Abraham Kulwieć - Polski Serwis Naukowy

Pomnik Abrahama Kulwiecia w Janowie nad Wilią

Abraham Kulwieć, lit. Abraomas Kulvietis; znany także jako: Abraham Kulwiec, Abraham Kulwietz, Abraham Kulvietis, w jęz. łac.: Abraham Culvensis (ur. około 1509 w Kulwie, zm. 19 lipca 1546 w Kulwie) - polsko-litewski działacz reformacji, propagator luteranizmu, prawnik i teolog.

Teologia (gr. θεος, theos, "Bóg", + λογος, logos, "nauka") dyscyplina zajmująca się badaniem natury boskiej oraz stosunkami, jakie zachodzą pomiędzy istotą boską a światem, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między istotą boską a ludźmi. Etymologicznie teologia oznacza naukę (racjonalny dyskurs) dotyczącą Boga.

Filip Melanchton (właściwie Philipp Schwartzerd ur. 16 lutego 1497 roku w Bretten w Palatynacie, zm. 19 kwietnia 1560 roku w Wittenberdze) – reformator religijny, najbliższy współpracownik Marcina Lutra, współtwórca Reformacji, profesor uniwersytetu w Wittenberdze, zreorganizował szkolnictwo i wprowadził szkołę humanistyczną w Niemczech, która stała się wzorcem dla szkół na Śląsku i Pomorzu.

Grób Kulwiecia w najwyższym punkcie rejonu janowskiego

Urodził się w znanej i zamożnej polsko-litewskiej rodzinie szlacheckiej. W latach 1528–1537 studiował na uniwersytecie w Krakowie. Zainteresowany ideami humanizmu, udał się na dalsze studia do Louvain (Leuven) (Niderlandy), gdzie uległ wpływowi Erazma z Rotterdamu. Przekonany o konieczności zreformowania chrześcijaństwa, wyjechał na studia do Wittenbergi, gdzie wykładali: Marcin Luter i Filip Melanchton. Następnie w 1536 wyjechał do Lipska i Sieny, gdzie w 1537 otrzymał stopień doktora prawa.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W 1538 wrócił na Litwę, gdzie zaczął poprzez publiczne odczyty w Wilnie rozpowszechniać reformację luterańską. Około 1540 wybudował w Wilnie szkołę, do której uczęszczało 60 uczniów. Z powodu szerzenia wiary ewangelickiej był szykanowany i w końcu w 1542 zmuszony do wyjazdu do Prus Książęcych, gdzie w Królewcu został prywatnym nauczycielem księcia.

Litwini (lit. Lietuviai) – bałtycka grupa etniczna zamieszkująca głównie Litwę, a również Łotwę, USA, Niemcy, Polskę, Rosję i Białoruś, posługująca się językiem litewskim.

Kulwa (lit. Kulva) – wieś na Litwie, położona w okregu kowieńskim w rejonie janowskim, siedziba starostwa Kulwa. Miejscowość zamieszkana przez 405 mieszkańców (2001).

Był jednym z założycieli Uniwersytetu Albertina w Królewcu, gdzie w 1544 jako pierwszy otrzymał katedrę języków: hebrajskiego i greckiego. Paul Speratus opisuje go jako cenionego wykładowcę i szanowanego członka Kościoła Pruskiego. Za radą Speratusa, Kulwieć jako pierwszy przetłumaczył na język litewski katechizm luterański (wydrukowany w 1547 w Królewcu) oraz pieśni religijne. Napisał w języku łacińskim dzieło Confessio fidei Abr. Culvensis (Wyznanie wiary Abr. Kulwiecia) (1543).

Janusz Jasiński (ur. 1928 na Zamojszczyźnie) - polski historyk, profesor doktor habilitowany. Studia historyczne ukończył na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w 1954 r. Pracę doktorską obronił w 1964 r. na Uniwersytecie Warszawskim. Habilitację uzyskał w 1982 r. na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, tytuł profesora nadano 1993, od 1996 zatrudniony na stanowisku profesora zwyczajnego.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

W 1546 Kulwieć dowiedział się o ciężkiej chorobie matki i książę pruski Albrecht Hohenzollern, za pośrednictwem swojego wuja - króla Polski Zygmunta I uzyskał dla Kulwiecia glejt na wjazd do Litwy. Kulwieć wyjechał tam już jako chory człowiek i zmarł wkrótce po przybyciu do rodzinnej Kulwy. Ten zgon wywołał falę plotek o rzekomym otruciu Kulwiecia przez jego wrogów.

Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teoretyk i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Linki zewnętrzne

Rodowody wileńskie: Kulwieców ród książęcy

Bibliografia

Th. Wotschke. A. C. (Altpreuß. Monatsschrift 42, 1905, 153-252).

Ed. Kneifel. Die Pastoren der Ev.-Augsb. Kirche in Polen, o. J. 213.

Vaclovas Biržiška, "Abraham Kulvietis, The First Lithuanian Humanist", in Contributions of Baltic University Pinneberg, No. 47 (1947): 11.

Sławomir Augusiewicz, Janusz Jasiński, Tadeusz Oracki, Wybitni Polacy w Królewcu. XV-XX wiek, Olsztyn, Littera, 2005, ISBN 83-89775-03-4