Ten artykuł dotyczy 6 Pomorskiej Dywizji Piechoty. Zapoznaj się również z: 6 Dywizja Piechoty – inne dywizje piechoty z numerem 6.

6 Pomorska Dywizja Piechoty (6 DP) – związek taktyczny piechoty Wojska Polskiego.

Formowanie dywizji rozpoczęto 5 lipca 1944 w rejonie Żytomierza na Ukrainie. Krótko po utworzeniu podporządkowano ją nowo tworzonej 3 Armii WP. Latem 1944 przeniesiono ją w okolice Przemyśla. Ostatecznie weszła w skład 1 Armii WP.

17 stycznia 1945 sforsowała Wisłę i weszła do Warszawy. W lutym walczyła o przełamanie Wału Pomorskiego, a następnie o Kołobrzeg. 16 kwietnia sforsowała Odrę w rejonie Siekierek i toczyła walki o wał Starej Odry. Jako pierwsza wielka jednostka Wojska Polskiego dotarła 3 maja do Łaby, a jej żołnierze spotkali się z oddziałami amerykańskiej 9 Armii.

Po zakończeniu działań wojennych w składzie wojsk okupacyjnych. Od 19 czerwca 1945 do 3 listopada pełniła służbę graniczną. Rozkazem Naczelnego Dowódcy WP Nr 0305/Org. z 10 listopada 1945 dywizja przeszła na etaty czasu pokojowego. Jej sztab stacjonował od stycznia 1946 w Krakowie. Rozkazem MON Nr 0048/Org. z 15 czerwca 1957 przeformowano dywizję i zmieniono jej nazwę na 6 Pomorską Dywizję Powietrznodesantową.

Formowanie i szkolenie

Dowódca 1 Armii Polskiej w ZSRR gen. dyw. Zygmunt Berling wydał 5 lipca 1944 rozkaz o formowaniu dalszych jednostek Wojska Polskiego. 6 DP formowano według etatu nr 04/500 dla gwardyjskich dywizji strzeleckich. Główną siłę dywizji miały stanowić pułki piechoty o numerach 16, 17 i 18. (Ostatecznie na mocy rozkazu nr 19 ND WP z 71X 1944 pułki 6 DP otrzymały numery 14, 16 i 18). Formowanie 6 Dywizji Piechoty pod dowództwem pełniącego obowiązki dowódcy 6 DP płk. Iwana Kostiachina rozpoczęło się faktycznie 15 lipca 1944 w rejonie Żytomierza na Ukrainie. Trzon dywizji stanowili miejscowi Polacy, którzy poprzez wstąpienie do służby, pragnęli wydostać się z „nieludzkiej ziemi” i powrócić do ojczyzny. Przyszła kadra oficerska składała się głównie z oficerów Armii Czerwonej (w tym też i polskiego pochodzenia). Etat dywizji przewidywał 11 402 ludzi (w tym 1245 oficerów, 3241 podoficerów i 6916 szeregowców). W skład podstawowego uzbrojenia dywizji wchodziło: 6087 kbk, 3207 pm 500 rkm, 166 ckm, 243 rusznice ppanc., 58 moździerzy 82 mm, 24 moździerze 120 mm, 36 armat 45 mm, 12 armat 76 mm (artylerii pułkowej), 24 armaty 76 mm (artylerii dywizyjnej), 12 haubic 122 mm. Środki transportowe przewidziane etatem dywizji to: 12 samochodów osobowych, 147 samochodów ciężarowych 1,5 t, 89 samochodów ciężarowych 3 t, 24 samochody specjalne, 22 motocykle, 26 ciągników, 1 traktor i 1241 koni. W początkowym okresie formowania odczuwany był brak kadry. Osiągnięto jedynie 15% etatu podoficerów, 34% kadry oficerskiej i 78% szeregowców. Środki transportowe to początkowo 15 samochodów ciężarowych i całkowity brak koni oraz wozów taborowych). Żołnierze byli słabo umundurowani.

12 sierpnia, w związku z trudnościami w uzupełnianiu stanów osobowych zadecydowano o przeniesieniu dywizji do Przemyśla. Rozkazem Naczelnego Dowódcy WP nr 8 z 20 sierpnia wcielono 6 DP do 2 Armii WP.

22 sierpnia gen. dyw. Karol Świerczewski rozkazem nr 2 polecił przegrupować dywizję do Przemyśla i osiągnąć nowe rejony koncentracji do 5 września. Przegrupowanie planowano rozpocząć 19 sierpnia. Pierwszy transport ruszył jednak dopiero w nocy 23 sierpnia. Całość dywizji przegrupowano w czterech transportach kolejowych: podróż trwała od 6 do 9 dni. Transporty w drodze często ostrzeliwane były przez ukraińskich nacjonalistów.

W Przemyślu i okolicach kontynuowano szkolenie. Prowadzono również działania przeciw oddziałom UPA. 24 października przeprowadzono działania w rejonie Leszczyny Dolnej, gdzie 16 pułk piechoty współdziałał z sowieckim oddziałem NKWD. Żołnierze 6 DP zabezpieczali też przeprowadzania reformy rolnej i pobór do wojska. W dniach 18 i 19 października 1944 żołnierze złożyli przysięgę wojskową w Przemyślu.

W dniach 7-13 grudnia Sztab Główny WP przeprowadził szczegółową inspekcję w oddziałach dywizji. Uznano, że dywizja jest wyszkolona i zdolna do wykonywania zadań bojowych. Pełny stan uzbrojenia dywizja osiągnęła już we wrześniu. Do 20 grudnia osiągnięto stan 63% kadry oficerskiej, 69% podoficerskiej i 120% szeregowych. Oficerowie młodsi to głównie absolwenci szkół oficerskich z wyzwolonych terenów Polski. Przybywali oni do dywizji od połowy września. Oficerowie starsi to w dużej części oficerowie sowieccy (w części z pochodzenia Polacy). Pełnili oni w dywizji kierownicze stanowiska dowódcze, sztabowe, techniczne i specjalistyczne.

W grudniu 1944 dywizja wyruszyła na front. Stan osobowy dywizji na 5 stycznia 1945 wynosił: 833 oficerów, 2351 podoficerów, 7786 szeregowców (razem 10970 ludzi). Do pełnego stanu etatowego dywizji brakowało 13 dział samobieżnych SU 76 i 320 samochodów.

Pomnik Dywizji w Sanoku. Od października 1944 ponad 98% poborowych tej Dywizji pochodziła z pow. sanockiego, leskiego i przemyskiego.

Ordre de Bataille w 1944 przedstawiał się następująco:

Działania zbrojne

Kierunek Warszawa

W ramach przygotowania do przegrupowania w rejon działań bojowych sztab dywizji opracowanie planu przegrupowania i rozkaz bojowy nr 1 dowódcy dywizji. Rejon wyjściowy do działań wyznaczono ok. 6-12 km na zachód od Mińska Mazowieckiego. Przegrupowanie trwało 25 dni i zakończyło się 13 stycznia 1945. Zachowywano wszystkie zasady maskowania, nie używano łączności radiowej, nie wydawano rozkazów pisemnych, załadunki i rozładunki przeprowadzano w nocy. Po rozładunku oddziały przemieszczano na pozycje wyjściowe do przeprawy przez Wisłę. 6 DP miała wiązać siły niemieckie w 35-kilometrowym pasie obrony od Żerania do Kuligów. Dywizję wspierać miał 59 samodzielny dywizjon pociągów pancernych z odwodu 1 Frontu Białoruskiego. Do pierwszych walk doszło już 11 stycznia. Wtedy to podjęto próby rozpoznania walką pozycji niemieckich. Żołnierze nacierający po lodzie stanowili jednak łatwy cel dla niemieckich snajperów i celowniczych broni maszynowej. W nocy z 16 na 17 stycznia dywizja rozpoczęła forsowanie Wisły w rejonie Śródmieścia, a około południa spotkała się z 2 Dywizją Piechoty w rejonie Ogrodu Saskiego. 19 stycznia na ul. Marszałkowskiej część jej jednostek wzięła udział w defiladzie. Maszerujących piechurów osłaniał z powietrza 1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa”.

Marsz – manewr

Po zakończeniu walk o Warszawę dywizja miała przejść do pościgu za wycofującym się nieprzyjacielem. Kolejne zadanie brzmiało: „w ramach zgrupowania zabezpieczającego przejąć obronę od 47 Armii nad Wisłą w rejonie Kazuń – Stare Grochale – Kazuń Niemiecki”. 20 stycznia dywizja zajęła obronę. Kolejny rozkaz dowódcy 1 A WP nakazywał dywizji wykonać marsz w drugim rzucie armii w kierunku zachodnim do rejonu: Brochów, Konary, Sienno. Nowe rozkazy wydłużały trasę marszu i nakazywały do 28 stycznia osiągnąć rejon Bydgoszczy. 260-kilometrowy marsz, w trudnych warunkach terenowych i atmosferycznych, dywizja zrealizowała w ciągu 6 dni. Dotkliwe dla oddziałów były permanentne braki zaopatrzenia materiałowego. Nieregularne były dostawy żywności i paliwa. Pod koniec stycznia 1945 dywizja miała 70% kadry oficerskiej, prawie 70% kadry podoficerskiej i ponad 101% szeregowych, uzbrojenie strzeleckie i artyleryjskie było kompletne.

Przełamanie wału pomorskiego

30 stycznia główne siły dywizji przekroczyły granicę polsko-niemiecką w rejonie Więcborka.

2 lutego o 19.30 16 pp wspierany przez 23 pal, we współdziałaniu z 10 pp uderzył na Jastrowie. O 23:30 zdobyto miejscowość. Była to wstępna faza walk o Wał Pomorski. Działająca w pierwszym rzucie dywizja, wzmocniona 1 Brygadą Artylerii Ciężkiej, miała przełamać główną pozycję Wału od Nadarzyc do jeziora Dobre. 4 lutego 18 pp uderzył na Sypniewo i zdobył je. Następnie atakował Kłomino. Wieczorem doszło też do pierwszych walk o silnie ufortyfikowaną i bronioną wieś Nadarzyce. Zgodnie z zamiarem dowódcy dywizji 18 i 14 pp atakowały miejscowość od czoła, zaś 16 pp wykonywał obejście od zachodu i południowego zachodu. Nadarzyce zostały zdobyte po bardzo krwawych walkach dopiero nad ranem 7 lutego. 18 pułk piechoty stracił 513 żołnierzy, poległo 15 oficerów, a 29 zostało rannych, w tym jeden dowódca batalionu i pięciu dowódców kompanii. W następnych dniach lutego dywizja walczyła o poszerzenie wyłomu. W wyniku silnego niemieckiego oporu 19 lutego jej oddziały przeszły do obrony. 22 lutego otrzymała uzupełnienie w ludziach. Stan osobowy dywizji wynosił wtedy 6489 ludzi (663 oficerów, 1509 podoficerów i 4314 szeregowych). Szef sztabu swoim zarządzeniem rozformował też nieetatowe plutony karne i skierowania do pododdziałów piechoty ponadetatowych oficerów oraz szeregowych z oddziałów sztabowych i tyłowych.

Bitwa o Kołobrzeg

8 marca oddziały 6 DP rozpoczęły luzowanie sowieckiej 45 Brygady Pancernej w rejonie Kołobrzegu. Dywizja miała nacierać w kierunku na port i uniemożliwić nieprzyjacielowi ewakuację. Współdziałająca z nią 3 DP uderzeniem z południa miała rozciąć Kołobrzeg na dwie części, a następnie obie dywizje miały zniszczyć nieprzyjaciela w poszczególnych sektorach. Pierwsze uderzenie 6 DP skierowała na południowe przedmieścia miasta. 8 marca 3 DP zamknęła pierścień okrążenia od wschodu. Do 12 marca dywizje przełamały zewnętrzny pierścień obrony.

Wobec silnego oporu dowódca 1 Armii zdecydował wprowadzić do walki dodatkowe dywizje. Od 12 do 17 marca walczono o przerwanie drugiego pierścienia obrony. 6 DP zdobyła tzw. białe koszary, opanowała Wyspę Solną i sforsowała Parsętę. Jej 18 pp wraz 3 DP walczył na starym mieście o kompleks zabudowań gazowni, kościół św. Jerzego oraz stację kolejową. W nocy z 17 na 18 marca rozpoczęto szturm trzeciego pierścienia obrony. 18 marca ok. godz. 8.30 ostateczny opór nieprzyjaciela w mieście został złamany.

W walkach o Kołobrzeg żołnierze 6 DP zdobyli m.in.: 5 czołgów, 1057 samochodów i 64 działa różnych kalibrów. Według stanu z 20 marca dywizja liczyła 633 oficerów, 1335 podoficerów, 3386 szeregowców w sumie 5384 ludzi, czyli 58% stanu etatowego.

Po zakończeniu walk o Kołobrzeg, 6 DP zorganizowała obronę przeciwdesantową od Łukęcina do Mrzeżyna. Pozostała w niej do 7 kwietnia, czas ten wykorzystano na rozbudowę umocnień, szkolenie, wypoczynek i uzupełnienie stanów osobowych. 8 kwietnia 6 DP rozpoczęła marsz nad Odrę na podstawy wyjściowe do operacji berlińskiej.

Walki w Brandenburgii

14 kwietnia 6 DP przeszła do obrony w rejonie Cedynia – Stara Rudnica – Siekierki. Rankiem 17 kwietnia, będąca w drugim rzucie 1 Armii WP dywizja rozpoczęła przeprawę przez Odrę na odcinku od Alt Riidnitz do mostu kolejowego. Jako pierwszy przeprawił się 1/18 pp. W ciągu dnia weszły na przyczółek pierwszorzutowe pułki dywizji (18 i 14 pp). 16 pp przeprawił się rankiem 18 kwietnia.

17 kwietnia pierwszy rzut dywizji odparł dwa kontrataki, a do wieczora dywizja osiągnęła rejon Paulshof. 19 kwietnia przez cały dzień toczyła walkę o wał Starej Odry. Jej 14 pp i 18 pp wyszedł na zachodni brzeg rzeki. Wieczorem dywizja otrzymała rozkaz przejścia do drugiego rzutu armii. Od 20 do 23 kwietnia pozostawała w odwodzie. 24 kwietnia sforsowała Kanał Hohenzollernów i nacierała w kierunku zachodnim. 1 maja 6 DP zdobyła Friesack, a 3 maja 14 pp jako pierwszy oddział WP wyszedł nad Łabę w rejonie Sandau – Wulkau. Tu żołnierze 6 DP spotkali się z oddziałami amerykańskiej 9 Armii. Działania bojowe dywizja zakończyła 4 maja.

6 Dywizja Piechoty w walkach straciła bezpowrotnie 2351 ludzi, 3451 rannych, a 627 żołnierzy ewakuowano do szpitali. Razem ubyło 6429 ludzi. Stanowiło to ok. 60% stanu wyjściowego. Do niewoli oddziały dywizji wzięły 25 oficerów, 3128 podoficerów i szeregowych; zabito 99 oficerów i 4367 podoficerów i szeregowych nieprzyjaciela. Zdobyto 8393 kbk, 629 pm, 139 rkm, 252 ckm, 31 moździerzy, 70 różnych dział, 7 czołgów, 376 samochodów osobowych, 824 samochody ciężarowe i wiele różnej amunicji. Zniszczono m.in. 8 czołgów, 16 dział, 47 moździerzy i 148 samochodów ciężarowych.