617 Dywizjon Bombowy - Polski Serwis Naukowy

Król Jerzy VI w rozmowie z lotnikami z 617 Dywizjonu

617 Dywizjon Bombowy "Dambusters" to dywizjon bombowy RAF który przeprowadził serię ataków na niemieckie zapory wodne w czasie II wojny światowej przy pomocy opracowanych przez Barnesa Wallisa bomb skaczących.

Dywizjon został utworzony dnia 21 marca 1943 r. na lotnisku Scampton w Wielkiej Brytanii dywizjon lotnictwa bombowego podporządkowany 5 grupie bombowej. Samoloty 617 dywizjonu były oznaczone czerwonymi literami AJ. Jednostka wyposażona była w 18 samolotów Avro Lancaster Mk. III (Special) przystosowanych do zrzutu bomb skaczących. Dywizjonem dowodził pułkownik Guy Gibson

Bomba skacząca – zaprojektowana przez prof. Barnesa Wallisa brytyjska bomba burząca o masie 4 ton (materiał wybuchowy o masie 3 ton), przeznaczona do niszczenia celów o znacznych gabarytach takich jak zapory wodne, schrony okrętów podwodnych. Wykorzystana w dniu 17 maja 1943 r. do zniszczenia zapór wodnych w Möhne i Eder przez 617 Dywizjon Bombowy "Dam busters".

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Jednostka stworzona została w celu dokonania ataku na zapory wodne w Zagłębiu Ruhry (Operacja Chastise). Celem ataku miały być zapory w Möhne, Eder i Sorpe.

Od końca marca do 12 maja 1943 piloci odbywali intensywne szkolenie nad zbiornikami w Derwentwater w okolicach Shefild, Uppingham w okolicach Leicester oraz nad Zatoką Wash na Morzu Północnym na wysokości około 50 m nad lustrem wody. W trakcie treningów okazało się, że klasyczna metoda celowania i utrzymana wysokości jest mało skuteczna, dlatego zastosowano specjalny układ reflektorów, których snopy światła krzyżowały się na zalecanym pułapie, co pozwalało na dokładniejsze podejście do celu.

Janusz Piekałkiewicz (ur. 1925 w Warszawie, zm. 9 marca 1988) – żołnierz, pisarz, historyk, reżyser, reporter radiowy oraz twórca filmowy, tworzący za granicą (głównie w języku niemieckim). Bratanek Delegata Rządu na Kraj profesora Jana Piekałkiewicza zamordowanego przez Gestapo.

Lotnictwo bombowe - rodzaj lotnictwa wojskowego, stanowiący główną lotniczą siłę uderzeniową. Przeznaczone do niszczenia z powietrza obiektów naziemnych i morskich bombami i rakietami. Zadania wykonuje samodzielnie oraz we współdziałaniu z innymi rodzajami lotnictwa, jednostkami rakietowymi i ogólnowojskowymi związkami taktycznymi i operacyjnymi. Ze względu na charakter wykonywanych zadań dzieli się na taktyczne i dalekiego zasięgu. Taktyczne lotnictwo bombowe współdziała z wojskami frontu, a dalekiego zasięgu przeznaczone jest do zwalczania obiektów o znaczeniu strategicznym, położonych na głębokim zapleczu nieprzyjaciela. Zorganizowane jest w dywizje, brygady, korpusy, a niekiedy armie.

Według planów głównym celem ataku miały być zbiorniki wodne i zniszczenie zapór: Möhne, Hagen, Herdecke,Sorpe, Eder. W tym celu zaprojektowano nowy rodzaj bomby tak zwaną bombę skaczącą (ang. bouncing bomb). Zniszczenie zapór miało spowodować katastrofalne następstwa dla gospodarki Rzeszy. Po zniszczeniu celów ogromne ilości wody miały zalać znaczne obszary, a także obiekty przemysłowe takie jak linie kolejowe, zakłady przemysłowe, magazyny, huty i kopalnie a także unieruchomienie hydroelektrowni zbudowanych na tych zbiornikach. Szacowano że w wyniku ataku wydajność zakładów w Zagłębiu Ruhry spadnie o 20%. Jednocześnie zapory Möhne i Sorpe gromadziły 76% zasobów wody wykorzystywanej w przemyśle Zagłębia Ruhry.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Operacja Chastise (dosłownie "wychłostać") – kryptonim akcji zbombardowania w nocy z 16 na 17 maja 1943 roku niemieckich zapór na rzekach w Zagłębiu Ruhry przez 617 Dywizjon Bombowy RAF-u nazywany od tego czasu Dambusters (dosłownie - "Niszczycielami Tam"), który dokonał tego przy użyciu specjalnie w tym celu skonstruowanych "skaczących bomb" wynalezionych i zbudowanych przez brytyjskiego inżyniera Barnesa Wallisa. W wyniku bombardowania zapory na zbiornikach Möhne i Edersee zostały przerwane, powodując katastrofalne zniszczenia w dolinie rzeki Ruhry. Ziemna tama na rzece Sorpe została jedynie nieznacznie uszkodzona.

Dywizjon 617 podzielono na trzy grupy: pierwszą dowodził płk Guy Gibson, VC (zast. major Young, 9 maszyn atak na Möhnei i Eder), drugą kpt. Mac Carty (5 maszyn, atak na tamę Sorpe), a trzecią kpt. Townsend (4 maszyny, grupa odwodowa).

Samoloty 617 dywizjonu w dniu 16 maja wystartowały o godzinie 22.30. W trakcie lotu nad kanałem z przyczyn technicznych powrócił do bazy podporucznik Rice'y. W wyniku ostrzału artylerii przeciwlotniczej zginęły załogi sierżanta Byersa, kaprala Barlowa, porucznika Astella, oraz uległ awarii samolot porucznika Munro.

Podporucznik (ppor.) – najniższy stopień oficerski w Wojsku Polskim, z korpusu oficerów młodszych. Polski oficer w stopniu podporucznika na naramiennikach nosi dwie gwiazdki.

Biblioteka Żółtego Tygrysa – beletrystyczna seria wydawnicza ukazująca się nakładem Wydawnictwa MON (Ministerstwa Obrony Narodowej) w latach 1957-1989.

Atak rozpoczęto o godzinie 2.20 na zaporę Möhne. Musiano zrzucić pięć 4 tonowych bomb by dokonać zniszczenia zapory. W trakcie nalotów poległ porucznik Hopgood.

Na zaporę Eder zrzucono trzy skaczące bomby co pozwoliło zniszczyć obiekt, w trakcie akcji poległ major Mandsley.

W Sorpe podobnie zrzucono trzy ładunki jednak betonowo - ziemna konstrukcja tamy wytrzymała siłę eksplozji.

Sierżant – stopień wojskowy stosowany także w niektórych innych formacjach zmilitaryzowanych, np. w policji. W polskim wojsku zaliczany do wyższych stopni podoficerskich, następujący bezpośrednio po plutonowym. Następny, wyższy stopień nosi nazwę starszy sierżant.

Wing Commander Guy Penrose Gibson (ur. 12 sierpnia 1918 – zm. 19 września 1944), był pierwszym dowódcą 617 Dywizjonu RAF, który pod jego rozkazami dokonał bombardowania zapór na rzekach Zagłębia Ruhry (Operacja Chastise) w 1943 roku, za co został udekorowany Krzyżem Wiktorii. Poległ w rok później w czasie lotu nad Holandią.

W trakcie drogi powrotnej zginęły także załogi majora Younga, porucznika Otleya. Do bazy powróciły samoloty Gibsona, Mickeya, Maltby'ego, Mac Carthy'ego, Townsenda, Andersona, Browna, Corchrana i Walisa.

Operacja Dawnwood zakończyła się sukcesem taktycznym. Pomimo strat w załogach zniszczono dwie zapory na Renie. Zginęło około 1700 osób, w tym ponad 1000 przymusowych robotników i jeńców (głównie radzieckich), wykorzystywanych przez Niemców jako niewolnicza siła robocza. Jednak pod względem strategicznym operacja nie przyniosła oczekiwanych rezultatów. Pomyłka wywiadu polegająca na wyznaczeniu celu na zaporze Eder niezwiązanej z zaopatrzeniem w wodę Zagłębia Ruhry sprawiła że zniszczenie zapór nie wpłynęło znacząco na kondycję przemysłu Rzeszy. Zalane tereny dość szybko osuszono, zakłady przywrócono do funkcjonowania. Same zapory dość szybko odbudowano. Gdyby zamiast zapory w Eder zniszczono zaporę w Sorpe wtedy przemysł w Zagłębiu Ruhry zostałby sparaliżowany na kilka lub kilkanaście miesięcy.

Artyleria przeciwlotnicza – rodzaj artylerii przeznaczony do zwalczania celów powietrznych. Artyleria przeciwlotnicza może być również użyta do zwalczania lekko opancerzonych celów naziemnych oraz celów nawodnych. Obecnie w Wojsku Polskim (Wojska Lądowe) występują pułki artylerii przeciwlotniczej (jako samodzielne jednostki) oraz dywizjony artylerii przeciwlotniczej jako pododdziały brygad pancernych i zmechanizowanych. W Siłach Powietrznych występują trzy brygady i jeden pułk rakietowy obrony powietrznej

Scampton – wieś w Anglii, w hrabstwie Lincolnshire, w dystrykcie West Lindsey. Leży 9 km na północ od miasta Lincoln i 202 km na północ od Londynu. W latach II wojny światowej mieściła się tu baza 617 dywizjonu bombowego RAF.

Do odbudowy zniszczonych tam wykorzystano pracę ponad siedmiu tysięcy robotników, którzy do końca września 1943 r. zamknęli wyrwę na zaporze Möhne o głębokości 22 m i wysokości 77 metrów. Albert Speer napisał po wojnie- W toku prowadzonej przez nas odbudowy lotnictwo brytyjskie zaprzepaściło swoją drugą szanse.

Krzyż Wiktorii (ang. Victoria Cross, w skrócie: VC) to najwyższe odznaczenie wojenne Imperium Brytyjskiego. Wręczane jest wojskowym Wielkiej Brytanii lub Wspólnoty Brytyjskiej wszystkich rang lub cywilom pozostającym pod władzą wojskową.

Avro Lancaster to ciężki czterosilnikowy brytyjski samolot bombowy z okresu II wojny światowej, powstały w zakładach A. V. Roe (Avro), używany od 1942.

Atak Dywizjonu 617 można uznać za pierwowzór dzisiejszych chirurgicznych uderzeń na wybrane cele strategiczne.

Bibliografia

Janusz Piekałkiewicz: Kalendarium wydarzeń II wojny światowej. Janki k. Warszawy: Wydawnictwo Morex, 1999. ISBN 83-86510-78-1.

Jerzy Marciniak: Ostry kąt uderzenia (seria Żółty Tygrys). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1981. ISBN 83-11-06575-6.