marcelina Darowska

św. Synkletyka (amma)

św. Symeon Słupnik Starszy (Stylita)

Wydarzenia w Polsce

1393 – Hospodar mołdawski Roman I złożył akt hołdowniczy wobec Jadwigi i Władysława Jagiełły.

1580 – Król Stefan Batory wprowadził polski system pieniężny w Wielkim Księstwie Litewskim.

1866 – Rosjanie wprowadzili obowiązek nauki języka rosyjskiego we wszystkich gimnazjach Królestwa Polskiego.

1900 – Uruchomiono wodociągi miejskie w Grudziądzu.

1925 – Otwarto Polski Urząd Pocztowo-Telegraficzny nr 3, późniejszy Urząd Pocztowy nr 1 w Gdańsku, znany z obrony 1 września 1939 roku.

1936 – Oddano do użytku nowy gmach Radia Kraków.

1942 – Założono PPR.

1944 – W nocy z 5 na 6 stycznia, 358 samolotów RAF dokonało nalotu na Szczecin.

1945 – Polska i ZSRR nawiązały pełne stosunki dyplomatyczne.

1946 – W Warszawie wyruszył na trasę pierwszy trolejbus.

1956 – Odbyło się pierwsze zebranie Klubu Krzywego Koła.

1959 – Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów podjął decyzję o budowie rafinerii w Płocku.

1965 – Premiera 1. odcinka serialu Barbara i Jan.

1967 – Zawaliła się wieża ratusza w Świdnicy.

1972 – Polska uznała niepodległość Bangladeszu.

1981 – Antoni Piechniczek został selekcjonerem piłkarskiej reprezentacji Polski.

1983 – Józef Glemp został mianowany kardynałem.

1987 – Premiera filmu Nad Niemnem.

1997 – Odbył się V Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

2001 – Premiera filmu Pieniądze to nie wszystko.

2005 – Dotychczasowy minister spraw zagranicznych Włodzimierz Cimoszewicz został marszałkiem Sejmu, zastępując Józefa Oleksego, który podał się do dymisji po uznaniu go przez sąd za kłamcę lustracyjnego. Nowym ministrem spraw zagranicznych został Adam Daniel Rotfeld.

2007 – Stanisław Wielgus objął kanonicznie urząd metropolity warszawskiego.

2011:

Sejm przyjął ustawę Kodeks wyborczy.

Wyemitowano 2000. odcinek serialu Klan w TVP1.

Wydarzenia na świecie

Zwłoki księcia Karola Zuchwałego odnalezione kilka dni po bitwie pod Nancy (1477)

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
5 stycznia

62 – Trzęsienie ziemi w Pompejach spowodowało znaczne zniszczenia.

269 – Feliks I został papieżem.

1066 – Harold II został królem Anglii.

1477 – Wojna szwajcarsko-lotaryńsko-burgundzka: zwycięstwo wojsk szwajcarsko-lotaryńskich w bitwie pod Nancy.

1531 – Ferdynand I został królem Niemiec.

1554 – Pożar zniszczył Eindhoven w Holandii.

1665 – We Francji powstało pierwsze europejskie czasopismo naukowe zajmujące się literaturą Journal des Savants.

1675 – Wojna Francji z koalicją: zwycięstwo wojsk francuskich w bitwie pod Turckheim.

1762 – Po śmierci carycy Rosji Elżbiety Romanowej jej następcą został Piotr III Romanow, dzięki czemu ocalały Prusy, pobite przez Rosjan w wojnie siedmioletniej. Nowy car zawarł z Fryderykiem II korzystny dla Prusaków pokój.

1757 – Król Francji Ludwik XV został lekko zraniony nożem przez zamachowca.

1769 – James Watt opatentował swoją maszynę parową.

1809 – Turcja i Wielka Brytania zawarły traktat przewidujący, że okręty żadnego innego mocarstwa nie będą miały wstępu do cieśnin Dardanele i Bosfor.

1813 – Dania ogłosiła bankructwo.

1875 – Zainaugurowała działalność Opéra Garnier w Paryżu.

1878 – X wojna rosyjsko-turecka: rozpoczęła się czwarta bitwa pod Szipką, w której Rosjanie odnieśli decydujące zwycięstwo.

1895 – W Paryżu odbyła się publiczna degradacja kapitana Alfreda Dreyfusa, niesłusznie skazanego za zdradę państwa na dożywocie.

1900 – Odbył się pierwszy kongres Ukraińskiej Partii Narodowo-Demokratycznej.

1909 – Kolumbia uznała niepodległość swojej byłej prowincji Panamy.

1914 – W fabrykach Ford Motor Company wprowadzono 8-godzinny dzień pracy z płacą minimalną 5 dolarów dziennie.

1919:

Armia Czerwona zdobyła Mińsk; upadek Białoruskiej Republiki Ludowej.

W Berlinie wybuchło komunistyczne powstanie. Trwało do 13 stycznia.

W Monachium Anton Drexler założył Niemiecką Partię Robotniczą (DAP), przemianowaną później na NSDAP.

1920 – Charles King został prezydentem Liberii.

1925 – Nellie Tayloe Ross objęła funkcję gubernator Wyoming, stając się pierwszą kobietą na stanowisku gubernatora stanowego.

1929 – Podjęto decyzję o przyspieszeniu kolektywizacji w ZSRR.

1933 – Rozpoczęto budowę Mostu Golden Gate w San Francisco.

1938 – Emma z Gurk została kanonizowana przez papieża Piusa XI.

1939 – W swej alpejskiej rezydencji w Berchtesgaden Adolf Hitler przyjął ministra spraw zagranicznych Józefa Becka.

1941 – II wojna światowa w Afryce: wojska brytyjskie zdobyły okupowane przez Włochów miasto Bardija w Libii.

1946 – Nacjonalistyczny rząd chiński uznał niepodległość Mongolii.

1949 – W Moskwie rozpoczęła się konferencja na której powołano do istnienia RWPG.

1950 – Pod Swierdłowskiem rozbił się samolot z hokeistami klubu WWS Moskwa; zginęło 19 osób.

1953 – W Paryżu odbyła się prapremiera sztuki Samuela Becketta Czekając na Godota.

1954 – Dokonano oblotu myśliwca MiG-19.

1957 – Zostala ogłoszona tzw. doktryna Eisenhowera, dotycząca polityki USA wobec Bliskiego Wschodu.

1961 – Nigeria zerwała stosunki dyplomatyczne z Francją w proteście przeciwko francuskim próbom atomowym na Saharze algierskiej.

1964 – Papież Paweł VI spotkał się w Jerozolimie z głową kościoła wschodniego Athenagorasem I.

1966 – W rozegranym w Liverpoolu pierwszym w historii meczu piłkarskich reprezentacji Anglii i Polski padł remis 1:1

1968 – Alexander Dubček został wybrany na pierwszego sekretarza Komunistycznej Partii Czechosłowacji.

1969:

W katastrofie afgańskiego Boeinga 727 na lotnisku Gatwick w Londynie zginęły 52 osoby.

W kierunku Wenus została wystrzelona radziecka sonda Wenera 5.

1971 – Socjalistyczny rząd chilijski Salvadora Allende nawiązał stosunki dyplomatyczne z ChRL.

1972 – Prezydent USA Richard Nixon ogłosił rozpoczęcie programu załogowych lotów kosmicznych, przy użyciu wahadłowców.

1974:

Chiny i Japonia zawarły w Pekinie trzyletni układ handlowy.

W nowozelandzkiej stacji badawczej Vanda na Antarktydzie odnotowano rekordowo wysoką temperaturę (+15,0 °C).

1975 – 12 osób zginęło w wyniku uderzenia dowodzonego przez polskiego kapitana statku MV Lake Illawarra w Most Tasmana w Hobart na Tasmanii, co doprowadziło do jego częściowego zawalenia.

1976 – Kambodża została przemianowana przez Czerwonych Khmerów na Kampuczę.

1978 – Bülent Ecevit został po raz trzeci premierem Turcji.

1984 – Richard Stallman uruchomił projekt GNU.

1985 – Zakończyła się ewakuacja etiopskich Żydów do Izraela (Operacja Mojżesz).

1987:

Prezydent USA Ronald Reagan przeszedł operację usunięcia guza prostaty.

W Chile wygasł 90-dniowy okres stanu wyjątkowego, wprowadzony po próbie zamachu na prezydenta Augusta Pinocheta.

1991 – Wojska gruzińskie wkroczyły do Cchinwali w celu likwidacji Południowoosetyjskiego Okręgu Autonomicznego; początek wojny w Osetii Południowej.

1992 – ChRL i Kirgistan nawiązały stosunki dyplomatyczne.

1993 – Na szkockich Szetlandach rozbił się tankowiec MV Braer, co spowodowało wyciek 84 700 ton ropy naftowej.

1996 – Yehiya Ayyash, członek Hamasu stojący za kilkoma zamachami terrorystycznymi w Izraelu, zginął w wyniku eksplozji bomby ukrytej przez izraelskie służby specjalne w jego telefonie komórkowym.

2000 – Włochy i Korea Północna nawiązały stosunki dyplomatyczne.

2002 – Rolandas Paksas wygrał wybory prezydenckie na Litwie.

2003:

22 osoby zginęły, a ponad 100 zostało rannych w dwóch samobójczych zamachach bombowych w Tel Awiwie.

Miał miejsce pierwszy od 1296 roku tranzyt Saturna i jego księżyca Tytana na tle Mgławicy Kraba. Dzięki promieniowaniu rentgenowskiemu emitowanemu przez znajdujący się w mgławicy pulsar zarejestrowano obraz i zmierzono grubość atmosfery Tytana.

2004 – Dotychczasowy holenderski minister spraw zagranicznych Jaap de Hoop Scheffer został sekretarzem generalnym NATO.

2005 – Odkryto planetę karłowatą Eris, obiekt transneptunowy większy od Plutona.

2006 – W samobójczych zamachach bombowych w Karbali i Ramadi w Iraku zginęło około 50 i 80 osób. W kilku innych atakach zginęło 11 żołnierzy amerykańskich.

2007:

Otwarto pierwszy odcinek superszybkiej kolei na Tajwanie.

Wojna w Somalii: rozpoczęła się bitwa o Ras Kamboni.

2008 – Urzędujący prezydent Micheil Saakaszwili wygrał w pierwszej turze wybory prezydenckie w Gruzji.

2009 – W zielonej strefie w Bagdadzie otwarto największy na świecie budynek ambasady USA.

2011 – W marokańskim Marrakeszu otwarto stadion Stade de Marrakech.