Abraham Joshua Heschel - Polski Serwis Naukowy

Abraham Joszua Heschel (ur. 11 stycznia 1907 w Warszawie, zm. 23 grudnia 1972) – teolog i filozof żydowski.

Oboje jego rodzice, tak ojciec Mordechaj (zm. 1916), jak i matka Rajzel z domu Perlow wywodzili się z opatowskich rodzin chasydzkich. Abraham Joszua był ich najmłodszym, szóstym dzieckiem. Uzyskał tradycyjne żydowskie wykształcenie w jesziwie zakończone smichą czyli rabiniczną ordynacją. Następnie studiował na Uniwersytecie w Berlinie, broniąc na tej uczelni pracę doktorską, która została wydany po niemiecku przez Polską Akademię Umiejętności w 1936 roku pt. „Prorocy”. Równolegle zgłębiał wiedzę rabiniczną w Wyższej Szkole Nauk Judaistycznych, którą zakończył ponowną ordynacją rabiniczną. Jego nauczycielami byli Chanoch Albeck, Ismar Elbogen, Julius Guttmann i Leo Beck. W 1937 roku Martin Buber powołał go na swego następcę w Domu Nauki Żydowskiej we Frankfurcie nad Menem. Jego pobyt w Niemczech nie trwał długo. Z powodu nazistowskich represji w 1938 roku został stąd wydalony. Pierwszym miejscem zatrzymania była Warszawa, gdzie kilka miesięcy wykładał w Instytucie Nauk Judaistycznych. Następnie w lecie 1939 roku wyjechał do Wielkiej Brytanii, a stamtąd w 1940 roku do USA. Heschel 10 grudnia 1946 roku poślubił pianistkę Sylwię Straus. Z ich związku urodziła się córka Susannah Heschel (obecnie profesor studiów żydowskich w Dartmouth College). W USA pracę wykładowcy podjął najpierw w Hebrew Union College w Cincinnati, w którym nauczano zgodnie z zasadami przyjętymi przez reformowany kierunek judaizmu. Krytyczny stosunek Heschela do tych zasad skłonił go do przejścia w 1946 roku do Jewish Theological Seminary of America w Nowym Jorku, które reprezentowało kierunek konserwatywny (umiarkowany), choć i z nim do końca się nie identyfikował. W uczelni tej piastował funkcję profesora etyki i mistyki żydowskiej aż do śmierci. Pisał po niemiecku, hebrajsku, w jidysz i po angielsku.

Jesziwa (hebr. ישיבה - "posiedzenie"; jeszywa, jeszybot) - rodzaj wyższej szkoły talmudycznej dla nieżonatych studentów. Dawniej pobierali w niej nauki chłopcy w wieku od 13-14 do dwudziestu kilku lat, absolwenci chederu lub szkoły zwanej Talmud-tora. Po ukończeniu jesziwy niektórzy otrzymywali smichę, która uprawniała do objęcia stanowiska rabina.

Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.

Obok prac dotyczących średniowiecznej filozofii żydowskiej, kabały i chasydyzmu, tworzył także poezję. Do najważniejszych jego dzieł należą: Man is Not Alone (Człowiek nie jest sam), God in Search of Man (Bóg szukający człowieka), The Sabbath (Szabat) i The Prophets (Prorocy). Heschel angażował się jednocześnie w wiele spraw publicznych: wspierał zaprzyjaźnionego z nim Martina Luthera Kinga w walce o równouprawnienie Murzynów, wywarł poważny wpływ na zmianę stosunku Kościoła katolickiego do judaizmu, co wyraz znalazło w deklaracji Nostra aetate przyjętej na II Soborze Watykańskim, występował zdecydowanie o respektowanie praw obywatelskich w USA oraz na rzecz wolności dla Żydów w Związku Radzieckim. W 2009 roku został wydany tomik jego młodzieńczych wierszy Niewypowiedziane imię Boga: Człowiek. W oryginale zapisane w języku jidysz, przetłumaczone na język polski, przez krakowskiego orientalistę, judaistę i tłumacza Przemysława Piekarskiego.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Konkurs historyczny im. Prof. Abrahama Heschela

Abraham Heschel to patron konkursu, który rokrocznie organizowany jest na terenie województwa warmińsko-mazurskiego. Początki konkursu są związane z rokiem 2009, kiedy to na terenie miasta Mrągowa i powiatu mrągowskiego ogłoszono konkurs historyczny "Tolerancja a społeczeństwo obywatelskie. Miejsce Żydów w historii i kulturze Mrągowa". Konkurs przeprowadzony był w ramach projektu "Śladami mrągowskiego kirkutu i żydowskich mieszkańców Mrągowa". Celem projektu było informowanie współczesnych mieszkańców Mrągowa o przeszłości miasta związanego z życiem Żydów i ich udziałem w budowaniu lokalnej społeczności. Po dawnych, żydowskich mieszkańcach Mrągowa pozostał kirkut, na którego terenie nie ma już nagrobków.

Martin Buber (ur. 8 lutego 1878 w Wiedniu, zm. 13 czerwca 1965 w Jerozolimie) – żydowski filozof i religioznawca, badacz tradycji żydowskiej i chasydyzmu.

Sylvia Heschel, z domu Straus (ur. 1913 w Filadelfii, zm. 26 marca 2007 w Nowym Jorku) – amerykańska pianistka, żona teologa, rabina Abrahama Joshuy Heschela

Wybór Heschela na patrona stanowił świadomą decyzję organizatorów, którzy uzasadniali to życiem i działalnością Profesora. Idea upamiętnienia cmentarza wiąże się z dialogiem i dyskusją wielu mrągowskich środowisk. To bardzo żywa i dyskutowana sprawa w Mrągowie. Heschel poprzez swoje życie dążył do dialogu i poszukiwania drugiego człowieka. W 2009 r. myśl Heschela o dialogu została przyjęta przez Stowarzyszenie SEEiK. Stąd konkurs.

Smicha (z hebr. סמיכה - nałożenie rąk) - w tradycji judaistycznej przekazanie władzy sądzenia. Pierwszego przekazania dokonał Jahwe dając Mojżeszowi Torę. Następnie Mojżesz z Boskiego polecenia poprzez położenie rąk przekazał tę władzę Jozuemu. Później władza przechodziła nieprzerwanie przez starszyznę (sędziów - aż do Samuela, proroków, Wielkie Zgromadzenie (ostatnim ze Zgromadzenia był Szymon Sprawiedliwy), Antygona z Socho, zugot aż do tanaitów. Dla tych ostatnich używano tytułu rabi w Palestynie i raw w Babilonii. Nieprzerwana smicha została zagrożona przez prześladowania po powstaniach żydowskich, ostatecznie zanikła w IV w. Kabaliści zgromadzeni w Safed próbowali ją przywrócić w 1538, ale napotkali opór rabina Jerozolimy. W 2004 r. izraelscy ortodoksyjni rabini różnych grup zebrali się w celu przywrócenia Sanhedrynu w Tyberiadzie. Smichę otrzymał od nich rabin Mojżesz Halberstam.

Chasydyzm (hebr. חסידות Chasidut, liczba mnoga chasidim – pobożni, bogobojni, czyści, uczniowie cadyków) – żydowski ruch religijny lub pobożnościowy o charakterze mistycznym, powstały w łonie judaizmu. Występował w historii w trzech odmianach, a mianowicie:

Organizatorzy postanowili działanie kontynuować w kolejnych latach i rozwinąć zasięg oddziaływania, na coraz większy obszar województwa. W 2010 r. w konkursie mogą brać udział osoby z terenu województwa warmińsko-mazurskiego, natomiast główne działania skupione zostały w powiecie mrągowskim, gdzie koordynacją zajmuje się Stowarzyszenie SEEiK i w powiecie piskim, gdzie działania koordynuje Stowarzyszenie Kobieta na Plus. W ten sposób powstał pomysł na II edycję, ale już o odmiennym tytule "Tolerancja a Społeczeństwo obywatelskie . Miejsce Żydów w historii i kulturze Warmii i Mazur. II edycja konkursu".

Uniwersytet Humboldtów (niem. die Humboldt-Universität zu Berlin, HU Berlin) – najstarszy z czterech berlińskich uniwersytetów. Został założony 16 sierpnia 1809 roku z inicjatywy liberalnego reformatora i naukowca Wilhelma von Humboldta. Od 1828 do 1946 działał pod nazwą Friedrich-Wilhelms-Universität, nadaną na cześć króla Fryderyka Wilhelma III. Dopiero w roku 1949 kierownictwo komunistycznej partii SED przyjęło obecną nazwę, prócz założyciela upamiętniającą także jego brata Aleksandra.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

Stworzono stronę internetową projektu, która zdaniem jej twórców ma informować nie tylko o konkursie, ale uczyć o Heschelu oraz tym, co najbardziej kochał i szanował: kulturze i historii Izraela.

W realizację konkursu zaangażowane są samorządy: gminy miasta Mrągowa, gminy Piecki i powiatu piskiego. Konkurs Heschela jest realizowany pod patronatem Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Warszawie, Polskiego Towarzystwa Historycznego Oddział w Olsztynie. W sprawy zaangażowane są media lokalne. Główny organizator konkursu to: Stowarzyszenie Edukacji Ekologicznej i Kulturalnej SEEiK z Mrągowa. Nad merytoryczną stroną konkursu czuwa dr Jan Gancewski i dr Stanisław Bułajewski z UWM w Olsztynie.

Kabała (heb. קבלה – otrzymywanie, przyjmowanie) to duchowa mistyczno-filozoficzna szkoła judaizmu do podstawowych źródeł której zaliczają się: Tora, Zohar, Ec Haim, Talmud dziesięciu sfirot, Sefer Jecira, Bagir, a także różne dzieła Ari (rabina Icchaka Luria Aszkenazi, znanego także pod imieniem Arizal) oraz Baal Sulama (Jehuda Leib Ha-Lewi Aszlaga). Kabała miała wpływ na wielu filozofów i naukowców na przestrzeni historii i zdobyła znaczną popularność w ostatnich latach. Na Kabale oparte są liczne żydowskie ruchy ostatnich stuleci – szczególnie, tak znaczące, jak chasydyzm i religijny syjonizm.

Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Przypisy

Abraham Heschel pisał też wiersze. www.dziennikpolski24.pl. [dostęp 2009-07-22].

Linki zewnętrzne

Strona internetowa poświęcona konkursowi im. Prof. Heschela