64 Grudziądzki Pułk Piechoty - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy 64Pułku Piechoty okresu II RP. Zapoznaj się również z: 64 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 64.

64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich (64 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie Grudziądzkiego Pułku Strzelców

W czasie powstania wielkopolskiego, na wyzwolonych spod władzy niemieckiej terenach zaczęły się tworzyć nowe polskie oddziały wojskowe, a wśród nich 4 Dywizja Strzelców Wielkopolskich, której żołnierze pochodzili z terenów Pomorza. 16 sierpnia 1919 jej zawiązki otrzymały nową nazwę: Dywizja Strzelców Pomorskich. Ponieważ duża liczba żołnierzy pochodziła z rejonu Grudziądza, powołano dla nich do życia Grudziądzki Pułk Strzelców, z dowódcą por. Ludwikiem Bociańskim na czele. W koszarach w Inowrocławiu rozpoczęto formowanie sztabu pułku oraz I batalionu, a także 1 kompanii strzeleckiej. Łączny stan osobowy pułku początkowo wynosił tylko dwóch oficerów i 266 podoficerów oraz szeregowych, niedługo potem jednak skompletowano cały batalion, który przeniesiono do Poznania, do wygodniejszych i większych koszar. Rozpoczęto też organizowanie II batalionu. 11 listopada 1919 pułk liczył już 17 oficerów oraz 1056 podoficerów i szeregowych. Posiadali oni jeszcze mundury wzoru niemieckiego, ale za to noszono czapki rogatywki z polskimi orzełkami oraz dystynkcjami Wojsk Wielkopolskich. Żołnierze Grudziądzkiego Pułku Strzelców nosili na kołnierzach kurtek mundurowych i płaszczów wizerunek herbu dawnego województwa malborskiego, który przedstawiał czerwonego orła na złotej tarczy, zwróconego głową w prawo, z koroną na szyi. Zza prawego skrzydła ptaka wyłaniała się opancerzona ręka rycerza, która trzymała nagi, biały miecz, trochę podobny do kaperskiego.

Albin Skroczyński pseudonimy z Armii Krajowej: "Klimek", "Chrabąszcz", "Łaszcz" (ur. 21 lutego 1890 w Warszawie - zm. 28 grudnia 1971 w Warszawie) – oficer rosyjskiej piechoty i generał brygady WP, żołnierz AK.

II Rzesza Niemiecka, niem. Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Było ono także określane jako Deutsches Kaiserreich (Cesarstwo Niemieckie), a po jego upadku jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

6 marca 1920 oddział przemianowany został na 64 Grudziądzki Pułk Piechoty, a Dywizja Strzelców Pomorskich na 16 Pomorską Dywizję Piechoty.

Pułk w okresie pokoju

22 listopada 1920, po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, pułk powrócił do garnizonu Grudziądz. W 1938 oddział przemianowany został na 64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich.

Na podstawie rozkazu wykonawczego MSWojsk. o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930, pułk zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny. W okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku "normalnego" (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy.

Armia Wielkopolska, Wojsko Wielkopolskie (właściwie: Siły Zbrojne Polskie w byłym zaborze pruskim) – polska formacja wojskowa okresu powstania wielkopolskiego 1918-1919, podporządkowana Komisariatowi Naczelnej Rady Ludowej.

Bronisław Bolesław Duch (ur. 15 listopada 1896 w Borszczowie, zm. 9 października 1980 w Londynie) – generał dywizji Wojska Polskiego, uczestnik walk Legionów Polskich, wojny bolszewickiej i II wojny światowej.

W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej dywizji, która z kolei wchodziła w sklad Grupy Operacyjnej "Wschód" Armii "Pomorze".

Rejon walk 64 pp.

Strzelcy Murmańscy

Dowódcy pułku:

kpt. Ludwik Bociański (21 VII 1919 – 28 X 1921)

ppłk/płk Franciszek Kristinus (od X 1921)

ppłk SG Bohdan Hulewicz (1926 – 1928)

płk Albin Skroczyński (II 1928 – 1936)

ppłk Bronisław Ciechanowski (1939)

Oficerowie:

płk piech. Karol Krauss (nadetatowy)

mjr piech. Bolesław Bronisław Duch

mjr piech. Henryk Gąsiorowski

kpt. piech. Emil Niemiec

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

Piechota II RP - jeden z trzech, obok artylerii i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).

Mieczysław Norwid-Neugebauer (ur. 15 lutego 1884 w Rzejowicach k. Radomska, zm. 18 października 1954 w Toronto) – minister rządu RP, generał dywizji Wojska Polskiego.

Symbole pułku

Sztandar

W niedzielę 22 września 1929 roku, w Grudziądzu, w ramach obchodów X-lecia 16 Pomorskiej DP, gen. dyw. Mieczysław Norwid-Neugebauer wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo miasta Grudziądza oraz powiatów: grudziądzkiego i świeckiego. Chorągiew wykonana została zgodnie z wzorem określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej, a 5 listopada 1929 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 64 pp. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem.

Polskie sztandary wojskowe - znaki polskich jednostek wojskowych, symbole sławy wojennej i tradycji oraz wierności, honoru i męstwa żołnierza polskiego.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe#Sztandary II RP.

Odznaka

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 15, poz. 177 z 6 czerwca 1928 roku. Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są białą emalią. W centrum nałożony jest czerwony orzeł malborski. Z nad prawego skrzydła wznosi się ramię dzierżące miecz – herb dawnego województwa malborskiego. Między ramionami krzyża cztery promienie zakończone kulkami. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w srebrze, złocona i emaliowana. Wymiary: 36x36 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa

Grudziądz w okresie międzywojennym był miastem liczącym ponad 50 tysięcy mieszkańców i jednocześnie dużym garnizonem wojskowym złożonym z kilku rodzajów broni, służb i instytucji wojskowych. Stan ten zmieniał się nieznacznie na przestrzeni lat.

Powiat świecki - powiat w Polsce (w północnej części województwa kujawsko-pomorskiego), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Świecie.

Tradycje

Tradycje pułku kultywowała po wojnie 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego, rozwiązana z końcem 2008 r.

Przypisy

Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
64pp
Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. s. 64.
Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 125.
Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej Dz. U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416
Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 40 z 12.12.1929 r., poz. 406.
Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej Dz. U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32
Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 108.

Bibliografia

Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN 83-211-1104-1,

Jerzy Krzyś: 64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich, Wydawnictwo: Ajaks, 1993 ISBN 83-85621-22-9,

Konrad Rogaczewski, Zarys historii wojennej 64-go Grudziądzkiego Pułku Piechoty, Warszawa 1929,

"Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923

"Księga chwały piechoty": komitet redakcyjny pod przewodnictwem płk. dypl. Bolesława Prugara Ketlinga, Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1992

Zdzisław. Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.

Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.

Powiat grudziądzki – powiat w Polsce (w północno-wschodniej części województwa kujawsko-pomorskiego), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Grudziądz. Największym miastem w powiecie jest Łasin.

Ludwik Bociański (ur. 24 sierpnia 1892 w Pleszewie, zm. 7 lutego 1970 w Londynie) – pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, wojewoda wileński i poznański II RP.