Aérospatiale SA 341/342 Gazelle – lekki śmigłowiec wielozadaniowy zaprojektowany przez francuski koncern Aérospatiale przy współpracy z brytyjską firmą Westland Helicopters.

Historia

Śmigłowiec powstał na zamówienie L'Aviation Légère de l'Armée de Terre – (ALAT) (fr. Lekkie lotnictwo wojsk lądowych) potrzebującgo lekkiego śmigłowca obserwacyjnego i zwiadowczego w celu zastąpienia starszego, również wytwórni Aérospatiale SA 318C Alouette II znanego na świecie jako Lark II. Projekt początkowo oznaczony jako X300 przemianowano na SA 340. Nowy śmigłowiec opierał się na doświadczeniach i rozwiązaniach konstrukcyjnych Alouette II do tego stopnia, że pierwszy prototyp wyposażono w ten sam silnik turbowałowy Astazou II i tą samą przekładnię główną. Kadłub zbudowano ze stopów lekkich, a kabinę z przezroczystych paneli osadzonych w stalowych ramach (Alouette II miała kroplową kabinę). Belkę ogonową wykonano z blachy, a nie jak w poprzednim modelu z kratownic. Na jej końcu umieszczono 13 łopatowy wirnik fenestron, typu wentylatorowego zabudowany w stateczniku. Ponadto dodano nieruchomy statecznik poziomy z dodatkowymi małymi pionowymi powierzchniami stabilizującymi. Podłogę i znaczną część kadłuba usztywniono wypełniaczami ulowymi (przestrzenną konstrukcją w kształcie plastra miodu). Główny napęd stanowił sztywny wirnik niemieckiej firmy Bölkow (od śmigłowca Bölkow MBB BO 105) z przegubem umożliwiającym jego składanie. Podwozie w postaci płóz spawanych z rur stalowych z możliwością dołączenia kół do manewrowania na lotnisku, pływaków lub płóz płaskich (typu narty). Główny zbiornik paliwa w kadłubie o pojemności 445 litrów z możliwością zainstalowania dodatkowych zbiorników: 90 litrowego w bagażniku i 200 litrowego w tylnej kabinie pasażerskiej. Kokpit pięcioosobowy, w tym jeden lub dwóch pilotów. Tylna trzyosobowa ławka może być złożona w celu powiększenia przestrzeni ładunkowej. Lewe siedzenie pilota można zdemontować, a w to miejsce zamontować 2 pary noszy (jedne nad drugimi) otrzymując wersję do przewozu rannych i jednej osoby personelu medycznego.

Pierwszy prototyp wyposażony jeszcze w stary wirnik od Alouette II i kratownicową belkę ogonową wzbił się w powietrze 7 kwietnia 1967 roku, a drugi już z nową belką ogonową z wielołopatowym wirnikiem 12 kwietnia 1968 roku.

Pierwszy egzemplarz produkcyjny SA 341 wyposażony w ulepszony silnik Turboméca Astazou IIA, z wydłużoną kabiną i powiększonym statecznikiem pionowym oblatano 6 sierpnia 1971 roku.

Cztery pierwsze wersje trafiły do sił zbrojnych Wielkiej Brytanii. Były to SA 341B wojsk lądowych wyposażony w nowy silnik Astazou IIZ i oznaczony w nomenklaturze brytyjskiej jako Gazelle AH Mk 1, SA 341C (Gazelle HT Mk 2) marynarki wojennej, SA 341D (Gazelle HT Mk 3) sił powietrznych i wersja transportowo-dyspozycyjna SA 341E (Gazelle HCC Mk 4).

Francuski ALAT wyposażono w wersję SA 341F z silnikiem Astazou IIIC o mocy 590 KM. Maszyny te zostały dostosowane do standardu F2 poprzez modyfikację wirnika ogonowego i silnika do wersji Astazou IIIC2 o wyższej mocy 650 KM i dopuszczalnej masie całkowitej 1900 kg.
ALAT używa śmigłowców Gazelle w dwóch wersjach: bez uzbrojenia i urządzeń naprowadzających do celów transportowych, dyspozycyjnych i szkolenia pilotów, oraz w wersji rozpoznawczej uzbrojonej w rakietowe pociski powietrze-powietrze Mistral i 20 mm działko Giat zamontowane z prawej strony kadłuba. Jest to wersja tylko 2 miejscowa ponieważ przestrzeń pasażerską zajmuje zasobnik z 240 sztukami amunicji.

SA 342

Ze względu na potrzebę zwiększenia udźwigu poddano śmigłowiec poważnym modyfikacjom. Ponieważ zmiany były dość duże nadano mu nowe oznaczenie SA 342. Przeznaczeniem tej wersji było działanie w warunkach gorącego i suchego klimatu. Zainstalowano nowy silnik Turboméca Astazou XIVH o mocy 870 KM wyposażony w filtr cząstek stałych do oczyszczania powietrza z piasku. Po pozytywnym zakończeniu prób w locie 11 maja 1973 roku złożono zamówienie na 20 egzemplarzy w wersji bojowej. Niedługo później pojawiły się dwie nowe wersje: cywilna SA 342J i wojskowa SA 342L, obie wyposażone w silnik Astazou XIV i zmodyfikowany wirnik ogonowy. Ze względu na możliwość udźwigu większej masy uzbrojenia na większe odległości wersja SA 342L stała się podstawą kolejnej, SA 342M, zbudowanej na potrzeby ALAT, gdzie była używana jako śmigłowiec przeciwpancerny. Tę wersję Gazelli wyposażono w silnik Astazou XIVM z automatycznym starterem i oprzyrządowaniem specyficznym do zastosowań ALAT takim jak autopilot, autonomiczny system nawigacyjny z radarem Dopplera, oraz gogle celownicze stabilizowane żyroskopowo typu APX-Bezu 334 lub APX 397 służące do naprowadzania pocisków przeciwpancernych HOT. Zamówiono łącznie 143 maszyny w wersji SA 342M dla potrzeb ALAT, a ich dostawy rozpoczęły się w 1987 roku.

Do 2000 roku ze względu na redukcję liczby śmigłowców i wycofywanie ze służby wersji SA 341F2, z niektórych SA 342M zdjęto uzbrojenie, przystosowując je do zadań transportowych i dyspozycyjnych.

Wersja SA 342L była produkowana na licencji w byłej Jugosławii przez firmę SOKO i w Egipcie przez Arab British Helicopter Company.

Ogólnie wyprodukowano 1250 Gazelli we Francji, 262 w Wielkiej Brytanii, 30 w Egipcie i nieco ponad 200 (dokładną liczbę trudno ustalić) w byłej Jugosławii.