Ablativus absolutus - Polski Serwis Naukowy

Ablativus absolutus jest to charakterystyczny dla łaciny równoważnik zdania okolicznikowego czasu, przyczyny, przyzwolenia lub warunku. Decyzja, z którym z okoliczników mamy do czynienia, zapada na podstawie kontekstu.

Ablativus absolutus składa się z rzeczownika (którego funkcję może spełniać liczebnik, zaimek lub urzeczownikowiony przymiotnik) stojącego w ablatiwie, oraz z imiesłowu (łac. participium) pozostającego w stosunku zgody z wyżej wspomnianym rzeczownikiem co do liczby, rodzaju i przypadka. Pierwszy człon konstrukcji, rzeczownik, spełnia w równoważniku zdania okolicznikowego funkcję podmiotu, natomiast imiesłów - funkcję orzeczenia.

Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

W konstrukcji zastosowanie mają tylko participium praesentis activi oraz participium perfecti passivi. Gdy zastosowane zostaje pierwsze z nich, równoważnik wyraża czynność równoczesną z czynnością orzeczenia, oraz sygnalizuje stronę czynną. Natomiast participium perfecti passivi wyraża czynność dokonaną w przeszłości w stosunku do czynności orzeczenia, oraz sygnalizuje użycie strony biernej.

Zaimek – część mowy zastępująca rzeczownik (np. ja), przymiotnik (np. mój), przysłówek (np. tam) lub liczebnik (np. tyle) i pełniąca ich funkcje w zdaniu.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Przy przekładaniu z języka łacińskiego na polski, konstrukcję ablativus absolutus trzeba rozwinąć w odpowiednie zdanie okolicznikowe. Tłumaczymy więc ją:

zd. czasowym (kiedy, gdy)

zd. przyzwalającym (chociaż)

zd. przyczynowym (ponieważ)

zd. okolicznikowym warunku (gdyby, jeśli)

wyrażeniem przyimkowym

np. Sole oriente fugiunt stellae.

 - Gwiazdy uciekają, gdy wschodzi słońce.
 -   =      =      , ponieważ  =    =
 -   =      =      , jeśli     =    =

np. Hostibus victis milites gaudent.

 - Żołnierze cieszą się, gdy wróg został zwyciężony.
 - Żołnierze cieszą się, ponieważ wróg został zwyciężony.

Okolicznikowi przyzwolenia towarzyszy często słówko tamen:

np. Amissis copiis vitam tamen rex servavit.

 - Chociaż wojsko zostało stracone, król (jednak) zachował życie.

Konstrukcja o podobnym charakterze, jedynie z użyciem innego przypadka, znana jest w sanskrycie (locativus absolutus) oraz grece (genetivus absolutus). Rodzaj nominatiwu absolutu znany jest także w języku polskim, są to tępione przez polonistów wyrażenia typu Idąc przez most spadła mi czapka.

Zobacz też

greka

łacina

sanskryt