Aberdeen - Szkocja - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w Szkocji. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa Aberdeen.

Na mapach: 57°08′50″N 2°05′43″W / 57.14722, -2.09528

Aberdeen (wym. [æbərˈdiːn] ; scots Aiberdeen; gael. Obar Dheathain, wym. [ˈopər ˈʝɛhɪn]) – miasto w Wielkiej Brytanii, położone w północno-wschodniej Szkocji.

Aberdeen położone jest nad ujściem rzek Don i Dee do Morza Północnego. Siedziba hrabstwa tejże nazwy, ośrodek administracyjny regionu Grampian. Duży port rybacki (śledzie, łososie), ośrodek usługowy dla platform wiertniczych i gazociągów na Morzu Północnym; przemysł stoczniowy, maszynowy, chemiczny; kamieniołomy granitu. Rozwój miasta związany jest z eksploatacją ropy naftowej spod dna Morza Północnego.

Don jest szóstą pod względem długości rzeką w Szkocji, leży północno-wschodniej części kraju. Źródła rzeki znajdują się w Grampianach i płynie ona na wschód, uchodząc do Morza Północnego w pobliżu Aberdeen. Po drodze rzeka przepływa przez: Alford, Kemnay, Inverurie, Kintore i Dyce. Jej głównym dopływem jest rzeka Urie, uchodząca do niej w pobliżu Inverurie.

Aberdeen – dramat obyczajowy, produkcji brytyjsko-norwesko-szwedzkiej, w reżyserii Hansa Pettera Molanda. Powstał w 2000 roku. Zdjęcia do filmu realizowano w Bergen (okręg Hordaland) i Oslo w Norwegii oraz w Glasgow w Szkocji (Wielka Brytania).

Historia

W XIX wieku nastąpił rozwój miasta jako ośrodka handlu zarówno wyrobami przemysłu, jak też produktami hodowli (bydło) i rybołówstwa (śledzie i łososie). W 1881 miasto liczyło 105,2 tys. mieszkańców. Od końca XIX w. rozwijał się przemysł, początkowo przede wszystkim tkacki (wyroby lniane, sukienne i bawełniane), później także stoczniowy, maszynowy i chemiczny (wyroby gumowe). Wyroby tych gałęzi przemysłu stanowiły w okresie międzywojennym przedmiot eksportu do wielu krajów.

Stuart MacBride, ur. Dumbarton - jest szkockim pisarzem mocnych i śmiałych thrillerów, których akcja rozgrywa się w szkockim Aberdeen. Wszystkie miejsca opisane w książce są prawdziwe i można je w tym mieście znaleźć. W dotychczasowych powieściach które napisał głównym bohaterem jest detektyw sierżant Logan McRae, policjant bez złudzeń, sentymentów i skrupułów.

Język gaelicki szkocki (gaelicki, Scots Gaelic, nazwa własna: Gàidhlig) - język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Posługuje się nim około 58 tys. osób (2001) zamieszkujących północną część Wielkiej Brytanii, tj. północno-zachodnią Szkocję i archipelag Hebrydów. Władze brytyjskie przyznały mu status regionalnego języka urzędowego na Hebrydach Zewnętrznych (region Western Isles).

W I połowie XX wieku rozwijał się przemysł metalowy i stoczniowy, istniał także nadal przemysł lekki, produkujący wyroby wełniane i lniane, a także galanterię. W 1925 miasto liczyło 159,1 tys. mieszkańców, a uniwersytet (zał. 1494) 1 420 studentów.

1 kwietnia 2009 około 35 mil od Aberdeen doszło do katastrofy śmigłowca na Morzu Północnym, w której zginęło 16 osób.

Scots (lallans, lowland scots) - język zachodniogermański (rodzina indoeuropejska), którym posługuje się prawdopodobnie około 1,5 mln mieszkańców Szkocji.

Szkocja (ang. Scotland, gael. Alba) – dawniej niezależne królestwo, obecnie część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Od południa graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Na północy Szkocji Góry Kaledońskie i Grampiany, na południu Wyżyna Południowoszkocka. W centrum niewielka Nizina Środkowoszkocka skupiająca większą część ludności.

Zabytki

Większa część starszych budynków zbudowana z granitu, dlatego Aberdeen jest nazywane Granitowym Miastem. Do najważniejszych zabytków należą stare budynki uniwersytetu (zał. 1494), granitowa wczesnogotycka katedra St. Machar (XIV w., początek budowy 1366). Z XVI w. pochodzą zabytkowa kaplica oraz budynki King's College i Marishall College.

Granit – kwaśna skała magmowa – głębinowa, średnio- lub grubokrystaliczną, częściej średniokrystaliczna. Granit ma budowę jawnokrystaliczną na skutek środowiska głębinowego w jakim powstał.

Aberdeen College – największy college w Szkocji. Powstał w wyniku połączenia Aberdeen Technical College, Aberdeen College of Commerce oraz Clinterty Agricultural College. Uczelnia posiada kilka budynków, główny - Gallowgate w centrum Aberdeen oraz pozostałe, m.in. Altens, Gordon.