9 Dywizja Piechoty - II RP - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy 9 Dywizji Piechoty okresu II RP. Zapoznaj się również z: 9 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 9.

9 Dywizja Piechoty (9 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.

Dywizję sformowano 12 czerwca 1919 na froncie poleskim. W okresie międzywojennym dowództwo i sztab 9 DP stacjonował w Siedlcach. W kampanii wrześniowej walczyła w składzie Armii Pomorze. Rozbita w korytarzu pomorskim w pierwszych dniach września 1939.

Formowanie

Dywizję sformowano 12 czerwca 1919 na froncie poleskim. Sztab dywizji utworzono ze sztabu grupy operacyjnej "Polesie" gen. Antoniego Listowskiego.

Dywizja - to podstawowy związek taktyczny różnych rodzajów sił zbrojnych (5-15 tys. żołnierzy) składający się zazwyczaj z pułków lub brygad różnych rodzajów wojsk (typowych dla danego rodzaju sił zbrojnych) przeznaczonych do prowadzenia walki oraz oddziałów i samodzielnych pododdziałów przeznaczonych do zabezpieczenia bojowego działań, zapewnienia zaopatrzenia materiałowego i utrzymania w gotowości bojowej sprzętu technicznego jednostek dywizyjnych.
Polesie (845) – kraina geograficzna i historyczna, leżąca na terytorium obecnej Białorusi, Ukrainy i Polski. Stanowi południowo-zachodnią część Niżu Wschodnioeuropejskiego.

W grudniu 1918 w Bochni z inicjatywy por. Ludwika Piątkowskiego, popartej czynnie przez mjra Józefa Wolfa, został sformowany "Pułk Piechoty Ziemi Bocheńskiej". W styczniu 1919 pułk ten otrzymał nazwę 16 pp, a następnie przemianowany został na 15 pułk piechoty.

25 listopada 1918 w Siedlcach powstał "Siedlecki Okręgowy Pułk Piechoty". W jego skład weszli Polacy z byłej armii rosyjskiej, żołnierze batalionu Polskiej Siły Zbrojnej oraz członków Okręgu III Polskiej Organizacji Wojskowej obejmującego obwody: Siedlce, Łuków, Garwolin, Mińsk Mazowiecki, Jadów, Węgrów, Sokołów. Pułk ten stał się 22 pułkiem piechoty odrodzonego Wojska Polskiego.

Gostycyn (kaszb. Gòstëcëno) – duża wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie tucholskim, w gminie Gostycyn na zachodnim obrzeżu Borów Tucholskich. na trasie zawieszonej linii kolejowej Tuchola-Pruszcz-Koronowo i przy drodze wojewódzkiej nr 237.
Dowódca (ang. commander) - stanowisko etatowe w wojsku, żołnierz stojący na czele rodzaju sił zbrojnych, związku taktycznego, oddziału lub pododdziału. Posiada określone prawa (wydawanie rozkazów oraz nadzór nad ich wykonawstwem). Jest organizatorem działań bojowych podległych wojsk (żołnierzy) oraz dowodzi nimi w czasie ich trwania.

34 pułk piechoty powstał 7 grudnia 1918 z 2 Pułku Piechoty PSZ (Polnische Wehrmacht) oraz członków POW i ochotników z Podlasia Początkowo przyjął nazwę "4 Pułk Piechoty". 7 grudnia 1918 został przemianowany na 34 Pułk Piechoty. 15 grudnia w twierdzy Dęblin utworzono batalion etapowy nr 34. W dniach 7-14 stycznia 1919 cały pułk przetransportowano do Białej Podlaskiej, gdzie został włączony do Grupy gen. Listowskiego.

Mińsk Mazowiecki – miasto we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, w aglomeracji warszawskiej, siedziba powiatu mińskiego, gminy miejskiej Mińsk Mazowiecki i gminy wiejskiej Mińsk Mazowiecki. Wg danych z 2008 Mińsk zamieszkiwało 38 181 mieszkańców. Pod względem gęstości zaludnienia zajmowało 11. miejsce w Polsce. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.
Biała Podlaska – miasto na prawach powiatu na wschodzie Polski, w województwie lubelskim, siedziba ziemskiego powiatu bialskiego i gminy Biała Podlaska.

Na terenie powiatów: zamojskiego, tomaszowskiego, chełmskiego, krasnystawskiego, biłgorajskiego i hrubieszowskiego sformowany został "Chełmski Pułk Piechoty". Dał on początek 35 pułkowi piechoty.

14 czerwca 1919 połączono 11 szkolny dywizjon artylerii w Dęblinie z baterią zapasową 2 krakowskiego pap, tworząc nowy 9 pułk artylerii polowej. Jego 1 bateria posłużyła jako zalążek do nowo formującego się 9 pułku artylerii ciężkiej. 25 sierpnia dowództwo 9 pap wraz z I dywizjonem przegrupowało się do Białej Podlaskiej. II dywizjon do października formował się w Dęblinie-Zajezierzu, a od 10 października w Białej Podlaskiej.

Ulica Szpitalna w Warszawie – ulica warszawskiego Śródmieścia, biegnąca od zbiegu ulic Brackiej i Kruczej do Placu Powstańców Warszawy, niegdyś aż do ul. Świętokrzyskiej.
Franciszek Józef Sikorski (ur. 4 października 1889 we Lwowie, zamordowany wiosną 1940 w Charkowie) – inżynier, generał brygady Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Dywizja na froncie walczyła w następującym składzie:

XVII Brygada Piechoty

15 Pułk Piechoty

22 Pułk Piechoty

XVIII Brygada Piechoty

34 Pułk Piechoty

35 Pułk Piechoty

IX Brygada Artylerii

9 Pułk Artylerii Polowej

9 Pułk Artylerii Ciężkiej → 9 Dywizjon Artylerii Ciężkiej

Przez dłuższy czas współdziałał z dywizją 41 pułk Piechoty, czasowo wspierały dywizję pododdziały artylerii, które później weszły w skład innych pułków artylerii, oraz kilka szwadronów jazdy z 1 p.szw. i 2., 5. i 13 p.uł.

Polska Siła Zbrojna (Polnische Wehrmacht) – oddziały zbrojne Królestwa Polskiego, wchodzące w latach 1917-1918 w skład armii niemieckiej, utworzone z żołnierzy Legionów Polskich i dowodzone nominalnie przez generała – gubernatora Hansa von Beselera, sprawującego nadzór nad formacją za pośrednictwem Oddziału do Spraw PSZ. Faktycznym dowódcą był gen. Felix von Barth, stojący na czele Inspektoratu Wyszkolenia przy Wodzu Naczelnym PSZ.
Saper – nazwa zawodu człowieka trudniącego się materiałami wybuchowymi, szczególnie ich rozbrajaniem. Istnieją specjalne formacje rozbrajania niebezpiecznych materiałów w wojsku oraz w policji. Formacją grupującą saperów w armii są pododdziały wojsk inżynieryjnych.

Walki dywizji o granice

Walki w rozproszeniu

Cechą charakterystyczną działań oddziałów 9 Dywizji Piechoty do lata 1919 był ich udział w walkach w rozproszeniu. Najwięcej jej jednostek skierowano do obrony Podlasia a następnie na Polesie. 14 listopada 1918 wysłano pluton chor. Ludwika Kicińskiego z 35 pułku piechoty w rejon Włodzimierza Wołyńskiego do walk na froncie polsko-ukraińskim. Pluton wyruszył w składzie kombinowanego batalionu dowodzonego przez kpt. Edwarda Zint-Rzeckiego. 19 stycznia wyruszyła na front 2 kompania 35 pp por. Zygmunt Wendy. Pluton chor. Kicińskiego wszedł w jej skład. W marcu dołączyły dwie następne kompanie. 26 maja 1919 I batalion 35 pułku pod dowództwem kpt. Leona Grota wyruszył na pogranicze Górnego Śląska. Na Śląsku batalion obsadził odcinek graniczny Modrzejów - Czeladź. 7 czerwca batalion wrócił na Polesie.

Górny Śląsk (, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko, łac. Silesia Superior) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.
Traktat ryski (lub inaczej pokój ryski), Traktat pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. Nr 49, poz. 300) – traktat pokojowy zawarty przez Polskę i RFSRR oraz USRR, ratyfikowany przez Naczelnika Państwa 16 kwietnia 1921 r.; obowiązywał od 30 kwietnia 1921 r., tj. wymiany dokumentów ratyfikacyjnych przez strony.

W styczniu 1919 22 pułk piechoty w składzie grupy operacyjnej obsadzał linię demarkacyjna z wojskami niemieckimi na terenie Ober-Ostu. Jego I batalion od 9 do 19 stycznia obsadził pierwszą linię demarkacyjną na odcinku Janów Podlaski- Sławatycze.

W końcu stycznia 34 pułk piechoty wszedł w skład poleskiej grupy operacyjnej. Na początku lutego Niemcy chcieli przekazać miasto i twierdzę Brześć Ukraińcom. Dowódca grupy gen. Listowski zorganizował uderzenie uprzedzające. Dwie kompanie 34 pp pod dowództwem por. Jana Sokołowskiego otrzymały rozkaz zdobyć Kobylany i Błotków. Natarcie wspierała 4 bateria 7 pap oraz 4 szwadron 2 p.uł. Na Brześć uderzono 5 lutego bez powodzenia. Pododdziały 22 pułku nie weszły do walki. Po kilku dniach pertraktacji 9 lutego Niemcy przekazali jednak Brześć i Terespol gen. Listowskiemu.

Pabianice – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie pabianickim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa łódzkiego. Są drugim co do liczby mieszkańców miastem aglomeracji łódzkiej. Pabianice należą do Związku Miast Polskich. Pod względem liczby ludności są trzecim (po Łodzi i Piotrkowie Trybunalskim) miastem w województwie łódzkim a 59. w Polsce. Pod względem wielkości powierzchni miasto znajduje się na 9. pozycji w województwie łódzkim a 150. w Polsce.
Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków SDPRR, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła jako mienszewików (uznając że są w mniejszości).

13 lutego dowódca grupy podlaskiej gen. Antoni Listowski przyjął pierwszą defiladę swoich wojsk. Defilował również współdziałający z grupą dywizjon jazdy wileńskiej pod dowództwem mjr. Władysława Dąbrowskiego.

W lutym 34 pp przegrupowano koleją do Kobrynia. Zorganizował on tam obronę rzeki Muchawiec. 17 lutego Rosjanie zajęli Antopol. Na miejscowość uderzył szwadron rtm. Żelisławskiego wzmocniony pododdziałem białogwardzistów oraz kompanią 34 pułku. Natarcie odniosło sukces. Bój pod Antopolem był pierwszym starciem wojsk polskich i sowieckich.

Okręg Lublin kryptonim "Len", "Salon", "Żyto", "Orbis", "Bank Handlowy", "Spółdzielnia Rolnicza", "Monopol" - okręg wojskowy Sił Zbrojnych w Kraju (Służby Zwycięstwu Polski, Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej).
Brygada to najmniejszy związek taktyczny stanowiący w wielu armiach podstawową jednostkę bojową wojsk lądowych o wielkości pośredniej między pułkiem a dywizją. Dzieli się na pułki lub bataliony. Występuje również w innych rodzajach sił zbrojnych.

Działania na Polesiu

26 lutego oddziały gen. Listowskiego w celu poprawy położenia i oparcia polskiej obrony na rubieży Niemna i Szczary ruszyły do natarcia w kierunku Pińska. Atakowano trzema grupami bojowymi. W pierwszej kolejności zdecydowano zająć Drohiczyn i Janów Poleski. Grupa środkowa "Kobryń". Uderzała wzdłuż toru kolejowego Brześć-Pińsk . Po zajęciu Janowa grupy - środkowa "Kobryń" i południowa mjr. Łuczyńskiego - nawiązały kontakt taktyczny z grupą północną mjr. Dąbrowskiego. Współdziałające ze sobą grupy 5 marca zdobyły Pińsk. W kwietniu dowódca grupy operacyjnej postanowił zdobyć Łuniniec. 4 kwietnia wzdłuż toru kolejowego Pińsk -Łuniniec uderzył III batalion 34 pułku por. Kazimierza Glińskiego i z Porzecza przez Łohiczyn nacierały dwie kompanie II batalionu pod dowództwem por. Wincentego Wolskiego, a z Sokołówki przez Waliszcze uderzył oddział partyzancki por. Koja wzmocniony pozostałymi kompaniami II bp. Natarcie nie uzyskało powodzenia. Kolejną próbę podjęto 27 kwietnia. Grupa zasadnicza dowodzona przez dowódcę 3 p.uł. płk. Strzemieńskiego wzmocniona III/34 pp oraz I/22 pp uderzyła wzdłuż toru kolejowego Pińsk-Łuniniec. Druga grupa mjr. Baranowskiego miała przejść do natarcia znad kanału Ogińskiego po osiągnięciu przez pierwszą grupę stacji Porochońska. Trzecia grupa kawalerii miała dokonać obejścia i wyjść na tyły Łunińca. Niepowodzenie grupy płk. Strzemieńskiego zadecydowało o braku sukcesu. 24 maja podjęto trzecią próbę opanowania Łunińca. Poprzedzono ją wypadem II batalionu 34 pp. Ponieważ wypad nie odniósł powodzenia, gotowe do natarcia - I batalion 22 pułku i 4 szwadron 1 pułku szwoleżerów - wróciły na podstawy wyjściowe. 1 lipca wojska frontu litewsko-białoruskiego podjęły ofensywę w celu zajęcia Mińska i wyjścia na rubież Dźwiny i Berezyny. 9 Dywizja miała zabezpieczać prawe skrzydło frontu. Warunkiem koniecznym było opanowanie Łunińca. 3 lipca, znad kanału Ogińskiego i Jesiołdy, uderzył działający już całością sił 34 pułk piechoty. Od północy osłaniał 3 pułk ułanów z I/35 pp. W noc poprzedzająca natarcie rozpoznanie przeprowadził I/22pp. Dobrze prowadzone kilkudniowe działania piechoty i kawalerii przyniosły sukces i 10 lipca oddziału 9 DP weszły do Łunińca.

Sokółka to miasto w woj. podlaskim, siedziba powiatu sokólskiego i gminy miejsko-wiejskiej Sokółka, przy drodze krajowej nr 19. Prawa miejskie nadane zostaly Sokółce w roku 1609. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.
Świekatowo – duża wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie świeckim, w gminie Świekatowo na trasie magistrali węglowej Maksymilianowo-Kościerzyna-Gdynia. Na północ od Świekatowa przebiega druga linia kolejowa (Terespol Pomorski-Pruszcz) - obecnie zawieszona.

Rosjanie kilkakrotnie starali się odbić ten ważny węzeł komunikacyjny. Polacy zorganizowali obronę okrężną. I/22 pp bronił rubieży Olszany, Remel, Moczule. Kolejną rubież zorganizowano na wydmach wokół Dawidgródka. Batalion wzmocniono jazdą rtm. Felsztyńskiego oraz dwoma działami 7 pap. Liczył on około 600 żołnierzy, 2 działa, 16 karabinów maszynowych i 4 miotacze granatów. 2 sierpnia Rosjanie przeszli do natarcia. I/22 pp utracił pozycje obronne. Nie został jednak rozbity. 6 sierpnia przeciwnik ponowił atak. Wzmocniony dwoma kompaniami 34 pp batalion nie ugiął się i przeszedł do kontrataku. Odrzucono wroga poza rubież Olszany, Remel, Moczule. W kilka dni później 34 pp przeszedł do natarcia nad Słuczą i opanował Sytnice i Mikoszewicze, a I/35 pp działając w składzie grupy kawalerii płk. Strzemieńskiego uczestniczył w zagonie na Słuck. 10 sierpnia zajęto miasto.

Węgrów – miasto w województwie mazowieckim, siedziba władz gminy miejskiej Węgrów, gminy wiejskiej Liw i powiatu węgrowskiego (w latach 1867-1975 i od 1999). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego.
1 Armia Konna (Konarmia) (ros. Первая Конная армия) – sowiecka formacja kawaleryjska wojny polsko-bolszewickiej, powstała formalnie w listopadzie 1919 r. z przekształcenia konnych oddziałów Armii Czerwonej jako siła mająca się przeciwstawić armiom "białych".

Na linii Słuczy 9 DP spędziła zimę z 1919 na 1920. Linię ubezpieczeń rozbudowano na rzece Utwocha. Dowódca 9 DP postanowił jednak poprawić położenie wojsk. 28 grudnia "grupa południowa" dowodzona przez ppłk. Grabowskiego w składzie 22 pułk piechoty i 4 szwadron szwoleżerów wsparte dwoma bateriami artylerii i 9 pap miała opanować rubież Kruszynki, Buda, Sokołodniki, Machnowicze, Stodlicze, Borowe. Wojskom nie udało się jednak w pełni wykonać zamiaru dowódcy dywizji.

Mieczysław Ryś-Trojanowski (ur. 21 października 1881 w Krośniewicach, zm. 4 kwietnia 1945 Mauthausen) – polski dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego.
Kontruderzenie znad Wieprza - operacja wojskowa, rozpoczęte 16 sierpnia 1920 kontruderzenie wojsk polskich na tyły Frontu Zachodniego wojsk bolszewickich walczących o Warszawę.

W lutym 1920 walczył też 34 pułk piechoty, a batalion 15 pp wzmocniony kompanią 34 pp uderzył na Skryhołów i Lesznię. Działanie te zakończyły się pełnym powodzeniem.

Walki wiosną 1920

W marcu 1920 9 DP otrzymała rozkaz przejść do natarcia i opanować ważny węzeł drogowy Mozyrz-Kalenkowicze. Główne zadanie wykonywała XVIII Brygada Piechoty ppłk. Grabowskiego. Zadaniem brygady było: uderzeniem przez Mieleszkowicze zająć Mozyrz oraz opanować Barbarów i Narowol. Do natarcia wojska ruszyły nocą 4 marca. Do większych walk doszło jedynie w rejonie stacji Kozinki. Około 17:00 5 marca opanowano Mozyrz. Przez półtorej doby pokonano około 70 km. Po opanowaniu Mozyrza dywizja przeszła do obrony. W marcu i kwietniu dywizja odpierała kontrataki Rosjan. Szczególnie krwawe walki toczył 35 pp w Kalenkowiczach.

Nasielsk – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie nowodworskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nasielsk, położone 50 km na północ od Warszawy.
Władysław Eugeniusz Sikorski (ur. 20 maja 1881 w Tuszowie Narodowym, zm. 4 lipca 1943 na Gibraltarze) – polski wojskowy i polityk, generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej.

25 kwietnia rozpoczęła się ofensywa na Ukrainie. W czasie gdy walczono o Kijów, grupa poleska otrzymała zadanie przejścia do natarcia i osiągnięcia Dniepru na rubieży od ujścia Berezyny do ujścia Prypeci. 27 kwietnia 9 DP częścią sił opanowała Czarnobyl. 7 maja przeszły do natarcia główne siły dywizji. 9 maja 34 pp wszedł do Rzeczycy. Do obrony przeszedłą na linii Dniepru. Bronił przedmościa na wschodnim brzegu rzeki. Od 10 maja 35 pp walczył o Łojów. Przez miejscowość wycofywały się bolszewickie oddziały za Dniepr. Zdobyto ją dopiero 14 maja. Tam też pułk przeszedł do obrony. 15 pułk piechoty obsadził Dniepr od Chołmecza do ujścia Prypeci.

Atak - etap działań taktycznych wojsk lądowych, lotnictwa i marynarki wojennej, polegający na gwałtownym uderzeniu na przeciwnika i szybkim, połączonym z umiejętnym manewrem i ogniem, posuwaniu się w głąb jego ugrupowania.
Kontratak – taktyczny zwrot zaczepny wykonywany na włamującego się w głąb obrony przeciwnika. Wykonuje się go zazwyczaj drugimi rzutami i odwodami broniących się oddziałów. Może w nim wziąć udział również część pododdziałów pierwszego rzutu, broniących się na kierunkach wykonywanego kontrataku lub ściągniętych z odcinków nie atakowanych przez przeciwnika.

Na początku czerwca bolszewicka 12 Armia część sił przegrupowała poniżej ujścia Prypeci i zagroziła odcięciem wojskom gen. Edwarda Śmigłego rozmieszczonym w rejonie Kijowa. Istniała również groźba zlikwidowania przedmościa pod Rzyczycą. 12 czerwca Rosjanie przerzucili przez Dniepr część 159 BP. Polska XVIII BP kontratakiem wyparła przeciwnika za Dniepr. 17 czerwca wobec przerwania frontu i zagrożenia tyłom dowódca 9 DP nakazał opuszczenie przedmościa. Most zniszczyli saperzy 9 batalionu saperów, a piechota odeszła w rejon rzeki Sławecznej i tam obsadziła kolejną rubież. Również 18 czerwca rozpoczął odwrót 15 pułk piechoty. Przeszedł on na rubież w rejonie Zahla. 19 czerwca wycofał się 34 pp, a 22 pp obsadził nową linię obrony: Demidówka, Rudna, Mieczna.

Siedlce (ros. Седлец, jid. שעדליץ Shedlits) – miasto we wschodniej Polsce położone pomiędzy rzekami Muchawką i Helenką. Pod względem liczby mieszkańców 48. miejsce w Polsce i 4. w województwie mazowieckim. Siedziba kurii diecezji siedleckiej. Miasto stanowi lokalne i ponadlokalne centrum gospodarcze (rozwinięte handel, usługi i przemysł), edukacyjne (2 szkoły wyższe, seminarium duchowne i 10 szkół średnich, szkoła muzyczna I i II stopnia), militarne (1 Siedlecki Batalion Rozpoznawczy, wojskowa komenda uzupełnień), kulturalne (2 domy kultury, 4 biblioteki, 3 muzea).
Józef Werobej (ur. 17 września 1890 w Zalesiu, zm. 27 kwietnia 1976 w Londynie) – oficer piechoty Armii Imperium Rosyjskiego, generał brygady Wojska Polskiego.

Odwrót

4 lipca na froncie północnym do natarcia przeszły armie Michaiła Tuchaczewskiego, a na południu oraz Armia Konna Budionnego. Ofensywa Rosjan spowodowała załamanie całego frontu polskiego. 9 Dywizja wycofywała się w kierunku Mozyrza. Pułki wróciły do swych zimowych stanowisk obronnych nad Ptyczę i Prypeć. 9 czerwca opuszczono stanowiska. Znad Ptyczy pułki rozpoczęły dalszy odwrót 9 lipca. 16 lipca 16 lipca odszedł od odwodu Naczelnego Wodza i zgrupował sie w okolicach Grodna. Również 35 pułk piechoty został załadowany na wagony i skierowany w kierunku Grodna. 22 pp wycofywał się nad nad Styr. 19 lipca ześrodkował się w Hojnie i tam stanowił odwód dywizji. Pozostałe jednostki broniły rzeki. 21 lipca bolszewicy przełamali obronę na Styrze. 22 pułk z powodzeniem kontratakował. Linii tej broniono do do 27 lipca. Jednakże, z uwagi na ogólną sytuację, 3 sierpnia 22 pułk wycofał się nad Bug w rejon Domaszewa, a 15 pułk nad rzekę Młynek.

Obrona (ang. defence) – zamierzony lub wymuszony rodzaj walki prowadzony po to, aby zapobiec opanowaniu przez wojska przeciwnika terenu i uniemożliwienia mu realizacji zakładanych celów, zadania mu maksymalnych strat, stwarzając w ten sposób warunki do działania zaczepnego.
13 Pułk Ułanów Wileńskich (13 p.uł.) – oddział kawalerii Samoobrony Litwy i Białorusi, Wojska Litwy Środkowej, Wojska Polskiego II RP oraz Armii Krajowej. Pułk stacjonował w garnizonie Nowa Wilejka, a jego szwadron zapasowy w garnizonie Wołkowysk. Święto pułkowe ochodze było 25 lipca, w rocznicę boju pod Janowem w 1920.

Od 20 lipca jej XVIII Brygada Piechoty walczyła w rejonie Grodna z 3 Korpusem Kawalerii Gaj Chana. Pierwszy w kontakt ogniowy z bolszewicka kawalerią wszedł 34 pp. 22 lipca wszedł do działań 35 pułk piechoty i podporządkowany płk. Łuczyńskiemu 41 pp, dwie baterie 10 pap, szwadron 13 p.uł i kompania czołgów. Gaj Chan tak wspomina te walki: "Straciłem 500 ludzi zabitych i rannych. 400 koni i 7 dni drogiego czasu".

Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego znajduje się w centrum Warszawy, pomiędzy Ogrodem Saskim a ulicami Moliera, Królewską i Ossolińskich. Na zachód od niego ciągnie się Oś Saska.
Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

24 lipca brygada wycofywała się drogą Kuźnica - Sokółka. W rejonie Sokółki przebiła się przez szyki bolszewickiej 15 Dywizji Kawalerii. 27 lipca koło Tykocina przekroczyła Narew i tam zorganizowała obronę. 31 lipca wycofała sie znad Narwi. 2 sierpnia w rejonie Mężenina brygada odniosła duży sukces. Przeciwnikowi zadano dotkliwe straty. Jednak pod Jabłonką rozbity został 34 pułk piechoty. Stracił on blisko 3/4 stanu osobowego oraz większość karabinów maszynowych i taborów.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.
Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Bitwa warszawska

W pierwszej połowie sierpnia 9 Dywizja Piechoty przegrupowała w rejon Modlina. W miejsce rozbitego 34 pp przydzielono jej 41 pułk piechoty. Będąca w składzie 5 Armii, dywizja miała za zadanie osłaniać lewe skrzydło Frontu Północnego do czasu uderzenia znad Wieprza.

14 sierpnia dywizja nacierała nad Wkrą. Na prawym skrzydle uderzał 35 pułk. Na lewo od niego rozwinął się 41 pp. Drugi rzut stanowił wyładowany prosto z transportów kolejowych 22 pp. Nocną Rosjanie zorganizowali kontratak. Odparła go piechota 41 pułku wsparta ogniem 3 baterii 16 pap. Kolejne uderzenie nieprzyjaciela zmusiły suwalski pułk do wycofania się. W sukurs przyszedł I/22 pp i wspólnie wyrzucono nieprzyjaciela za Wkrę. Był to moment przełomowy.

Wkra – rzeka w północno-wschodniej Polsce, prawy dopływ Narwi, o długości 249 km[potrzebne źródło]. Powierzchnia dorzecza Wkry obejmuje obszar 5322 km²[potrzebne źródło].
Defilada (z fr. défilé)- rodzaj parady wojskowej, przemarsz oddziałów wojska, a także przejazd pojazdów i broni zmechanizowanych, w szyku paradnym przed dowódcą lub ważnymi osobistościami. Defiladą nazywany bywa też przemarsz członków organizacji lub grup ludności przed przedstawicielami władz. Zwykle okazją do organizacji defilady jest święto lub uroczystość.

O świcie 16 sierpnia wojska przeszły do natarcia w kierunku Nasielska, Pułtuska i Mławy. 22 pułk opanował Nasielsk, a po zluzowaniu go przez 15 pp przeszedł do odwodu. Z dywizji odszedł 41 pułk piechoty. Zgodnie z rozkazem Naczelnego Wodza, będąc w składzie 4 Brygady Jazdy skierowany został do walk na Suwalszczyźnie. 15 pułk piechoty uderzył na Pułtusk. Do miasta weszły dwa jego bataliony. Następnie pułk walczył w rejonie Ciechanowa.

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:
Pruszcz (niem. Prust) – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie tucholskim, w gminie Gostycyn przy drodze wojewódzkiej nr 237.

Na kierunku południowym

W końcu sierpnia armia Budionnego uderzyła spod Lwowa w kierunku Zamość-Lublin na tyły polskiej 3 Armii. 30 sierpnia 9 DP przegrupowana została koleją z okolic Ciechanowa do Chełma. Tam włączona została w skład 3 Armii. 3 września w Chełmie marsz. Józef Piłsudski dokonał przeglądu dywizji. Udekorował też wielu żołnierzy najwyższymi odznaczeniami bojowymi. Po defiladzie dywizja otrzymała zadanie: do 5 września wyjść nad Bug na linię ataku od Hrubieszowa do Horodła. Postawiono zadania poszczególnym pułkom. 22 pp z baterią 16 pap miał nacierać w kierunku Teratyn, Mojsławice, Janki i opanować Hrubieszów. 15 pułk wsparty dwiema bateriami 9 pap otrzymał rozkaz nacierać na lewym skrzydle dywizji w kierunku Stefankowice-Horodło. W drugim rzucie pozostawał 35 pułk piechoty.

Tykocin (łac. Tykocien, heb. Tiktin, Tyktin, Tuktin, Tikoczin, Tykoczyn) – miasto w woj. podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tykocin, w Kotlinie Biebrzańskiej, nad Narwią, na zachód od Białegostoku. Duża liczba zabytków a przede wszystkim zachowany oryginalny układ przestrzenny miasta, z widoczną do dzisiaj granicą części żydowskiej, z oryginalną synagogą (muzeum) powoduje, że miasto jest coraz częściej odwiedzane przez turystów z kraju i zagranicy.
Polska Organizacja Wojskowa, POW – tajna organizacja wojskowa powstała w sierpniu 1914 w Warszawie z inicjatywy Józefa Piłsudskiego w wyniku połączenia działających w Królestwie Polskim konspiracyjnych grup Polskich Drużyn Strzeleckich i Związku Walki Czynnej w celu walki z rosyjskim zaborcą. Początkowo bezimienna, od października 1914 zaczęła używać nazwy POW.

Rano 5 września dywizja przeszła do natarcia. 15 pułk od początkowo uzyskał powodzenie. 22 pp wykonywał obejście i opóźnił się z uderzeniem. Doszło do krwawych walk. Szwadrony kawalerii uderzyły w odsłonięte skrzydła 15 pp i wyszły na jego tyły. Otoczone kompanie zamknęły czworoboki i zwycięsko wyszły z walki ogniowej i wręcz. W dzień później 15 pułk wykonał zadanie, wyszedł nad Bug i zajął Horodło.

Janów Podlaski – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Janów Podlaski. Miejscowość jest siedzibą gminy Janów Podlaski. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bialskopodlaskiego.
Horodło (lit. Horodle) - wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Horodło, na obszarze Grzędy Horodelskiej, na lewym brzegu Bugu.

22 pułku nacierał z powodzeniem na Teratyn. Dalej atakował i zajął Janki. Rosjanie kilkakrotnie kontratakowali bez powodzenia. Do dalszego natarcia pułk przeszedł w następnym dniu i opanował Hrubieszów. 7 września pułk obsadził Bug na odcinku Hrebenne, Horodło, Matcze, Zagórnik.

11 września 9 Dywizja ruszyła do ostatniego na południu natarcia w kierunku Włodzimierza Wołyńskiego. 15 pułk atakował w kierunku Boratyna, Miłuszy. 35 pułk zajął Łuck, a 16 września otrzymał zadanie wspólnie z 15 pp zająć Dubno. Zadania na kierunku południowym realizowano do 19 września.

Piechota II RP - jeden z trzech, obok artylerii i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).
Obejście - jest to manewr (odmiana oskrzydlenia), w którym nacierające wojska obchodzą przeciwnika na lądzie lub w wymiarze powietrznym (ponad jego pozycjami obronnymi), unikając kontaktu ogniowego. Celem tego manewru jest zdobycie obiektów na tyłach przeciwnika, zmuszając go do ich opuszczenia.

Kierunek północny

Po zwycięstwie na południu naczelne dowództwo liczyło się z militarną reakcją Litwinów. Wobec powyższego 9 DP skierowano na północ. Weszła tam w skład 2 Armii. 15 pułk odjechał z Kowla koleją do Jędrzejówki i wszedł do odwodu armii. Do zawarcia pokoju w Rydze pozostawał w pasie kordonowym w obszarze Juraciszki - Trąby. 22 pp z Łucka przegrupował się koleją do Andrzejowa koło Wołkowyska. Zawieszenie broni z Rosją Sowiecką zastało pułk w rejonie Drozdowa, Waczkiewicz. 22 pułk wspólnie z 34 pp tworzył "mereczeńską brygadę" i wchodził w skład wojsk Litwy Środkowej. 35 pułk przybył koleją ze stacji kolejowej Hołoby do Andrzejowie koło Wołkowyska. Zawieszenie broni zastało go w rejonie Trąb.

Twierdza Modlin (rosyjska nazwa Nowogieorgiewsk) – twierdza położona na Mazowszu u zbiegu Wisły i Narwi, około 30 km na północny zachód od Warszawy. Składa się z cytadeli położonej na prawym brzegu Narwi, umocnionych przedmości: kazuńskiego i nowodworskiego oraz z dwóch pierścieni fortów. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w Polsce.
Czeladź – miasto i gmina w południowo-zachodniej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, położona w Zagłębiu Dąbrowskim, nad rzeką Brynicą, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Jest najstarszym miastem powiatu będzińskiego oraz całego Zagłębia Dąbrowskiego, prawa miejskie otrzymało w XIII w.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)