Acharnejczycy - Polski Serwis Naukowy

Acharnejczycy - najstarsza zachowana komedia Arystofanesa, a trzecia pod względem kolejności powstawnia, wystawiona w 425 p.n.e. na Lenajach. Zajęła w konkursie pierwsze miejsce; Arystofanes, prawdopodobnie bojąc się możliwych reperkusji ze strony Kleona, wystawił ją pod imieniem Kallistratosa. Najbardziej charakterystyczną cechą sztuki jest silne opowiedzenie się autora przeciw wojnie.

Chór – zespół muzyczny składający się z wokalistów wykonujący utwór jedno- lub wielogłosowy, a capella bądź z akompaniamentem. Najczęściej prowadzony przez dyrygenta lub chórmistrza.

Arystofanes z Aten (gr. Ἀριστοφάνης, Aristophanes) (ok. 446-385 p.n.e.) - grecki dramatopisarz, jeden z twórców komedii staroattyckiej. Jego twórczość miała ostre akcenty społeczne i polityczne. Przedstawił w niej bogaty obraz życia Aten swoich czasów. Był zagorzałym przeciwnikiem bogaczy i obrońcą interesów średnich warstw społecznych oraz chłopów. Pierwsze swoje komedie wystawiał pod nazwiskami aktorów, ponieważ sam był zbyt młody, by zgłaszać utwory na zawody teatralne. Ostatnie dwie komedie - Sejm kobiet oraz Plutosa czasami zalicza się już do komedii średnioattyckiej. W sztuce Chmury, wystawionej w 423 p.n.e., opisał działanie soczewki.

Treść

Główna postać komedii, Dikajopolis (w przekładzie Stefana Srebrnego Prawogrodziec), wskutek działań wojennych (II wojna peloponeska) odizolowany od swej posiadłości wiejskiej, wykupuje pokój na trzydzieści lat za osiem drachm. Ściąga na siebie tym samym gniew tytułowych Acharnejczyków (chór mieszkańców Acharnei), którzy pragną odwetu na wrogu za zniszczenia na samym początku wojny. Przekonawszy ich za pomocą chwytów zaczerpniętych z tragedii Eurypidesa (i łachów żebraczych, pożyczonych od samego dramatopisarza), ustanawia strefę "wolnego handlu", wskutek czego popada w konflikt z wojowniczym Lamachosem; następuje agon, polegający na humorystycznym zestawieniu przygotowań Lamachosa do wojny i Dikajopolisa do uczty.

Druga wojna peloponeska zwana też wielką wojną peloponeską (431-404 p.n.e.) między Atenami i wspierającym je Ateńskim Związkiem Morskim, a Spartą i Związkiem Peloponeskim. Powodem wojny była rywalizacja dwóch największych potęg greckich o hegemonię nad całą Grecją. Już pierwszy okres był niepomyślny dla Aten. Spartanie złupili Attykę. W Atenach, gdzie schronili się mieszkańcy całej Attyki, wybuchła groźna zaraza. Ofiarą jej padł m.in. Perykles. Po jego śmierci do głosu doszli przywódcy radykalnej grupy demokratów: najpierw Kleon, a następnie Hyperbolos. Jednym z ważniejszych sukcesów Aten było utrzymanie twierdzy Pylos i zdobycie wyspy Sfakterii, broniącej wstępu do Zatoki Pylońskiej.

Perykles (gr. Περικλῆς Perikles – otoczony chwałą, ur. ok. 495 p.n.e., zm. 429 p.n.e.) – największy ateński polityk, doskonały mówca (ta umiejętność była konieczna do osiągnięcia sukcesu politycznego) i twórca ateńskiej demokracji.

Nawiązania do istniejących osób

Arystofanes w sztuce nawiązał do wielu znanych podówczas w Atenach postaci; z tych, do dziś potrafimy zidentyfikować:

spośród postaci występujących w sztuce: Eurypidesa (dramatopisarza), Lamachosa (dowódcę);

spośród osób tylko wymienionych w sztuce: Kleona i Hyperbolosa (dwóch strategów ateńskich: współczesnego sztuce Kleona i jego następcę), Alkibiadesa i Peryklesa.

Szczególnie atakowany jest Kleon; strateg ten wytoczył był wcześniej proces twórcy w związku z jego również negatywnym przedstawieniem w drugiej (chronologicznie) sztuce, Babilończykach (wystawionej w 426 p.n.e.), a stanie się postacią w następnej sztuce Arystofanesa, Rycerzach. W wielu miejscach komediopisarz nie oszczędza również Eurypidesa, oprócz przedstawienia jako jednej z postaci niejednokrotnie parodiując sceny z jego sztuk, bądź cytuje wprost, szczególniej z zachowanej Medei i z niezachowanego Telefosa.

Hyperbolos (zm. 411 p.n.e.), przywódca ludu ateńskiego podczas wojny peloponeskiej po śmierci Kleona (422 p.n.e.). Był najprawdopodobniej ostatnia ofiara sądu skorupkowego.

Biblioteka Antyczna – seria wydawnicza wydawnictwa Prószyński i S-ka, wydawana od 1998. Pomysłodawcą i inicjatorem serii był Jerzy Ciechanowicz. W serii ukazują się dzieła literatury greckiej i rzymskiej. Pierwszym wydanym tytułem była Odyseja w przekładzie Jana Parandowskiego.

Tłumaczenia

Do najpopularniejszych tłumaczeń należą wersje Bogusława Butrymowicza, Stefana Srebrnego (pod tytułem Acharniakowie) oraz Janiny Ławińskiej-Tyszkowskiej. Najłatwiej dostępne jest wydanie tłumaczenia Ławińskiej-Tyszkowskiej w serii Biblioteka Antyczna, wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 2001, ISBN 83-7255-104-9.

Eurypides (gr. Εὐριπίδης Euripídēs, ur. około 480 p.n.e., zm. 406 p.n.e.) – jeden z najwybitniejszych dramaturgów starożytnej Grecji. Urodzony na Salaminie był synem ateńskiego ziemianina, Mnesarchosa. Zmarł u króla Macedonii, Archelaosa I, w Pelli.

Komedia (łac. comoedia, z gr. κωμῳδία komodia, od wyrazów κῶμος komos – pochód i ᾠδή ode – pieśń) – jeden z trzech, obok tragedii i dramatu właściwego, gatunków dramatycznych. Komedie cechuje pogodny nastrój, komizm, najczęściej żywa akcja i szczęśliwe dla bohaterów zakończenie. Komedia rozwijała się już w starożytnej Grecji i Rzymie. Przedstawia komicznie sytuacje i wady bohaterów.